Phác đồ điều trị thủy đậu từ thể nhẹ đến thể nặng theo hướng dẫn Bộ Y tế

Phác đồ điều trị thủy đậu cần được lựa chọn phù hợp với tuổi, tình trạng miễn dịch, mức độ bệnh và nguy cơ biến chứng. Bài viết sau sẽ cung cấp những thông tin cần biết về nguyên tắc điều trị, cách chăm sóc và các trường hợp cần sử dụng thuốc, giúp người bệnh hiểu rõ hơn về hướng xử trí thủy đậu phù hợp.

Nguyên tắc điều trị thủy đậu theo Bộ Y tế Việt Nam

Theo Quyết định 5642/QĐ-BYT năm 2015, ở người có miễn dịch bình thường, điều trị thủy đậu chủ yếu là điều trị hỗ trợ, tập trung vào hạ sốt và chăm sóc tổn thương da. Thuốc kháng virus giúp giảm mức độ nặng và thời gian mắc bệnh, đặc biệt có vai trò ở người suy giảm miễn dịch.

Các nguyên tắc điều trị bao gồm:

• Hạ sốt, giảm triệu chứng khó chịu và ngứa.
• Giữ da sạch, hạn chế gãi và chăm sóc nốt phỏng để phòng bội nhiễm.
• Sử dụng thuốc kháng virus khi có chỉ định và nên bắt đầu sớm.
• Theo dõi, phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh nặng hoặc biến chứng.
• Không tự ý sử dụng thuốc trong quá trình điều trị.

Người suy giảm miễn dịch hoặc có biến chứng nặng có thể cần acyclovir đường tĩnh mạch và được theo dõi, điều trị tại cơ sở y tế.

Chẩn đoán chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng

Thủy đậu thường được chẩn đoán dựa trên đặc điểm tổn thương da và diễn tiến bệnh. Sau thời gian ủ bệnh, người bệnh có thể xuất hiện sốt, mệt mỏi, sau đó nổi ban. Tổn thương da thường tiến triển từ dát, sẩn đến phỏng nước rồi đóng vảy. Đặc điểm khá điển hình là các tổn thương ở nhiều giai đoạn khác nhau có thể xuất hiện đồng thời, giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán.

Phần lớn trường hợp có biểu hiện điển hình không cần xét nghiệm để xác định bệnh. Khi triệu chứng không điển hình hoặc cần chẩn đoán phân biệt, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm phù hợp, chẳng hạn xét nghiệm phát hiện virus từ tổn thương da.

Thủy đậu cần được phân biệt với một số bệnh cũng gây tổn thương da hoặc phỏng nước, như tay chân miệng, nhiễm herpes simplex và các bệnh da có tổn thương dạng phỏng nước. Bác sĩ sẽ dựa vào đặc điểm, vị trí và diễn tiến của tổn thương, triệu chứng toàn thân cũng như tiền sử tiếp xúc để định hướng chẩn đoán.

Phác đồ điều trị thủy đậu thể nhẹ tại nhà

Với người có miễn dịch bình thường, không có biến chứng và được xác định mắc thủy đậu thể nhẹ, điều trị chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng, chăm sóc tổn thương da và theo dõi diễn tiến bệnh.

Thuốc hạ sốt: Paracetamol

Paracetamol có thể được sử dụng để hạ sốt, giảm đau khi cần và phải dùng đúng liều theo tuổi, cân nặng hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế. Không dùng aspirin cho trẻ em và thanh thiếu niên mắc thủy đậu do nguy cơ liên quan đến hội chứng Reye. Đồng thời, cần tránh sử dụng nhiều thuốc cùng chứa paracetamol để hạn chế nguy cơ quá liều.

Giảm ngứa và chăm sóc da

Khi ngứa nhiều, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng histamin phù hợp. Bên cạnh đó, người bệnh nên giữ móng tay ngắn, tránh gãi hoặc làm vỡ nốt phỏng, mặc quần áo rộng thoáng và giữ da sạch. Không nên tự ý chọc hoặc nặn nốt phỏng. Nếu tổn thương da xuất hiện sưng, nóng, đỏ, đau hoặc có mủ, người bệnh cần đi khám để được đánh giá nguy cơ bội nhiễm.

Bôi dung dịch xanh methylen khi nốt phỏng vỡ

Khi nốt phỏng đã vỡ, xanh methylen có thể được sử dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không nên tự ý chọc vỡ các nốt phỏng còn nguyên vì có thể làm tăng tổn thương da và nguy cơ nhiễm khuẩn.

