Gạch cua là gì? Những giá trị dinh dưỡng và lưu ý khi ăn

Gạch cua là phần được nhiều người "ưu ái" khi thưởng thức cua nhờ hương vị béo ngậy và màu sắc hấp dẫn. Tuy nhiên, xung quanh thực phẩm này vẫn còn nhiều quan niệm chưa chính xác, chẳng hạn như gạch cua có phải là trứng cua hay không, chứa những dưỡng chất gì và ai nên hạn chế ăn.

Gạch cua là gì?

Gạch cua là phần màu vàng cam, đỏ cam nằm bên trong mai cua, được nhiều người yêu thích nhờ hương vị béo ngậy và thơm đặc trưng.

Về mặt sinh học, gạch cua không phải hoàn toàn là trứng cua. Ở cua đực, gạch chủ yếu là tuyến sinh dục đực và tuyến gan tụy, nơi tham gia vào quá trình tiêu hóa, dự trữ và chuyển hóa chất dinh dưỡng. Trong khi đó, ở cua cái, gạch ngoài phần tuyến gan tụy còn có thể chứa buồng trứng hoặc trứng đang phát triển, vì vậy gạch cua cái thường có màu đỏ cam đậm, nhiều và béo hơn so với cua đực. Đây cũng là lý do cua gạch thường được đánh giá cao về hương vị và giá trị ẩm thực.

Phân biệt gạch cua, trứng cua và thịt cua

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa gạch cua, trứng cua và thịt cua vì cả ba đều là những phần có thể ăn được và đều mang giá trị dinh dưỡng. Tuy nhiên, đây là những bộ phận hoàn toàn khác nhau về cấu tạo, vị trí, thành phần dinh dưỡng cũng như hương vị. Việc phân biệt rõ sẽ giúp bạn lựa chọn loại cua phù hợp với nhu cầu thưởng thức và xây dựng chế độ ăn uống hợp lý.

Gạch cua

Gạch cua là phần chất mềm nằm bên trong mai cua, có màu vàng cam đến đỏ nâu và vị béo đặc trưng. Về bản chất, gạch cua chủ yếu là tuyến gan tụy, cơ quan đảm nhiệm chức năng tiêu hóa, hấp thu và dự trữ chất dinh dưỡng của cua. Ở cua cái trưởng thành, phần gạch còn có thể chứa thêm buồng trứng hoặc những trứng chưa phát triển hoàn toàn, khiến gạch có màu đậm và nhiều hơn so với cua đực. Chính vì vậy, nhiều người thường nhầm tưởng gạch cua chính là trứng cua.

Gạch cua chứa nhiều chất béo, protein, vitamin A, vitamin B12 cùng các khoáng chất như sắt, kẽm và selen. Đây là phần tạo nên hương vị béo ngậy đặc trưng cho nhiều món ăn như bún riêu cua, cua rang me hay cua hấp. Tuy nhiên, gạch cua cũng có hàm lượng cholesterol tương đối cao, vì vậy người mắc rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch nên ăn với lượng vừa phải.

Trứng cua

Trứng cua là cơ quan sinh sản của cua cái, chỉ xuất hiện ở những con đang trong giai đoạn sinh sản. Trứng thường có màu vàng đậm hoặc cam, dạng hạt nhỏ, tập trung ở vùng bụng hoặc xen lẫn trong phần gạch cua. Khác với gạch cua, trứng cua là tế bào sinh sản thực sự và không phải lúc nào cũng có trong cua.

Về dinh dưỡng, trứng cua giàu protein, lipid, vitamin và khoáng chất, đồng thời cung cấp năng lượng cao hơn so với thịt cua. Nhờ hương vị bùi, béo và thơm, trứng cua được nhiều người yêu thích. Tuy nhiên, cũng giống như gạch cua, trứng cua chứa khá nhiều cholesterol nên cần sử dụng hợp lý, đặc biệt ở người có nguy cơ mắc bệnh tim mạch hoặc rối loạn lipid máu.

Thịt cua

Thịt cua là phần cơ của cua, tập trung chủ yếu ở thân, càng và chân cua. Đây là phần được sử dụng phổ biến nhất trong các món ăn nhờ hương vị ngọt tự nhiên, kết cấu săn chắc và dễ chế biến.

So với gạch cua và trứng cua, thịt cua chứa ít chất béo và cholesterol hơn, nhưng lại là nguồn cung cấp protein chất lượng cao, cùng nhiều dưỡng chất quan trọng như vitamin B12, canxi, kẽm, đồng, selen và omega-3. Vì vậy, thịt cua phù hợp với đa số người khỏe mạnh và có thể là lựa chọn tốt trong chế độ ăn cân bằng nếu được chế biến hợp vệ sinh.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa ba thành phần này nằm ở nguồn gốc và thành phần cấu tạo. Gạch cua chủ yếu là tuyến gan tụy và ở cua cái có thể chứa thêm một phần buồng trứng; trứng cua là cơ quan sinh sản của cua cái; còn thịt cua là phần cơ giúp cua vận động.

