Trẻ bị sốt sau tiêm chủng ba mẹ nên xử trí như thế nào?

Không ít ba mẹ hoảng hốt khi thấy con sốt cao, quấy khóc hoặc nóng ran người chỉ vài giờ sau tiêm phòng. Nhiều người lo sợ vắc xin “không hợp”, ảnh hưởng thần kinh, thậm chí gây biến chứng nguy hiểm.

Trên thực tế, đa số trường hợp sốt sau tiêm chủng chỉ là phản ứng hoàn toàn bình thường và không nguy hiểm, thường tự giới hạn trong thời gian ngắn. Theo các báo cáo y khoa, sốt là đáp ứng bảo vệ cơ thể được ghi nhận phổ biến nhất sau tiêm vắc xin. Khi nhiệt độ cơ thể tăng lên khoảng 38 - 39°C, hoạt động của các tế bào miễn dịch như tế bào lympho và bạch cầu đa nhân trung tính được tăng cường.

Điều này giúp cơ thể trẻ nhận diện và tạo miễn dịch chủ động phòng ngừa các tác nhân gây bệnh mà vắc xin mô phỏng lại. Nói cách khác, sốt sau tiêm thường là dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch của trẻ đang hoạt động, chứ không phải phản ứng bệnh lý.

Nhiều nghiên cứu cho thấy, nỗi sợ sốt của cha mẹ gần như không thay đổi trong nhiều thập kỷ, dù y học đã có nhiều tiến bộ. Chính tâm lý lo lắng này đôi khi dẫn đến việc lạm dụng thuốc hạ sốt, cho trẻ dùng thuốc khi chưa cần thiết hoặc đưa trẻ đi cấp cứu dù chưa có dấu hiệu nguy hiểm. Hệ quả là tăng chi phí y tế và tiềm ẩn nguy cơ tác dụng phụ không mong muốn.

Vì vậy, thay vì quá hoảng sợ, điều quan trọng nhất là ba mẹ hiểu đúng về sốt sau tiêm, biết khi nào cần theo dõi tại nhà và khi nào nên đưa trẻ đi khám. Đây chính là nền tảng để xử trí an toàn và hiệu quả cho trẻ trong những ngày sau tiêm chủng.

Để giúp trẻ dễ chịu hơn khi bị sốt sau tiêm, ba mẹ cần tuân thủ một số nguyên tắc chung trước khi áp dụng các biện pháp cụ thể theo độ tuổi.

Nguyên tắc chung

Trước khi can thiệp hạ sốt, ba mẹ nên dành thời gian đo nhiệt độ chính xác và quan sát tổng trạng của trẻ. Không phải cứ thấy trẻ ấm người là cần dùng thuốc ngay. Quan trọng là trẻ có tỉnh táo, bú/ăn được và phản ứng bình thường hay không.

• Không tự ý dùng thuốc khi trẻ chưa sốt hoặc sốt nhẹ;
• Ưu tiên theo dõi, chăm sóc tại nhà nếu trẻ sinh hoạt ổn;
• Dùng thuốc đúng liều, đúng khoảng cách theo cân nặng và độ tuổi.

Từ những nguyên tắc trên, ba mẹ cần lưu ý rằng cách xử trí sốt sau tiêm sẽ có sự khác nhau tùy theo độ tuổi của trẻ.

Đối với trẻ 2 tháng tuổi

Với trẻ dưới 2 tháng, hệ miễn dịch còn non nớt nên ba mẹ cần đặc biệt thận trọng. Nếu trẻ có nhiệt độ từ 38°C trở lên, đây được xem là dấu hiệu cần được bác sĩ thăm khám sớm.

Ở nhóm tuổi này, ba mẹ không nên tự ý dùng thuốc hạ sốt tại nhà nếu chưa có chỉ định y tế. Trong khi chờ tư vấn hoặc đi khám, có thể:

• Cho trẻ bú mẹ nhiều hơn để tránh mất nước;
• Giữ môi trường mát mẻ, mặc quần áo mỏng, thoáng;
• Theo dõi sát các biểu hiện như li bì, bỏ bú, thở nhanh hoặc co giật.

