Huyết áp tâm trương cao bao nhiêu thì nguy hiểm?

Trong khi huyết áp tâm thu (số trên) được quan tâm nhiều hơn, chỉ số huyết áp tâm trương (số dưới) cũng có vai trò quan trọng không kém trong việc đánh giá sức khỏe tim mạch. Việc nhận biết sớm tình trạng huyết áp tâm trương cao sẽ giúp chúng ta chủ động hơn trong việc phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Huyết áp tâm trương bao nhiêu được xem là nguy hiểm?

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) năm 2025 chỉ số huyết áp được phân loại thành nhiều cấp độ khác nhau. Việc xác định huyết áp tâm trương cao bao nhiêu thì nguy hiểm phụ thuộc vào các ngưỡng này. Một chỉ số huyết áp tâm trương bình thường ở người trưởng thành là dưới 80 mmHg.

Khi chỉ số này bắt đầu tăng lên, đó là dấu hiệu cảnh báo cho tình trạng tăng huyết áp. Các mức độ nguy hiểm được xác định như sau:

• Huyết áp tâm trương từ 80 - 89 mmHg: Được xếp vào tăng huyết áp giai đoạn 1 theo phân loại của AHA/ACC 2025. Người bệnh cần được đánh giá nguy cơ tim mạch và thực hiện thay đổi lối sống, đồng thời điều trị khi có chỉ định.

• Huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên: Được xếp vào tăng huyết áp giai đoạn 2 và cần được bác sĩ đánh giá để có kế hoạch điều trị phù hợp.

• Huyết áp tâm trương trên 120 mmHg (hoặc huyết áp tâm thu trên 180 mmHg): Đây là tình trạng tăng huyết áp nặng (severe hypertension). Nếu kèm các triệu chứng như đau ngực, khó thở, rối loạn ý thức, yếu liệt, nhìn mờ... có thể là cơn tăng huyết áp cấp cứu (hypertensive emergency) và cần được cấp cứu ngay. Nếu không có triệu chứng, người bệnh vẫn cần được liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Do đó, nếu huyết áp tâm trương trên 120 mmHg (và/hoặc huyết áp tâm thu trên 180 mmHg) vẫn duy trì sau khi đo lại hoặc kèm các triệu chứng như đau ngực, khó thở, rối loạn ý thức, yếu liệt hoặc thay đổi thị lực, người bệnh cần được cấp cứu ngay để tránh các biến chứng đe dọa tính mạng.

Ý nghĩa của chỉ số huyết áp tâm trương

Huyết áp là áp lực của máu tác động lên thành động mạch khi tim bơm máu vào động mạch. Huyết áp tâm trương là số đo thứ 2 trong kết quả đo HA, thể hiện áp lực máu lên thành động mạch khi tim giãn sau mỗi nhịp co bóp. Ở thời điểm này, tim được đổ đầy máu và nhận oxy.

Một chỉ số huyết áp tâm trương cao cho thấy các động mạch đã trở nên kém đàn hồi hoặc bị thu hẹp. Điều này buộc tim phải làm việc vất vả hơn để bơm máu đi khắp cơ thể, ngay cả khi đang trong kỳ nghỉ. Tình trạng này kéo dài sẽ gây tổn thương cho thành mạch và các cơ quan quan trọng.

Các yếu tố nguy cơ khiến huyết áp tâm trương tăng cao

Có nhiều yếu tố có thể góp phần làm tăng chỉ số huyết áp tâm trương. Một số nguyên nhân phổ biến có thể kể đến như:

• Chế độ ăn uống không lành mạnh: Tiêu thụ quá nhiều muối, chất béo bão hòa và cholesterol có thể dẫn đến xơ vữa động mạch và tăng huyết áp.

• Lối sống ít vận động: Thiếu hoạt động thể chất làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, rối loạn chuyển hóa và giảm sức khỏe tim mạch, từ đó góp phần làm tăng huyết áp.

• Căng thẳng kéo dài: Stress làm cơ thể sản sinh ra các hormone gây co mạch và tăng nhịp tim, từ đó làm tăng huyết áp.

• Hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia: Các chất độc trong thuốc lá làm hỏng lớp lót của động mạch, trong khi rượu bia có thể làm tăng huyết áp tạm thời và lâu dài.

• Tuổi tác: Nguy cơ tăng huyết áp, bao gồm cả huyết áp tâm trương, tăng lên theo tuổi tác do động mạch trở nên cứng hơn.