Về hương vị, gạch cua và trứng cua có vị béo, bùi, thơm đặc trưng, trong khi thịt cua nổi bật với vị ngọt thanh và độ săn chắc. Xét về giá trị dinh dưỡng, cả ba đều cung cấp nhiều protein, vitamin và khoáng chất, nhưng gạch cua và trứng cua có hàm lượng chất béo và cholesterol cao hơn thịt cua. Vì vậy, việc lựa chọn bộ phận nào phụ thuộc vào khẩu vị, nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe của mỗi người. Để đảm bảo an toàn thực phẩm, bạn nên chọn cua tươi sống, có nguồn gốc rõ ràng và chế biến chín kỹ trước khi sử dụng.

Thành phần dinh dưỡng của gạch cua

Gạch cua không chỉ hấp dẫn bởi hương vị béo ngậy, thơm đặc trưng mà còn là nguồn cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe.

Giàu protein chất lượng cao

Gạch cua cung cấp lượng protein khá dồi dào với đầy đủ các axit amin thiết yếu mà cơ thể không thể tự tổng hợp. Protein đóng vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng và phục hồi mô, duy trì khối cơ, hỗ trợ hệ miễn dịch cũng như tham gia vào nhiều hoạt động chuyển hóa của cơ thể. Khi kết hợp cùng thịt cua trong bữa ăn, gạch cua góp phần bổ sung nguồn đạm có giá trị sinh học cao.

Cung cấp chất béo và năng lượng

So với phần thịt cua, gạch cua chứa nhiều chất béo hơn nên có vị béo bùi đặc trưng và cung cấp nhiều năng lượng hơn. Phần chất béo này bao gồm cả các acid béo cần thiết cho cơ thể, góp phần hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E và K. Tuy nhiên, người đang kiểm soát cân nặng hoặc mắc rối loạn lipid máu nên sử dụng với lượng vừa phải để tránh tiêu thụ quá nhiều chất béo và cholesterol.

Bổ sung nhiều vitamin và khoáng chất

Gạch cua là nguồn cung cấp nhiều vi chất dinh dưỡng quan trọng như vitamin A, vitamin B12, vitamin E, cùng các khoáng chất như kẽm, sắt, đồng, selen và phốt pho. Những dưỡng chất này tham gia vào nhiều hoạt động của cơ thể, bao gồm hỗ trợ tạo hồng cầu, tăng cường chức năng miễn dịch, bảo vệ tế bào khỏi tác động của các gốc tự do và duy trì sức khỏe của mắt, thần kinh cũng như hệ xương.

Chứa cholesterol ở mức tương đối cao

Bên cạnh các dưỡng chất có lợi, gạch cua cũng là bộ phận chứa hàm lượng cholesterol cao hơn so với thịt cua. Cholesterol là thành phần cần thiết cho quá trình tổng hợp hormone và cấu tạo màng tế bào, nhưng việc tiêu thụ quá nhiều có thể làm tăng nguy cơ rối loạn lipid máu ở một số đối tượng.

Vì vậy, người mắc tăng cholesterol máu, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc có nguy cơ mắc bệnh tim mạch nên hạn chế ăn quá nhiều gạch cua trong một bữa và cần kết hợp với chế độ ăn uống cân đối theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Ăn gạch cua có tốt không?

Trên thực tế, gạch cua có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu được sử dụng với lượng hợp lý, nhưng cũng cần lưu ý ở một số đối tượng có bệnh lý nền.

Gạch cua chứa nhiều protein, chất béo, vitamin A, vitamin B12, vitamin E cùng các khoáng chất như sắt, kẽm, đồng, selen và phốt pho. Những dưỡng chất này tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng của cơ thể như hỗ trợ tạo hồng cầu, tăng cường miễn dịch, duy trì sức khỏe thần kinh, bảo vệ thị lực và góp phần vào quá trình chuyển hóa năng lượng. Khi kết hợp cùng thịt cua trong một chế độ ăn cân đối, gạch cua có thể góp phần đa dạng nguồn dinh dưỡng cho cơ thể.

So với thịt cua, gạch cua có hàm lượng chất béo cao hơn nên cũng cung cấp nhiều năng lượng hơn. Một phần chất béo trong gạch cua là các acid béo cần thiết, góp phần hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E và K. Vì vậy, ăn gạch cua với lượng vừa phải có thể là lựa chọn phù hợp trong chế độ ăn của người khỏe mạnh.

Ngoài giá trị dinh dưỡng, gạch cua còn được đánh giá cao nhờ hương vị béo thơm đặc trưng, giúp món ăn trở nên hấp dẫn hơn. Đây là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món như bún riêu cua, cua hấp, cua rang me, cháo cua hay lẩu cua. Việc sử dụng gạch cua hợp lý không chỉ giúp tăng giá trị cảm quan mà còn bổ sung thêm nhiều vi chất dinh dưỡng.