Thuốc kháng virus Acyclovir

Acyclovir có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp thủy đậu và thường có lợi hơn khi được sử dụng sớm. Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc thủy đậu thể nhẹ đều cần dùng thuốc kháng virus.

Phác đồ điều trị thủy đậu thể nặng

Thủy đậu có thể diễn tiến nặng và gây các biến chứng như viêm phổi, viêm não hoặc nhiễm khuẩn da và mô mềm, đặc biệt ở người thuộc nhóm nguy cơ cao. Khi có dấu hiệu nghi ngờ biến chứng, người bệnh cần được đánh giá và điều trị tại cơ sở y tế.

Khi nào cần đến cơ sở y tế?

Cần đưa người bệnh đi khám khi xuất hiện các dấu hiệu như:

• Khó thở, thở nhanh, ho nhiều hoặc đau ngực.
• Lơ mơ, khó đánh thức, thay đổi ý thức hoặc co giật.
• Đau đầu dữ dội, cứng gáy hoặc đi lại khó khăn.
• Nôn nhiều, sốt cao hoặc kéo dài.
• Tổn thương da sưng, nóng, đỏ, đau hoặc có mủ.

Người thuộc nhóm nguy cơ cao, chẳng hạn phụ nữ mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch, cũng cần được theo dõi và đánh giá y tế phù hợp.

Acyclovir đường tĩnh mạch

Ở người suy giảm miễn dịch nặng hoặc thủy đậu có biến chứng nghiêm trọng, acyclovir đường tĩnh mạch có thể được chỉ định tại bệnh viện. Liều dùng và thời gian điều trị do bác sĩ quyết định dựa trên tuổi, cân nặng, chức năng thận và mức độ bệnh.

Những thuốc không nên tự ý dùng khi bị thủy đậu

Bên cạnh việc điều trị đúng cách, người mắc thủy đậu cần thận trọng khi sử dụng thuốc, bởi một số thuốc có thể không phù hợp hoặc làm tăng nguy cơ gặp biến chứng. Dưới đây là những thuốc người bệnh không nên tự ý sử dụng khi mắc thủy đậu.

• Aspirin: Không dùng aspirin cho trẻ em và thanh thiếu niên mắc thủy đậu do thuốc có liên quan đến hội chứng Reye, một tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Khi cần hạ sốt, nên sử dụng thuốc phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Ibuprofen: Không nên tự ý dùng ibuprofen, đặc biệt ở trẻ mắc thủy đậu. Một số hướng dẫn khuyến cáo tránh sử dụng thuốc này nếu có thể do mối liên quan với nguy cơ nhiễm khuẩn da và mô mềm nghiêm trọng.
• Corticosteroid: Không tự ý sử dụng corticosteroid để điều trị thủy đậu hoặc các tổn thương da do bệnh. Nếu người bệnh đang dùng corticosteroid để điều trị bệnh lý khác, không tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

Lưu ý khi chăm sóc người bệnh thủy đậu tại nhà

Bên cạnh điều trị, chăm sóc đúng cách tại nhà giúp người bệnh giảm khó chịu, bảo vệ tổn thương da và hạn chế lây nhiễm cho người xung quanh.

Người bệnh nên:

• Nghỉ ngơi đầy đủ và uống đủ nước.
• Tắm rửa nhẹ nhàng, giữ da sạch và mặc quần áo mềm, thoáng.
• Giữ móng tay ngắn, hạn chế gãi và không tự ý chọc, nặn nốt phỏng.
• Không dùng chung khăn, quần áo và đồ dùng cá nhân.
• Hạn chế tiếp xúc với người khác, đặc biệt là phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch.
• Tuân thủ hướng dẫn cách ly của nhân viên y tế.

Người mắc thủy đậu có thể lây bệnh từ 1 - 2 ngày trước khi xuất hiện phát ban cho đến khi tất cả tổn thương đã đóng vảy. Vì vậy, trong thời gian còn khả năng lây nhiễm, người bệnh cần hạn chế tiếp xúc gần và thực hiện các biện pháp phòng lây truyền phù hợp.

Phác đồ điều trị thủy đậu cần kết hợp chăm sóc đúng cách, kiểm soát triệu chứng và sử dụng thuốc theo chỉ định nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc, đồng thời cần theo dõi các dấu hiệu bất thường. Khi xuất hiện khó thở, rối loạn ý thức, co giật, tổn thương da có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc bệnh diễn tiến nặng, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Chủ động phòng ngừa thủy đậu bằng vắc xin là biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng liên quan. Bạn có thể đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn về vắc xin thủy đậu và lịch tiêm phù hợp. Hãy chủ động tiêm chủng đầy đủ để bảo vệ bản thân và gia đình.