Phẫu thuật đóng hậu môn nhân tạo là gì? Những điều cần biết

Hậu môn nhân tạo thường được tạo ra trong nhiều tình huống như chấn thương đường tiêu hóa, ung thư đại trực tràng, viêm ruột nặng hoặc sau một số ca phẫu thuật cấp cứu. Đây có thể là giải pháp tạm thời hoặc vĩnh viễn tùy từng trường hợp. Với những người được chỉ định mở hậu môn nhân tạo tạm thời, việc đóng hậu môn nhân tạo là mục tiêu điều trị tiếp theo khi sức khỏe đã ổn định. Tuy nhiên, không phải ai cũng đủ điều kiện thực hiện ngay mà cần được bác sĩ đánh giá toàn diện để đảm bảo an toàn và đạt kết quả tốt. 

Phẫu thuật đóng hậu môn nhân tạo là gì?

Đây là một thủ thuật phẫu thuật nhằm đưa hệ tiêu hóa trở lại trạng thái bình thường, giúp người bệnh có thể đi đại tiện qua đường tự nhiên như trước đây.

Trong phẫu thuật này, bác sĩ sẽ giải phóng đoạn ruột đã được đưa ra thành bụng trước đó, nối lại đường tiêu hóa và đóng lỗ mở trên thành bụng. Phương pháp này có thể được chỉ định tạm thời nhằm hỗ trợ điều trị một số bệnh lý, hoặc vĩnh viễn trong trường hợp phần hậu môn và đoạn ruột dưới không còn khả năng phục hồi.

Nếu đây là loại hậu môn nhân tạo tạm thời, bệnh nhân có thể được cân nhắc phẫu thuật đóng lại khi nguyên nhân ban đầu đã được điều trị ổn định và chức năng ruột phục hồi tốt. Trước khi tiến hành, bác sĩ sẽ kiểm tra kỹ khả năng liền của đoạn nối ruột cũng như hoạt động của cơ thắt hậu môn để đảm bảo an toàn.

Mặc dù đây là phẫu thuật có tỷ lệ thành công cao, người bệnh vẫn có nguy cơ gặp một số biến chứng như nhiễm trùng hoặc rò tiêu hóa sau mổ. Vì vậy, việc theo dõi và chăm sóc sau phẫu thuật cần được thực hiện chặt chẽ để đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi.

Điều kiện để được đóng hậu môn nhân tạo

Phẫu thuật để đóng hậu môn nhân tạo chỉ được tiến hành khi người bệnh đã hồi phục tốt và đảm bảo các tiêu chí an toàn sau:

• Đoạn ruột phía dưới đã phục hồi hoàn toàn, không còn tổn thương chưa lành.
• Không xuất hiện nhiễm trùng, viêm hoặc rò tại vị trí nối ruột.
• Không có tình trạng hẹp hoặc tắc ở đoạn ruột phía dưới.
• Thể trạng ổn định, khả năng hấp thu dinh dưỡng tốt và đủ sức khỏe để trải qua phẫu thuật tiếp theo.

Cần chuẩn bị gì trước khi đóng hậu môn nhân tạo?

Trước phẫu thuật, người bệnh cần được chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm đảm bảo đại tràng sạch, hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm trùng và giúp ca mổ diễn ra an toàn.

Làm sạch đại tràng trước phẫu thuật (trong 3 ngày)

Người bệnh cần được chuẩn bị kỹ để đảm bảo đại tràng sạch và không có tình trạng nhiễm khuẩn trước mổ.

Điều chỉnh chế độ ăn uống

Chế độ ăn được thay đổi từ đặc sang lỏng theo từng ngày:

• Ngày đầu: Ăn cơm như bình thường
• Ngày thứ hai: Chuyển sang ăn cháo
• Ngày thứ ba: Chỉ uống sữa hoặc nước trà đường

Từ chiều tối ngày trước phẫu thuật, người bệnh cần nhịn ăn và không uống gì để chuẩn bị cho cuộc mổ vào sáng hôm sau.

Việc chuẩn bị ruột trước mổ sẽ do bác sĩ quyết định tùy từng trường hợp. Người bệnh có thể được hướng dẫn chế độ ăn, sử dụng thuốc làm sạch ruột hoặc không cần chuẩn bị ruột cơ học tùy loại phẫu thuật và tình trạng bệnh.

Thụt rửa làm sạch đường ruột

Thực hiện thụt tháo từ hậu môn nhân tạo xuống hậu môn thật. Việc thụt rửa hoặc làm sạch đoạn ruột phía dưới chỉ thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ.

• Trước mổ 2 ngày: 1 lần/ngày;
• Ngày sát mổ: 2 lần/ngày.

Nên sử dụng nước muối sinh lý để thụt rửa vì an toàn và hiệu quả. Lượng nước đưa vào nên tương đương hoặc ít hơn lượng nước thải ra. Trong quá trình thực hiện, nếu người bệnh xuất hiện đau bụng hoặc có máu chảy ra thì cần báo ngay cho bác sĩ.

Làm sạch đại tràng bằng thuốc và dự phòng nhiễm khuẩn

Người bệnh uống dung dịch Fortrans (polyethylene glycol) vào ngày trước mổ, tổng cộng 3 gói, mỗi gói pha với 1 lít nước. Điều dưỡng theo dõi để đảm bảo ruột được làm sạch hoàn toàn. Song song đó, cần sử dụng kháng sinh đường ruột và kháng sinh dự phòng theo chỉ định để giảm nguy cơ nhiễm trùng trong và sau phẫu thuật.