Đối với trẻ từ 2 - 6 tháng tuổi

Trẻ trong độ tuổi này có thể được cân nhắc dùng thuốc hạ sốt nếu nhiệt độ từ 38,5°C trở lên và trẻ tỏ ra khó chịu. Trước khi dùng thuốc, ba mẹ nên ưu tiên các biện pháp hỗ trợ như:

• Nới lỏng quần áo, tránh ủ ấm quá mức;
• Cho trẻ bú mẹ hoặc uống sữa đầy đủ;
• Lau người bằng nước ấm (không dùng nước lạnh hay cồn).

Nếu cần dùng thuốc, chỉ sử dụng paracetamol với liều lượng 10mg đến tối đa 15mg/kg cân nặng cho mỗi lần uống, nếu trẻ còn sốt có thể có uống thuốc sau 4 - 6 giờ và không quá 60mg/kg/24giờ.

Đối với trẻ trên 6 tháng tuổi

Với trẻ trên 6 tháng, việc xử trí thường linh hoạt hơn nhưng vẫn cần tuân thủ nguyên tắc an toàn. Khi trẻ sốt từ 38,5°C trở lên, kèm mệt mỏi, quấy khóc nhiều, ba mẹ có thể:

• Sử dụng paracetamol hoặc ibuprofen (nếu không có chống chỉ định).
• Đảm bảo trẻ uống đủ nước, có thể chia nhỏ lượng uống nhiều lần.
• Theo dõi nhiệt độ mỗi 4 - 6 giờ để đánh giá đáp ứng.

Điều quan trọng là không phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt cùng lúc nếu không có hướng dẫn từ nhân viên y tế.

Bên cạnh việc hạ sốt, chăm sóc toàn diện sẽ giúp trẻ hồi phục nhanh hơn và ba mẹ cũng yên tâm hơn trong quá trình theo dõi.

Chăm sóc dinh dưỡng

Khi trẻ sốt sau tiêm, chăm sóc dinh dưỡng đúng cách giúp trẻ nhanh hồi phục và giảm mệt mỏi:

• Ưu tiên sữa mẹ hoặc sữa công thức như bình thường, không ép trẻ ăn quá nhiều.
• Với trẻ ăn dặm, chọn thức ăn mềm, dễ tiêu, chia thành nhiều bữa nhỏ.
• Bổ sung đủ nước để tránh mất nước, nhất là khi trẻ ra mồ hôi nhiều.

Tắm rửa và sinh hoạt cho trẻ khi bị sốt sau tiêm

Nhiều ba mẹ lo lắng không dám tắm hay cho trẻ vận động khi sốt, nhưng thực tế điều này không hoàn toàn đúng, ba mẹ có thể:

• Trẻ có thể tắm nhanh bằng nước ấm, trong phòng kín gió, sau đó lau khô ngay.
• Không để trẻ vận động mạnh, nhưng cũng không cần bắt trẻ nằm yên hoàn toàn nếu trẻ muốn cử động nhẹ nhàng.
• Đảm bảo không gian nghỉ ngơi yên tĩnh, thoáng mát, tránh tiếng ồn và ánh sáng mạnh.

Theo dõi và ghi nhận các dấu hiệu bất thường

Việc theo dõi sát giúp ba mẹ phát hiện sớm những dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám. Ba mẹ hãy quan sát:

• Thời điểm bắt đầu sốt và mức nhiệt độ cao nhất;
• Khoảng cách giữa các lần sốt, phản ứng của trẻ sau khi hạ sốt;
• Các dấu hiệu bất thường như co giật, li bì khó đánh thức, thở nhanh, phát ban lan nhanh hoặc sốt kéo dài trên 48 - 72 giờ.

Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, ba mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

Sốt sau tiêm chủng ở trẻ là phản ứng thường gặp và đa phần không nguy hiểm nếu được theo dõi và xử trí đúng cách. Hiểu rõ bản chất của sốt, áp dụng biện pháp hạ sốt phù hợp theo độ tuổi và chăm sóc toàn diện tại nhà sẽ giúp trẻ nhanh chóng hồi phục. Quan trọng hơn, sự hiểu biết đúng đắn sẽ giúp ba mẹ bớt lo lắng và tránh những can thiệp không cần thiết, mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe của trẻ.