Khối u đại tràng là gì? Những điều cần biết để phòng ngừa hiệu quả

Khối u đại tràng là sự hình thành các mô tăng sinh bất thường trong đại tràng – phần ruột già có nhiệm vụ hấp thu nước và đào thải chất cặn bã. Một số khối u chỉ lành tính nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ chuyển sang ung thư nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Vì triệu chứng ban đầu thường mờ nhạt, nhiều người chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã tiến triển. Do đó, hiểu rõ về khối u đại tràng, dấu hiệu nhận biết và tầm soát định kỳ là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa.

Khối u đại tràng là gì?

Khối u đại tràng là thuật ngữ chung chỉ các tổn thương tăng sinh bất thường tại đại tràng, bao gồm cả u lành tính và u ác tính. Trong đó, polyp đại tràng là dạng tổn thương lành tính hoặc tiền ung thư thường gặp nhất.

Không phải tất cả khối u đều là ung thư ngay từ đầu, nhưng một số loại có khả năng chuyển thành ác tính nếu để lâu. Sự phát triển này liên quan đến đột biến DNA khiến tế bào niêm mạc ruột phân chia mất kiểm soát và tạo thành khối u. Khi tiến triển xa, khối u có thể lớn dần, xâm lấn thành ruột hoặc di căn nếu đã trở thành ung thư.

Khái quát về các dạng u đại tràng

Để nắm rõ hơn đặc điểm của từng loại u ở đại tràng, bạn có thể tham khảo phần thông tin được trình bày bên dưới.

Các dạng u đại tràng lành tính

Những khối u lành tính thường không gây ra dấu hiệu bất thường rõ rệt. Vì vậy, phần lớn trường hợp chỉ được nhận biết khi thực hiện nội soi đại tràng. Một số dạng u lành tính thường gặp gồm:

Polyp đại tràng

Polyp là dạng tổn thương tăng sinh niêm mạc, thường gặp ở đại tràng và trực tràng, đa phần không gây nguy hiểm. Một hoặc nhiều polyp có thể hình thành cùng lúc trong đại tràng. Về biểu hiện, nhiều người có thể gặp đau bụng, rối loạn tiêu hóa hoặc chảy máu đường tiêu hóa dưới. Tuy nhiên mức độ còn phụ thuộc vào số lượng, vị trí và kích thước của polyp. Để chẩn đoán, bác sĩ sẽ tiến hành nội soi và từ đó đưa ra hướng xử trí phù hợp cho từng trường hợp.

U xơ

Đây là dạng u lành ít gặp và hầu như không tạo ra triệu chứng. Do đó, người bệnh thường không nhận ra sự hiện diện của chúng nếu không được kiểm tra chuyên sâu.

U mỡ

U mỡ có kích thước thay đổi tùy từng người, thường xuất hiện ở lớp dưới niêm mạc đại tràng. Trong nhóm u lành tính, u mỡ chiếm khoảng 1 - 10%, đặc trưng phát triển chậm. Người mắc u mỡ có thể gặp các vấn đề rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy hoặc táo bón.

U cơ

Dạng u này phát sinh từ lớp cơ của đại tràng. Mặc dù ít gây triệu chứng, nhưng nếu để kéo dài có thể dẫn đến lồng ruột, loét chảy máu.

U mạch máu

Triệu chứng thường thấy nhất là tình trạng chảy máu liên tục hoặc theo từng đợt. Một số bệnh nhân thậm chí có thể bị chảy máu ồ ạt sau mỗi lần đi đại tiện.

Khối u đại tràng ác tính

U ác tính chính là ung thư đại tràng, kết quả của sự tăng sinh bất thường và mất kiểm soát của tế bào. Các khối u này có xu hướng lớn nhanh, xâm lấn và di căn đến nhiều cơ quan khác, từ đó đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng người bệnh.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể gặp nhiều biểu hiện như đau bụng, chảy máu đường tiêu hóa dưới, đi ngoài lẫn máu, sụt cân nhanh, cơ thể mệt mỏi và xanh xao,...

