Gân cơ trên gai là gì? Các bệnh lý thường gặp ở gân cơ trên vai

Không ít người cảm thấy đau nhức vai, khó giơ tay cao hoặc yếu lực khi mang vác vật nặng nhưng lại không biết nguyên nhân có thể xuất phát từ tổn thương gân cơ trên gai. Đây là một phần quan trọng của hệ thống gân cơ vùng vai, giúp ổn định và điều phối các động tác cánh tay. Khi bị viêm, thoái hóa hoặc rách, chất lượng cuộc sống và khả năng vận động sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Gân cơ trên gai là gì?

Gân cơ trên gai là một trong bốn gân thuộc nhóm cơ chóp xoay của vai, có chức năng hỗ trợ nâng và giữ ổn định khớp vai.

Gân này nối cơ trên gai (supraspinatus) với chỏm xương cánh tay, giúp khởi động động tác dạng tay (nâng tay sang ngang) và phối hợp thực hiện các chuyển động như đưa tay ra trước hoặc giơ tay qua đầu. Về cấu trúc, phần trước của gân thường dày và chịu lực chính, trong khi phần sau mỏng hơn. Nhờ vai trò ổn định chỏm xương cánh tay trong ổ chảo, gân cơ trên gai góp phần duy trì sự linh hoạt và chính xác của các vận động vùng vai.

Do phải hoạt động thường xuyên và chịu tải lớn, gân cơ trên gai dễ bị viêm, thoái hóa hoặc rách, đặc biệt ở người lao động nặng, chơi thể thao dùng tay quá mức (như bóng chày, bơi lội), người lớn tuổi hoặc sau chấn thương té ngã. Theo Centers for Disease Control and Prevention (CDC), các rối loạn cơ xương khớp - bao gồm tổn thương vai và gân chóp xoay - là nhóm bệnh lý phổ biến liên quan đến vận động lặp đi lặp lại và quá tải cơ học.

Cấu tạo và chức năng của gân cơ trên gai

Gân cơ trên gai giữ vai trò thiết yếu trong việc duy trì sự ổn định và linh hoạt của khớp vai. Khi bộ phận này gặp tổn thương, những hoạt động thường ngày như chải tóc, mặc áo hay với tay lấy đồ trên cao cũng có thể gây đau và hạn chế vận động.

Cấu tạo

Gân cơ trên gai được hình thành chủ yếu từ các sợi collagen type I có độ bền cao, giúp chịu lực kéo lớn trong quá trình vận động. Gân có dạng dẹt, nằm ở phía trên khớp vai, xuất phát từ cơ trên gai và bám vào củ lớn của xương cánh tay.

Bao quanh gân là túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai, có chức năng giảm ma sát giữa gân và các cấu trúc lân cận khi cánh tay chuyển động. Tuy nhiên, do vị trí giải phẫu nằm ngay dưới mỏm cùng vai (acromion), gân thường xuyên chịu áp lực và cọ xát khi nâng tay. Nếu vận động lặp đi lặp lại, sai tư thế hoặc quá sức, cấu trúc collagen có thể bị vi tổn thương, dẫn đến viêm, thoái hóa hoặc rách gân.

Chức năng

Gân cơ trên gai đảm nhiệm vai trò khởi động động tác dạng tay (nâng tay sang ngang) trong khoảng 15 - 30 độ đầu tiên. Sau giai đoạn này, cơ delta sẽ tiếp tục duy trì động tác nâng tay.

Bên cạnh đó, gân còn góp phần giữ chỏm xương cánh tay nằm vững trong ổ chảo, giúp khớp vai ổn định khi thực hiện các động tác nâng, xoay hoặc mang vác. Gân cơ trên gai phối hợp chặt chẽ với ba cơ còn lại của nhóm chóp xoay (cơ dưới gai, cơ tròn bé và cơ dưới vai) để đảm bảo chuyển động vai diễn ra nhịp nhàng, chính xác và an toàn.

Các bệnh lý thường gặp ở gân cơ trên gai

Gân cơ trên gai thuộc nhóm chóp xoay vai, có vai trò quan trọng trong vận động và ổn định khớp vai. Do phải hoạt động thường xuyên và chịu lực lớn, cấu trúc này dễ gặp các vấn đề viêm, rách hoặc lắng đọng canxi.

Viêm gân cơ trên gai

Viêm gân là tình trạng phổ biến gây đau vai, thường xuất phát từ việc vận động lặp đi lặp lại (đặc biệt là động tác đưa tay qua đầu), sai tư thế khi lao động - chơi thể thao, chấn thương hoặc tình trạng mất vững khớp vai.

Triệu chứng thường gặp:

• Đau khi nâng tay hoặc dang tay sang ngang;
• Cảm giác nóng rát, âm ỉ vùng vai;
• Yếu lực khi cầm, nâng đồ vật;
• Khó thực hiện sinh hoạt thường ngày;
• Đau có thể lan xuống mặt ngoài cánh tay.

Nếu không điều trị sớm, viêm kéo dài có thể dẫn đến thoái hóa và tăng nguy cơ rách gân.

Rách gân cơ trên gai

Rách gân có thể xảy ra đột ngột do té ngã, va chạm mạnh hoặc âm thầm do thoái hóa theo tuổi tác. Ngoài ra, những người thường xuyên thực hiện động tác lặp lại trên đầu như vận động viên bóng chày, bơi lội, quần vợt… có nguy cơ cao gặp tình trạng này.

Rách gân cơ trên gai cũng thường đi kèm tổn thương các gân khác trong nhóm chóp xoay.

Biểu hiện điển hình:

• Đau vai, tăng lên khi nghỉ ngơi hoặc về đêm;
• Đau nhói khi đưa tay qua đầu hoặc sang bên;
• Giảm sức mạnh vùng vai - cánh tay;
• Hạn chế tầm vận động;
• Có thể nghe tiếng “lục cục” khi cử động.

Tình trạng rách hoàn toàn có thể gây mất chức năng nâng tay nếu không được điều trị phù hợp.

Vôi hóa gân cơ trên gai

Vôi hóa gân là hiện tượng lắng đọng tinh thể canxi trong mô gân, gây kích thích và phản ứng viêm tại chỗ. Bệnh có thể gặp ở nhiều độ tuổi nhưng phổ biến nhất từ 30 - 60 tuổi, đặc biệt ở nữ giới.

Yếu tố nguy cơ gồm:

• Chơi thể thao cần đưa tay cao thường xuyên;
• Tiền sử chấn thương vai;
• Đái tháo đường;
• Thừa cân, béo phì.

Triệu chứng đặc trưng:

• Đau dữ dội vùng trước hoặc ngoài vai;
• Đau xuất hiện đột ngột, không rõ nguyên nhân;
• Vai phát ra tiếng kêu khi vận động;
• Cơn đau tăng khi nâng vật nặng hoặc với tay lên cao;
• Hạn chế vận động do đau.

Vôi hóa gân có thể tiến triển theo từng giai đoạn và đôi khi gây đau cấp tính nghiêm trọng cần can thiệp y tế.

Tóm lại, gân cơ trên gai là một thành phần quan trọng của nhóm chóp xoay, đóng vai trò then chốt trong việc khởi động động tác nâng tay và giữ vững khớp vai khi vận động. Do đặc điểm giải phẫu phải chịu nhiều ma sát và áp lực, gân dễ gặp các vấn đề như viêm, rách hoặc vôi hóa, đặc biệt ở người lao động nặng, chơi thể thao hoặc lớn tuổi. Nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời sẽ giúp hạn chế biến chứng, bảo tồn chức năng vận động và duy trì sức khỏe khớp vai lâu dài.