Phác đồ điều trị sốc phản vệ theo hướng dẫn của Bộ Y tế

Sốc phản vệ có thể xuất hiện sau khi cơ thể tiếp xúc với thuốc, thức ăn hoặc các dị nguyên khác, với biểu hiện từ nhẹ đến nghiêm trọng. Do tình trạng này có khả năng tiến triển nhanh, việc nhận biết dấu hiệu bất thường và tiếp cận cấp cứu đúng lúc rất quan trọng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu phác đồ điều trị sốc phản vệ theo hướng dẫn của Bộ Y tế, đồng thời làm rõ các cấp độ và mức độ nguy hiểm của tình trạng này. 

Sốc phản vệ là gì? Các cấp độ và mức độ nguy hiểm 

Sốc phản vệ là tình trạng phản ứng dị ứng nghiêm trọng, có thể gây giãn mạch, tụt huyết áp và rối loạn hô hấp sau khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên như thuốc, thức ăn hoặc các tác nhân khác. Tình trạng này có thể tiến triển nhanh chóng, đòi hỏi phải cấp cứu ngay.

Theo hướng dẫn tại Thông tư 51/2017/TT-BYT, phản vệ được phân thành bốn mức độ:

• Độ I: Phản vệ nhẹ, thường có biểu hiện ở da và niêm mạc như ngứa, nổi mề đay hoặc phù mạch.

• Độ II: Phản vệ nặng, có thể xuất hiện các triệu chứng ở nhiều cơ quan như khó thở, đau bụng, nôn ói hoặc rối loạn tuần hoàn.

• Độ III: Phản vệ nguy kịch, với các biểu hiện nghiêm trọng như suy hô hấp, sốc, rối loạn ý thức hoặc hôn mê.

• Độ IV: Mức độ nguy kịch nhất, xảy ra khi người bệnh ngừng hô hấp hoặc ngừng tuần hoàn.

Các mức độ có thể chuyển biến nhanh, vì vậy không nên chủ quan ngay cả khi triệu chứng ban đầu còn nhẹ.

Phác đồ điều trị sốc phản vệ theo hướng dẫn của Bộ y tế

Phác đồ xử trí được xây dựng dựa trên mức độ phản vệ và tình trạng thực tế của người bệnh. Việc cấp cứu cần được tiến hành khẩn trương bởi nhân viên y tế có chuyên môn.

Xử trí phản vệ nhẹ độ I

Đối với phản vệ độ I, nhân viên y tế đánh giá triệu chứng, ngừng tiếp xúc với dị nguyên nghi ngờ và cân nhắc sử dụng thuốc phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn. Một số trường hợp có thể được chỉ định thuốc kháng histamin hoặc corticosteroid.

Người bệnh cần được theo dõi sát vì phản vệ nhẹ vẫn có khả năng tiến triển thành tình trạng nặng hơn. Không nên tự ý dùng thuốc hoặc cho rằng triệu chứng ngoài da luôn vô hại.

Xử trí cấp cứu phản vệ mức nặng và nguy kịch độ II, III

Khi xuất hiện dấu hiệu phản vệ nặng hoặc nguy kịch, cần kích hoạt cấp cứu và triển khai các biện pháp xử trí đồng thời theo phác đồ của Bộ Y tế. Các bước chính bao gồm:

• Ngừng ngay việc tiếp xúc với dị nguyên nghi ngờ nếu có thể.

• Đánh giá và hỗ trợ đường thở, hô hấp, tuần hoàn của người bệnh.

• Sử dụng adrenalin theo phác đồ chuyên môn. Đây là thuốc quan trọng hàng đầu trong xử trí phản vệ từ độ II trở lên.

• Hỗ trợ thở oxy, thiết lập đường truyền và truyền dịch khi có chỉ định.

• Theo dõi liên tục các dấu hiệu sinh tồn, đồng thời thực hiện những biện pháp hồi sức cần thiết nếu tình trạng diễn biến nguy kịch.

Adrenalin phải được sử dụng kịp thời theo đúng chỉ định và kỹ thuật chuyên môn. Việc tiêm tĩnh mạch hoặc điều chỉnh liều là thao tác dành cho nhân viên y tế được đào tạo, không nên tự thực hiện tại nhà.

Tóm lại, xử trí phản vệ cần được thực hiện nhanh chóng, đúng phác đồ và phù hợp với mức độ nghiêm trọng của người bệnh. Đặc biệt, adrenalin giữ vai trò quan trọng trong cấp cứu phản vệ từ độ II trở lên, giúp hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm khi được sử dụng kịp thời theo hướng dẫn chuyên môn. 

Nguyên tắc chung khi xử lí sốc phản vệ

Để nâng cao hiệu quả cấp cứu, quá trình xử trí cần tuân thủ những nguyên tắc quan trọng sau:

• Phát hiện sớm: Nhận biết nhanh các dấu hiệu bất thường sau khi tiếp xúc với thuốc, thức ăn hoặc dị nguyên khác.

• Cấp cứu kịp thời: Không trì hoãn việc gọi cấp cứu hoặc tìm kiếm hỗ trợ y tế khi nghi ngờ phản vệ.

• Ưu tiên adrenalin khi có chỉ định: Không để việc sử dụng thuốc kháng histamin hoặc corticosteroid làm chậm biện pháp cấp cứu quan trọng này.

• Theo dõi liên tục: Đánh giá hô hấp, tuần hoàn và ý thức để phát hiện sớm tình trạng chuyển biến xấu.

• Theo dõi sau khi ổn định: Người bệnh cần được theo dõi tại cơ sở y tế theo mức độ phản vệ và chỉ định chuyên môn nhằm phát hiện nguy cơ tái phát.

Tuân thủ đúng các nguyên tắc trên giúp nâng cao hiệu quả cấp cứu, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ phản vệ tái phát, góp phần bảo đảm an toàn cho người bệnh. 

Biện pháp phòng ngừa sốc phản vệ

Phòng ngừa giúp giảm nguy cơ tiếp xúc với dị nguyên và hạn chế những phản ứng nghiêm trọng. Mỗi người nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:

• Ghi nhớ tiền sử dị ứng: Thông báo cho bác sĩ về các loại thuốc, thức ăn hoặc tác nhân từng gây phản ứng bất lợi.

• Thận trọng khi sử dụng thuốc: Chỉ dùng thuốc theo hướng dẫn phù hợp và thông báo ngay cho nhân viên y tế khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

• Theo dõi sau tiêm hoặc dùng thuốc: Tuân thủ thời gian theo dõi do cơ sở y tế hướng dẫn để kịp thời phát hiện phản ứng.

• Chủ động trao đổi với bác sĩ: Người từng bị phản vệ nên được tư vấn về cách tránh dị nguyên và kế hoạch xử trí khi có nguy cơ tái phát.

Phác đồ điều trị sốc phản vệ theo hướng dẫn của Bộ Y tế nhấn mạnh việc nhận biết sớm, cấp cứu kịp thời và sử dụng adrenalin đúng chỉ định. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ phản vệ, cần gọi cấp cứu ngay và không tự ý điều trị tại nhà để bảo vệ an toàn cho người bệnh. Bên cạnh đó, chủ động phòng tránh dị nguyên và thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng cho nhân viên y tế cũng góp phần giảm nguy cơ phản vệ tái phát.