Triệu chứng cảnh báo khối u đại tràng và ung thư đại trực tràng

Khối u đại tràng ở giai đoạn sớm không có bất kỳ triệu chứng nào, vì vậy nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã muộn. Khi khối u phát triển lớn hơn hoặc đã chuyển sang ung thư, bạn có thể gặp các dấu hiệu sau:

• Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài: Táo bón xen kẽ tiêu chảy, phân nhỏ dẹt hoặc có hình dạng bất thường.
• Máu trong phân: Có thể là máu tươi, máu đen hoặc phân đen như bã cà phê.
• Đau bụng kéo dài: Cảm giác âm ỉ, đầy hơi, chướng bụng hoặc đi ngoài nhưng vẫn thấy chưa hết phân.
• Thiếu máu thiếu sắt mạn tính: Da xanh, mệt mỏi, chóng mặt.
• Sút cân không rõ nguyên nhân: Giảm cân dù không ăn kiêng hay thay đổi lối sống.
• Mệt mỏi kéo dài, chán ăn: Cơ thể uể oải, giảm năng lượng, ăn kém, sức chịu đựng giảm.

Ai có nguy cơ cao mắc khối u đại tràng?

Những nhóm dưới đây có nguy cơ cao phát triển khối u đại tràng và cần được tầm soát sớm, đều đặn.

Yếu tố không thể thay đổi

Đây là các yếu tố thuộc về cơ địa và di truyền, bạn không thể tác động nhưng cần nhận biết để chủ động theo dõi sức khỏe.

• Tuổi trên 50 (nguy cơ tăng rõ rệt sau 50 tuổi);
• Tiền sử bản thân hoặc gia đình có polyp hoặc ung thư đại trực tràng;
• Bệnh viêm ruột mạn tính (viêm loét đại trực tràng, Crohn);
• Hội chứng di truyền như FAP, Lynch, MUTYH-associated polyposis…

Yếu tố có thể thay đổi

Những thói quen sống dưới đây có thể làm tăng nguy cơ hình thành polyp và ung thư đại tràng, nhưng hoàn toàn có thể cải thiện.

• Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, ít rau củ và chất xơ;
• Thừa cân, béo phì (đặc biệt béo bụng);
• Hút thuốc lá;
• Uống rượu bia thường xuyên;
• Ít vận động thể lực;
• Tiểu đường type 2.

Biện pháp phòng ngừa khối u đại tràng hiệu quả nhất

Dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn, bạn vẫn có thể giảm nguy cơ nhờ các biện pháp sau:

• Khám sàng lọc định kỳ: Nội soi đại tràng đúng độ tuổi và khoảng cách. Có thể có thể được cân nhắc thay bằng xét nghiệm máu ẩn trong phân, xét nghiệm DNA phân hoặc nội soi đại tràng ảo.
• Chế độ ăn uống lành mạnh: Tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám. Hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn, bổ sung canxi, vitamin D và folate tự nhiên.
• Duy trì cân nặng hợp lý và vận động đều đặn: Tập thể dục khoảng 150 phút/tuần.
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia: Giảm gánh nặng độc hại lên đường tiêu hóa và cơ thể.
• Kiểm soát tốt bệnh mạn tính: Đặc biệt là tiểu đường và các rối loạn chuyển hóa.

Khối u đại tràng là “kẻ thù thầm lặng” nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu chúng ta hiểu rõ và hành động đúng. Phát hiện và cắt bỏ polyp sớm chính là cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa ung thư đại trực tràng, một căn bệnh có tỷ lệ chữa khỏi trên 90% nếu được chẩn đoán ở giai đoạn tiền ung thư hoặc giai đoạn sớm. Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe bằng việc thay đổi lối sống và thực hiện sàng lọc định kỳ ngay hôm nay. Một lần nội soi có thể cứu bạn khỏi nhiều năm điều trị ung thư sau này!