Đau họng kéo dài dù không ốm sốt hay cảm lạnh, nên nghĩ đến bệnh gì?

Một buổi sáng thức dậy với cảm giác rát họng, bạn nghĩ đơn giản là do thời tiết hanh khô hay thiếu ngủ. Bạn dùng vài viên kẹo ngậm, cảm giác dễ chịu quay lại nhưng rồi cứ thế tái diễn ngày này qua ngày khác, dù cơ thể hoàn toàn không sốt hay mệt mỏi như một trận cảm lạnh thông thường.

Theo bác sĩ Nguyễn Đặng Hồng Nhi, thuộc Đội ngũ chuyên Long Châu, việc sử dụng các loại viên ngậm hay súc miệng chỉ giúp làm dịu niêm mạc họng tạm thời. Tuy nhiên, khi tình trạng đau họng kéo dài hoặc tái diễn, ngay cả khi không kèm sốt, người bệnh cần được đánh giá để tìm nguyên nhân. Các biện pháp giảm triệu chứng có thể giúp dễ chịu hơn nhưng không phải lúc nào cũng xử lý được yếu tố gây bệnh.

Vậy điều gì đang thực sự diễn ra trong cổ họng của bạn? Hãy cùng phân tích các nhóm nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng này.

Vì sao giảm triệu chứng tạm thời không đồng nghĩa với việc khỏi bệnh?

Nhiều người có thói quen dùng viên ngậm hoặc nước súc miệng mỗi khi thấy họng rát. Những sản phẩm này thường chứa các hoạt chất làm mát, kháng khuẩn nhẹ hoặc dưỡng ẩm, giúp xoa dịu cảm giác khó chịu tức thì trên bề mặt niêm mạc. Tuy nhiên, đây chỉ là cách xử lý phần ngọn.

Nếu đau họng là hệ quả của một bệnh lý mạn tính, như trào ngược hay viêm họng mạn tính, thì tác nhân gây tổn thương vẫn tiếp tục hoạt động dưới bề mặt hoặc từ các cơ quan khác truyền đến. Việc chỉ tập trung giảm triệu chứng mà bỏ qua nguyên nhân gốc rễ có thể khiến tình trạng viêm kéo dài, làm thay đổi cấu trúc niêm mạc họng và gây ảnh hưởng nghiêm trọng hơn đến chất lượng cuộc sống.

Nhóm nguyên nhân gây đau họng kéo dài không kèm sốt

Khi không có dấu hiệu nhiễm trùng cấp tính như sốt cao hay đau mỏi người, đau họng kéo dài thường liên quan đến các tác nhân kích ứng mạn tính hoặc rối loạn chức năng cơ thể.

Trào ngược họng thanh quản (LPR) - "Kẻ giả danh" viêm họng

Trào ngược họng thanh quản (LPR) xảy ra khi dịch vị từ dạ dày trào ngược lên tận vùng họng và thanh quản, có thể góp phần gây ra các triệu chứng hoặc kích ứng tại đây ở một số người bệnh. Khác với trào ngược dạ dày thực quản (GERD) điển hình thường gây ợ nóng vùng ngực, LPR có thể không gây ợ nóng nhưng lại biểu hiện rõ rệt qua các triệu chứng tại họng.

Ở người được đánh giá có trào ngược họng thanh quản (LPR), các triệu chứng được ghi nhận trong tài liệu tham khảo bao gồm khàn giọng (71%), ho mạn tính (51%), cảm giác tắc nghẽn vùng hầu (47%) và khạc đàm mạn tính (42%). Tuy nhiên, đây là các triệu chứng không đặc hiệu và không đủ để tự xác định LPR; cần đánh giá những nguyên nhân khác và lựa chọn thăm dò phù hợp khi có chỉ định.

