[Hỏi đáp] Phế cầu và cúm khác nhau gì?

Câu hỏi:

Chào bác sĩ, tôi năm nay 65 tuổi, hiện đang sống cùng con cháu. Gần đây tôi thấy nhiều người nói về việc tiêm phòng cúm và phế cầu cho người già, nhưng tôi thấy cả hai đều gây viêm phổi và sốt nên không rõ chúng khác nhau như thế nào. Tôi muốn hỏi phế cầu và cúm khác nhau ra sao về nguyên nhân và mức độ nguy hiểm, và tôi có cần phải tiêm cả hai loại vắc xin này để phòng bệnh không? (Anh Minh, 65 tuổi, Hà Nội)

Giải đáp từ Bác sĩ:

Câu hỏi được BS. Đặng Thái Bình - Chuyên khoa Y tế công cộng - Nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Tiêm chủng giải đáp.

Chào anh Minh, anh nên tiêm cả vắc xin cúm và phế cầu vì đây là hai loại vắc xin phòng hai tác nhân gây bệnh khác nhau. Việc tiêm cả hai giúp giảm nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng cho người cao tuổi.

Điểm khác biệt lớn nhất là về nguyên nhân gây bệnh. Bệnh phế cầu do vi khuẩn Streptococcus pneumoniae gây ra. Trong khi đó, cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra.

Đường lây truyền: Cả hai đều lây qua giọt bắn đường hô hấp. Tuy nhiên, vi khuẩn phế cầu (Streptococcus pneumoniae) thường cư trú tự nhiên ở vùng tỵ hầu và xâm lấn gây bệnh khi cơ thể suy giảm miễn dịch , trong khi virus cúm lây truyền trực tiếp từ người mang bệnh qua giọt bắn/khí dung.

Triệu chứng:

• Bệnh cúm: Khởi phát đột ngột với sốt, ớn lạnh, đau mỏi cơ, đau đầu, ho khô, đau họng, chảy nước mũi. Ở người cao tuổi, triệu chứng sốt có thể không rõ ràng mà thay bằng mệt mỏi, chán ăn, hoặc thay đổi trạng thái tinh thần.
• Bệnh phế cầu: Thường gây sốt, ho có đờm, đau ngực, khó thở (viêm phổi); ở người già có thể biểu hiện lú lẫn hoặc làm đợt cấp bệnh mạn tính nặng lên.

Về mức độ nguy hiểm, cả phế cầu và cúm đều có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với người từ 65 tuổi trở lên. Những hậu quả này bao gồm việc phải nhập viện, gây ra các tình trạng suy nhược cơ thể hoặc dẫn đến tử vong. Riêng với bệnh phế cầu, tác nhân này thường gây ra viêm phổi ở người trưởng thành. Ngoài ra, vi khuẩn phế cầu còn có thể gây ra các biến chứng khác như nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não.

Đối với bệnh cúm, viêm phổi cũng là một biến chứng thường gặp. Tình trạng viêm phổi này có thể do chính virus cúm gây ra hoặc do một đợt nhiễm khuẩn thứ phát sau đó. Những người có bệnh lý mãn tính về tim, phổi, đái tháo đường, bệnh thận, đột quỵ hoặc sa sút trí tuệ sẽ có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn khi mắc hai bệnh này.

Vì lý do trên, vắc xin phế cầu và vắc xin cúm được khuyến cáo cho người lớn từ 65 tuổi trở lên. Vắc xin phế cầu giúp phòng ngừa các bệnh xâm lấn như viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, đồng thời giúp giảm tỉ lệ nhập viện và tử vong. Việc tiêm vắc xin cúm hàng năm cũng rất quan trọng vì khi bị cúm, nguy cơ mắc bệnh phế cầu của anh sẽ tăng lên. Người từ 65 tuổi trở lên nên ưu tiên chọn các loại vắc xin cúm tăng cường (liều cao, có chất bổ trợ hoặc tái tổ hợp) khi có sẵn để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Anh có thể tiêm hai loại vắc xin này trong cùng một lần thăm khám nếu không có chống chỉ định. Các nghiên cứu cho thấy việc tiêm đồng thời vắc xin phế cầu (như PCV15, PCV20 hoặc PPSV23) với vắc xin cúm là an toàn và tạo đáp ứng miễn dịch tốt. Tuy nhiên, mỗi loại vắc xin cần được tiêm bằng ống tiêm riêng và nên tiêm ở hai vị trí khác nhau trên cơ thể.

Anh lưu ý rằng lịch tiêm cụ thể, loại vắc xin nào phù hợp và thời điểm tiêm sẽ do bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng của anh.

Nếu chị muốn được bác sĩ kiểm tra tình trạng sức khỏe và tư vấn lịch tiêm phù hợp trong thai kỳ, chị có thể gửi yêu cầu tư vấn đến Tiêm chủng Long Châu.