Quy trình đóng hậu môn nhân tạo

Ca phẫu thuật thường được tiến hành dưới hình thức gây mê toàn thân và thời gian phẫu thuật thường từ 1 - 3 giờ, tùy mức độ khó của ca mổ.

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ sẽ thực hiện các bước như sau:

• Mở vùng da quanh hậu môn nhân tạo: Bác sĩ rạch một đường nhỏ tại khu vực có hậu môn nhân tạo trên thành bụng.
• Giải phóng đoạn ruột: Tiếp đó, các đoạn đại tràng đã được đưa ra ngoài trước đó sẽ được tách nhẹ nhàng và đưa trở lại vị trí phù hợp.
• Nối lại đường ruột: Hai đầu ruột sẽ được khâu nối lại với nhau để khôi phục sự lưu thông bình thường của hệ tiêu hóa.
• Đóng ổ bụng: Sau khi hoàn tất việc nối ruột, bác sĩ đưa ruột trở lại khoang bụng và khâu đóng vết mổ trên thành bụng theo từng lớp.

Quy trình này giúp khôi phục lại đường tiêu hóa tự nhiên sau thời gian đặt hậu môn nhân tạo.

Nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật 

Các biến chứng tại miệng nối hậu môn nhân tạo và vùng vết mổ có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến người bệnh, do đó cần được theo dõi sát và chăm sóc đúng cách để phát hiện sớm và xử trí kịp thời. 

• Bục xì miệng nối hậu môn nhân tạo: Có thể dẫn đến viêm phúc mạc hoặc rò tiêu hoá khu trú. Điều dưỡng cần theo dõi dấu hiệu rò phân qua vết mổ hoặc vị trí đóng hậu môn nhân tạo, kèm theo các biểu hiện như sốt, đau bụng, dấu hiệu mất nước. Trường hợp rò ít, thường xử trí bằng chăm sóc da kỹ lưỡng để tránh nhiễm trùng, loét; đồng thời tăng cường dinh dưỡng giúp thúc đẩy quá trình lành thương tại vị trí rò.
• Chảy máu miệng nối hoặc vùng thành bụng: Cần thông báo bác sĩ để tiến hành xử trí, thường là khâu cầm máu nhằm kiểm soát tình trạng chảy máu.
• Hẹp miệng nối hậu môn nhân tạo: Thường liên quan đến kỹ thuật phẫu thuật. Người bệnh được khuyến cáo không tăng cân trong thời gian mang hậu môn nhân tạo vì nếp da và mô mỡ có thể làm miệng hậu môn nhân tạo bị thu hẹp, đồng thời sẹo co kéo cũng góp phần gây hẹp. Điều dưỡng theo dõi tình trạng táo bón, mức độ rặn khi đi tiêu và số lần đại tiện. Đồng thời hướng dẫn chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước để phòng táo bón. Nếu hẹp nặng gây biến chứng, có thể cần phẫu thuật chỉnh sửa lại miệng nối trong trường hợp hậu môn nhân tạo vĩnh viễn.
• Tắc ruột: Là một biến chứng có thể xảy ra sau các phẫu thuật ổ bụng, thường liên quan đến tình trạng dính ruột. Điều dưỡng cần hỗ trợ phòng ngừa bằng cách khuyến khích người bệnh vận động sớm, đi lại nhẹ nhàng và tập luyện phù hợp để kích thích nhu động ruột.
• Nhiễm trùng vết mổ thành bụng, vị trí đóng hậu môn nhân tạo: Cần theo dõi và thay băng khi băng bị thấm dịch để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn và giúp vết thương hồi phục tốt hơn.

Chăm sóc hậu phẫu thuật đúng cách

Sau khi thực hiện phẫu thuật, người bệnh cần được chăm sóc và theo dõi cẩn thận để đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi. 

24 giờ đầu sau mổ

Người bệnh được theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu sinh tồn gồm mạch, huyết áp, nhiệt độ, nhịp thở và mức độ tỉnh táo. Bác sĩ sẽ chỉ định truyền dịch, dùng kháng sinh và thuốc giảm đau tùy theo tình trạng cụ thể.

Giai đoạn những ngày tiếp theo

Người bệnh tiếp tục dùng thuốc theo y lệnh và được theo dõi hoạt động của ruột. Khi có trung tiện, có thể bắt đầu ăn nhẹ như cháo loãng hoặc sữa. Đồng thời, nên vận động sớm và chú ý quan sát vết mổ cũng như ổ bụng để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.

Quá trình hồi phục và nguy cơ biến chứng

Phần lớn người bệnh hồi phục tốt, ăn uống trở lại bình thường và chức năng đại tiện dần ổn định. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể gặp biến chứng do bệnh nền như ung thư tiến triển (gây đau, sụt cân, chảy máu, di căn) hoặc các bệnh mạn tính như lao ruột, viêm kéo dài. Những trường hợp này cần được theo dõi và điều trị tại cơ sở chuyên khoa phù hợp.

Phẫu thuật đóng hậu môn nhân tạo là bước điều trị giúp nhiều người bệnh khôi phục chức năng tiêu hóa tự nhiên sau giai đoạn điều trị trước đó. Để đạt kết quả tốt, người bệnh cần được đánh giá đầy đủ về tình trạng sức khỏe, thực hiện phẫu thuật đúng thời điểm và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc sau mổ. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trong quá trình hồi phục, hãy liên hệ hoặc đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.