Phình động mạch chủ bụng là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Trong thực tế, nhiều người chỉ phát hiện phình động mạch chủ bụng khi tình cờ đi siêu âm hoặc khi xuất hiện cơn đau bất thường vì bệnh thường tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ qua, đặc biệt ở người lớn tuổi, hút thuốc lá hoặc mắc tăng huyết áp. Hãy tiếp tục theo dõi bài viết bên dưới để hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa, từ đó chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch của bạn và gia đình.

Phình động mạch chủ bụng là gì?

Phình động mạch chủ bụng là tình trạng đoạn động mạch chủ đi qua ổ bụng bị giãn rộng bất thường do thành mạch suy yếu. Động mạch chủ là mạch máu lớn nhất trong cơ thể, có nhiệm vụ đưa máu giàu oxy từ tim đến các cơ quan. Khi thành mạch bị giãn quá mức, nguy cơ vỡ mạch có thể xảy ra, gây chảy máu ồ ạt và đe dọa tính mạng.

Thông thường, đường kính động mạch chủ bụng khoảng từ 2 đến 3 cm. Khi đường kính này tăng lên đáng kể, bác sĩ sẽ chẩn đoán là phình động mạch chủ bụng. Bệnh có thể tiến triển chậm trong nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng.

Nguyên nhân bệnh phình động mạch chủ bụng

Khi thành mạch bị tổn thương và mất độ đàn hồi, áp lực máu lâu ngày sẽ khiến mạch phình to dần và tiềm ẩn nguy cơ vỡ rất nguy hiểm. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp gây bệnh phình động mạch chủ:

• Tăng huyết áp kéo dài: Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ góp phần làm tiến triển và tăng nguy cơ vỡ. Áp lực máu cao liên tục tác động lên thành động mạch khiến thành mạch suy yếu, mất tính đàn hồi và dễ bị giãn phình.

• Xơ vữa động mạch: Sự tích tụ mảng bám cholesterol trong thành mạch làm thành mạch dày lên nhưng lại kém bền vững. Theo thời gian, vùng thành mạch bị tổn thương có thể giãn ra và hình thành túi phình.

• Hút thuốc lá: Thuốc lá làm tổn hại trực tiếp đến thành mạch máu và thúc đẩy quá trình xơ vữa. Người hút thuốc có nguy cơ phình động mạch chủ cao hơn nhiều so với người không hút.

• Yếu tố tuổi tác: Nguy cơ tăng lên ở người trên 60 tuổi do thành mạch lão hóa, giảm độ đàn hồi và dễ bị tổn thương.

• Yếu tố di truyền và bệnh mô liên kết: Một số rối loạn di truyền ảnh hưởng đến cấu trúc thành mạch có thể làm tăng nguy cơ phình động mạch chủ, đặc biệt ở người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.

• Viêm hoặc nhiễm trùng thành mạch: Một số bệnh lý viêm mạch hoặc nhiễm trùng hiếm gặp có thể làm tổn thương thành động mạch và dẫn đến phình.

• Chấn thương: Tai nạn giao thông hoặc chấn thương mạnh vùng ngực, bụng có thể gây tổn thương động mạch chủ và dẫn đến hình thành túi phình.

Phình động mạch chủ thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài và có thể không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi biến chứng xảy ra. Vì vậy, những người có yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, hút thuốc lâu năm hoặc tiền sử gia đình nên khám tim mạch định kỳ để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Triệu chứng phình động mạch chủ bụng

Phình động mạch chủ, đặc biệt là phình động mạch chủ bụng, thường không gây biểu hiện rõ ràng trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên khi túi phình to dần hoặc có biến chứng, các triệu chứng có thể trở nên rõ rệt và nguy hiểm hơn. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp được mô tả cụ thể hơn:

• Đau âm ỉ vùng bụng: Cơn đau thường xuất hiện ở vùng bụng giữa hoặc quanh rốn, cảm giác đau sâu bên trong và kéo dài nhiều ngày mà không rõ nguyên nhân.

• Đau lưng kéo dài không rõ nguyên nhân: Người bệnh có thể đau vùng thắt lưng âm ỉ, dễ nhầm với đau cơ xương khớp thông thường.

• Đau lan xuống hông hoặc vùng bẹn: Cơn đau có thể lan dọc theo hai bên hông hoặc xuống vùng bẹn do túi phình chèn ép các cấu trúc xung quanh.

• Cảm giác có khối đập theo nhịp tim ở bụng: Khi đặt tay lên bụng, đặc biệt ở người gầy, có thể cảm nhận được một khối phập phồng theo từng nhịp tim.

• Cảm giác bụng đập mạnh khi nằm ngửa: Khi nằm thẳng và thư giãn, người bệnh có thể cảm thấy bụng đập rõ ràng hơn bình thường.

• Đau bụng dữ dội đột ngột khi túi phình có nguy cơ vỡ: Đây là dấu hiệu nguy hiểm. Cơn đau xuất hiện bất ngờ, dữ dội, có thể lan ra sau lưng và không thuyên giảm.

• Da tái nhợt: Khi mất máu do vỡ túi phình, da có thể trở nên nhợt nhạt, lạnh và ẩm.

• Mồ hôi lạnh: Cơ thể phản ứng với tình trạng sốc bằng việc toát mồ hôi lạnh.

• Chóng mặt hoặc choáng: Do huyết áp tụt nhanh, người bệnh có thể cảm thấy xây xẩm, mất thăng bằng.

• Tụt huyết áp trong trường hợp vỡ phình động mạch chủ: Đây là tình trạng cấp cứu, có thể dẫn đến sốc và đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt là đau bụng dữ dội đột ngột kèm chóng mặt hoặc tụt huyết áp, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để tránh biến chứng nguy hiểm.

Phòng ngừa phình động mạch chủ bụng

Phình động mạch chủ bụng là bệnh lý nguy hiểm nhưng có thể giảm nguy cơ nếu chủ động kiểm soát các yếu tố liên quan. Do bệnh thường tiến triển âm thầm, việc phòng ngừa và tầm soát sớm đóng vai trò rất quan trọng trong bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài. Dưới đây là những biện pháp giúp phòng ngừa hiệu quả:

• Bỏ thuốc lá: Ngừng hút thuốc là bước quan trọng nhất vì thuốc lá làm tổn thương trực tiếp thành mạch và thúc đẩy xơ vữa động mạch.

• Kiểm soát huyết áp: Duy trì huyết áp ổn định giúp giảm áp lực lên thành động mạch chủ và hạn chế nguy cơ giãn phình.

• Kiểm soát mỡ máu: Giữ cholesterol và triglycerid trong giới hạn an toàn giúp làm chậm quá trình xơ vữa mạch máu.

• Duy trì cân nặng hợp lý: Tránh thừa cân béo phì để giảm gánh nặng cho tim và hệ mạch máu.

• Tập thể dục đều đặn: Vận động nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe hoặc bơi lội giúp tăng cường tuần hoàn và cải thiện sức khỏe tim mạch.

• Ăn uống lành mạnh: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, muối và đường.

• Kiểm soát tốt bệnh nền: Người mắc tăng huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch cần tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.

• Khám sức khỏe định kỳ: Đặc biệt với người trên 60 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ, siêu âm tầm soát động mạch chủ bụng có thể giúp phát hiện sớm bất thường.

Phình động mạch chủ bụng là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và theo dõi đúng cách. Việc chủ động tầm soát, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ, giúp giảm thiểu biến chứng đe dọa tính mạng. Duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt bệnh nền chính là chìa khóa quan trọng để phòng ngừa phình động mạch chủ bụng hiệu quả.