Mặc dù có nhiều lợi ích, gạch cua cũng chứa hàm lượng cholesterol tương đối cao. Tiêu thụ quá nhiều trong thời gian dài có thể làm tăng lượng cholesterol trong khẩu phần ăn, đặc biệt ở những người có rối loạn lipid máu hoặc nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Do đó, việc ăn gạch cua cần được cân đối với tổng lượng chất béo và cholesterol từ các thực phẩm khác trong ngày.

Ai nên hạn chế ăn gạch cua?

Đối với một số nhóm đối tượng dưới đây, việc hạn chế ăn gạch cua sẽ giúp giảm nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Người mắc rối loạn mỡ máu và bệnh tim mạch

Gạch cua chứa lượng cholesterol tương đối cao so với thịt cua. Mặc dù cholesterol trong thực phẩm không phải là yếu tố duy nhất làm tăng cholesterol máu, nhưng việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu cholesterol vẫn có thể ảnh hưởng đến chế độ ăn của người đang mắc rối loạn lipid máu hoặc bệnh tim mạch. Vì vậy, những người bị tăng cholesterol máu, xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành hoặc từng bị đột quỵ nên hạn chế ăn gạch cua và tuân thủ chế độ dinh dưỡng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Người mắc bệnh gout hoặc tăng acid uric máu

Cua và các loại hải sản chứa purin, chất khi được chuyển hóa sẽ tạo thành acid uric. Mặc dù hàm lượng purin trong cua không thuộc nhóm cao nhất, việc ăn nhiều gạch cua cùng lúc vẫn có thể làm tăng lượng purin nạp vào cơ thể. Đối với người mắc bệnh gout hoặc tăng acid uric máu, điều này có thể làm tăng nguy cơ khởi phát cơn gout cấp hoặc khiến triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn. Vì vậy, nhóm đối tượng này chỉ nên sử dụng với lượng vừa phải hoặc theo tư vấn của bác sĩ.

Người có tiền sử dị ứng hải sản

Hải sản, trong đó có cua, là một trong những nhóm thực phẩm dễ gây dị ứng. Người có tiền sử dị ứng với cua hoặc các loại hải sản khác có thể gặp các triệu chứng như nổi mề đay, ngứa, sưng môi, đau bụng, tiêu chảy, khó thở hoặc phản vệ sau khi ăn. Nếu từng có phản ứng dị ứng với hải sản, bạn nên tránh sử dụng gạch cua cũng như các món ăn chế biến từ cua để giảm nguy cơ tái phát.

Người mắc bệnh gan hoặc thận

Người bị suy giảm chức năng gan hoặc thận cần kiểm soát chế độ ăn theo chỉ định của bác sĩ nhằm giảm gánh nặng cho các cơ quan này. Mặc dù không cần kiêng hoàn toàn gạch cua trong mọi trường hợp, việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu chất béo và protein có thể không phù hợp với một số người bệnh. Do đó, nếu đang điều trị bệnh gan hoặc bệnh thận mạn, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung gạch cua vào khẩu phần ăn.

Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cần lựa chọn cua an toàn

Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ vẫn có thể ăn cua nếu không có chống chỉ định hoặc dị ứng hải sản. Tuy nhiên, cần lựa chọn cua tươi, có nguồn gốc rõ ràng và chế biến chín kỹ để giảm nguy cơ nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc các chất ô nhiễm từ môi trường. Không nên ăn cua đã chết, cua bảo quản quá lâu hoặc gạch cua chưa được nấu chín vì có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm.

Người cần kiểm soát cân nặng

Do chứa nhiều chất béo và cung cấp năng lượng cao hơn phần thịt cua, gạch cua nên được sử dụng ở mức vừa phải trong chế độ ăn của người đang giảm cân hoặc kiểm soát năng lượng. Thay vì ăn nhiều gạch cua, bạn có thể ưu tiên phần thịt cua vì giàu protein, ít chất béo hơn nhưng vẫn cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết.

Nhìn chung, gạch cua không phải là thực phẩm cần kiêng tuyệt đối đối với hầu hết mọi người. Tuy nhiên, việc sử dụng với lượng hợp lý, lựa chọn cua tươi, có nguồn gốc rõ ràng và chế biến chín kỹ sẽ giúp tận dụng giá trị dinh dưỡng của gạch cua, đồng thời giảm nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe. Nếu đang mắc bệnh mạn tính hoặc có chế độ ăn điều trị đặc biệt, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi sử dụng thường xuyên.

Xem thêm:

Top 18+ thực phẩm giàu protein có thể bạn chưa biết

Dị ứng cua: Dấu hiệu nhận biết và cách xử trí