Để dễ dàng nhận diện, bạn có thể tham khảo bảng so sánh dưới đây về sự khác biệt giữa LPR và GERD dựa trên hướng dẫn của Bộ Y tế:

Hội chứng chảy dịch mũi sau và dị ứng mạn tính

Một nguyên nhân phổ biến khác là hội chứng chảy dịch mũi sau. Khi mũi bị viêm hoặc dị ứng, dịch nhầy không thoát ra ngoài mà chảy xuống thành sau họng. Tình trạng này có thể gây cảm giác vướng víu, ngứa rát, khịt khạc hoặc ho. Điều này khiến người bệnh thường xuyên phải khạc nhổ để làm sạch họng nhưng cảm giác đau rát vẫn không biến mất.

Tác động từ môi trường và thói quen sinh hoạt

Niêm mạc họng rất nhạy cảm với các tác nhân từ môi trường. Việc sống và làm việc trong môi trường máy điều hòa quá lạnh, không khí hanh khô khiến lớp màng nhầy bảo vệ họng bị khô, dẫn đến rát họng. Bên cạnh đó, việc hít phải các chất kích ứng như khói thuốc lá, bụi mịn hoặc các hóa chất độc hại cũng gây tổn thương trực tiếp cho niêm mạc. Thói quen nói quá nhiều, nói to trong thời gian dài có thể gây quá tải giọng nói và góp phần gây rối loạn giọng hoặc tổn thương thanh quản.

Khi nào bạn cần gặp bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng?

Không phải mọi cơn đau họng đều cần can thiệp y tế khẩn cấp, nhưng khi triệu chứng kéo dài mà không rõ nguyên nhân, việc thăm khám là cần thiết để tránh những biến chứng không đáng có.

Bác sĩ Nguyễn Đặng Hồng Nhi cho biết, bạn cần sắp xếp lịch khám chuyên khoa Tai Mũi Họng ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đau họng kéo dài, tái diễn hoặc không cải thiện sau khoảng một tuần;
• Khó nuốt, nuốt đau tăng dần hoặc cảm giác vướng nghẹn rõ rệt khi ăn uống;
• Khàn tiếng kéo dài, đặc biệt khi không cải thiện trong 4 tuần;
• Xuất hiện khối hoặc hạch bất thường ở vùng cổ, loét miệng kéo dài hoặc triệu chứng tăng dần không rõ nguyên nhân.

Việc chẩn đoán chính xác thông qua nội soi tai mũi họng hoặc các xét nghiệm hình ảnh (khi có chỉ định) sẽ giúp xác định đúng nguyên nhân, từ đó có phác đồ điều trị triệt để thay vì chỉ dùng thuốc giảm triệu chứng.

Cách chăm sóc họng tại nhà an toàn trong khi chờ thăm khám

Trong thời gian chờ đợi lịch hẹn với bác sĩ, bạn có thể áp dụng một số biện pháp hỗ trợ để làm dịu niêm mạc họng và ngăn chặn tác nhân gây hại:

• Duy trì uống đủ nước: Uống nước ấm từng ngụm nhỏ xuyên suốt trong ngày để giữ cho niêm mạc họng luôn ẩm.
• Điều chỉnh độ ẩm: Sử dụng máy phun sương trong phòng ngủ nếu bạn thường xuyên nằm điều hòa hoặc sống ở vùng khí hậu khô.
• Vệ sinh họng nhẹ nhàng: Súc họng bằng nước muối sinh lý nồng độ chuẩn để làm sạch chất nhầy và giảm kích ứng.
• Hạn chế tác nhân gây hại: Tránh hút thuốc, hạn chế đồ uống có cồn và các thực phẩm quá cay nóng hoặc quá chua (đặc biệt nếu bạn nghi ngờ mình bị trào ngược).
• Cho họng "nghỉ ngơi": Tránh nói to, hét hoặc nói quá nhiều để giảm áp lực lên vùng thanh quản.

Đau họng kéo dài dù không sốt hay cảm lạnh có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau. Thay vì tiếp tục dùng viên ngậm để xoa dịu tạm thời, việc nhận diện đúng nguyên nhân gây đau họng kéo dài sẽ giúp bạn thoát khỏi vòng lặp khó chịu một cách triệt để.

Trao đổi với bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám và chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây đau họng kéo dài.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.