• Bệnh lý nền: Một số bệnh như bệnh tiểu đường, bệnh thận mạn tính, ngưng thở khi ngủ và các vấn đề về tuyến giáp như cường giáp có thể là nguyên nhân gây ra tăng huyết áp thứ phát.

Biến chứng nếu không kiểm soát kịp thời

Huyết áp tâm trương cao kéo dài mà không được kiểm soát có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng cuộc sống và thậm chí là tính mạng. Các động mạch bị tổn thương có thể dẫn đến sự hình thành các cục máu đông hoặc các mảng xơ vữa.

Nếu không được điều trị, tình trạng này có thể gây ra các vấn đề sức khỏe nguy hiểm sau:

• Tổn thương não, đột quỵ: Huyết áp tâm trương tăng cao có thể liên quan đến tình trạng thiếu máu não cục bộ, xuất huyết. Đáng lo ngại hơn là làm tăng khả năng đột quỵ.

• Nhồi máu cơ tim: Áp lực cao làm tổn thương động mạch vành, có thể dẫn đến một cơn đau tim.

• Suy tim: Tim phải làm việc quá sức trong thời gian dài sẽ dần suy yếu và không còn khả năng bơm máu hiệu quả, dẫn đến suy tim mạn tính.

• Tổn thương thận: Huyết áp cao làm hỏng các mạch máu nhỏ trong thận, làm suy giảm chức năng thận và có thể dẫn đến suy thận.

• Phình động mạch: Áp lực liên tục có thể làm suy yếu thành động mạch và gây ra chỗ phình, chẳng hạn như phình động mạch chủ bụng có thể vỡ và gây tử vong.

• Tổn thương mắt: Khi chỉ số HA tăng bất thường, các mạch máu trong mắt cũng có thể bị tổn thương, gây xuất huyết võng mạc, phù gai thị, dẫn đến tình trạng suy giảm thị lực, thậm chí gây mù.

Cách hạ huyết áp tâm trương an toàn

Kiểm soát huyết áp tâm trương cao là một quá trình đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp giữa thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị y tế. Các biện pháp an toàn và hiệu quả bao gồm:

• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Áp dụng chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, và các sản phẩm từ sữa ít béo. Quan trọng nhất là giảm lượng natri (muối) trong khẩu phần ăn hàng ngày.

• Tăng cường hoạt động thể chất: Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày, hầu hết các ngày trong tuần. Các bài tập như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội rất tốt cho sức khỏe tim mạch.

• Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm cân nếu bạn đang thừa cân hoặc béo phì có thể giúp giảm huyết áp một cách đáng kể.

• Hạn chế rượu bia và ngừng hút thuốc: Đây là những thay đổi quan trọng giúp bảo vệ thành mạch và cải thiện sức khỏe tổng thể.

• Quản lý căng thẳng: Thực hành các kỹ thuật thư giãn như thiền, yoga, hít thở sâu có thể giúp kiểm soát stress và hạ huyết áp.

• Tuân thủ y lệnh của bác sĩ: Nếu được chỉ định dùng thuốc, hãy uống thuốc đều đặn theo toa và tái khám định kỳ để bác sĩ theo dõi và điều chỉnh liều lượng cho phù hợp.

Khi nào cần đi khám ngay?

Mặc dù tăng huyết áp thường được gọi là "kẻ giết người thầm lặng" vì ít có triệu chứng rõ ràng, nhưng trong một số trường hợp, các dấu hiệu nguy hiểm có thể xuất hiện và đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp. Bạn cần đến bệnh viện ngay lập tức nếu có chỉ số huyết áp rất cao (tâm trương ≥ 120 mmHg và/hoặc huyết áp tâm thu trên 180 mmHg) kèm theo bất kỳ triệu chứng nào sau đây:

• Đau đầu dữ dội, đột ngột;

• Tức ngực, đau ngực;

• Khó thở;

• Nhìn mờ hoặc thay đổi thị lực;

• Chóng mặt, lú lẫn;

• Yếu hoặc tê ở mặt, tay, hoặc chân;

• Khó nói.

Đây có thể là dấu hiệu của một cơn tăng huyết áp cấp cứu, có thể gây tổn thương cơ quan nghiêm trọng và cần được cấp cứu kịp thời.

Việc hiểu rõ về chỉ số huyết áp tâm trương và các ngưỡng nguy hiểm là rất quan trọng. Bằng cách duy trì một lối sống lành mạnh và kiểm tra huyết áp thường xuyên, bạn có thể chủ động bảo vệ trái tim của mình khỏi những rủi ro tiềm ẩn, đảm bảo một cuộc sống khỏe mạnh và lâu dài.