Đứt gân gót chân Achilles là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Gân Achilles là một trong những gân lớn và khỏe nhất của cơ thể, giữ vai trò quan trọng trong các hoạt động như đi, chạy và bật nhảy. Khi gân bị đứt, người bệnh có thể gặp khó khăn trong vận động và sinh hoạt hằng ngày. 

Đứt gân gót chân Achilles là gì?

Đứt gân gót chân (gân Achilles) là tình trạng tổn thương xảy ra ở vùng phía sau cổ chân. Đây là chấn thương có thể gặp ở nhiều đối tượng khác nhau, đặc biệt phổ biến ở người thường xuyên chơi thể thao hoặc vận động mạnh.

Gân Achilles là gân lớn và khỏe, có nhiệm vụ nối các cơ phía sau cẳng chân với xương gót. Cấu trúc này đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động đi lại, chạy, bật nhảy và giữ thăng bằng cho cơ thể. Hoạt động của gân gót thể hiện rõ khi thực hiện động tác nhón chân hoặc kiễng gót.

Khi gân Achilles phải chịu lực kéo căng quá mức hoặc chịu tác động mạnh đột ngột, gân có thể bị rách một phần hoặc đứt hoàn toàn, gây ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động của người bệnh.

Nguyên nhân gây đứt gân gót chân

Đứt gân gót chân thường xảy ra khi gân Achilles phải chịu lực căng đột ngột vượt quá khả năng chịu đựng. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như:

• Tăng cường độ vận động hoặc tập luyện thể thao quá nhanh, đặc biệt ở các môn cần bật nhảy nhiều.
• Chấn thương do té ngã từ trên cao và tiếp đất bằng bàn chân.
• Bước hụt hoặc xoay cổ chân đột ngột khi di chuyển.
• Viêm gân gót kéo dài khiến cấu trúc gân suy yếu theo thời gian.

Ngoài các nguyên nhân trực tiếp, một số yếu tố cũng làm tăng nguy cơ đứt gân Achilles, bao gồm:

• Tuổi tác: Chấn thương thường gặp ở người trong độ tuổi từ 30 - 40.
• Giới tính: Nam giới có nguy cơ bị đứt gân gót cao hơn nữ giới.
• Hoạt động thể thao: Các môn cần chạy, bật nhảy hoặc đổi hướng đột ngột như bóng rổ, bóng chuyền, quần vợt có nguy cơ gây tổn thương gân cao hơn.
• Sử dụng thuốc chứa corticoid: Việc lạm dụng corticoid có thể làm gân và mô mềm xung quanh suy yếu.
• Tác dụng phụ của một số kháng sinh: Nhóm fluoroquinolon như ciprofloxacin hoặc levofloxacin có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gân.
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn tạo áp lực nhiều hơn lên gân gót trong quá trình đi lại và vận động.

Triệu chứng khi bị đứt gân gót chân

Đứt gân gót chân thường xảy ra sau các chấn thương ở chi dưới, đặc biệt khi tiếp đất bằng một chân trong tư thế bàn chân hơi gập. Triệu chứng điển hình nhất là cảm giác đau nhói đột ngột ở vùng gót chân ngay sau chấn thương, sau đó cơn đau có thể giảm dần theo thời gian. Trong trường hợp người bệnh đi khám muộn, việc xác định vị trí đau đôi khi trở nên khó khăn hơn.

Ngoài cảm giác đau, người bệnh còn có thể gặp một số dấu hiệu khác như:

• Khó khăn khi đi lại hoặc vận động, đặc biệt ở trường hợp đứt hoàn toàn gân Achilles.
• Vùng gót chân và bắp chân bị sưng nề.
• Không thể nhón chân hoặc đứng kiễng bằng chân bị tổn thương.
• Có thể nghe thấy tiếng “rắc” hoặc “bộp” tại thời điểm gân bị đứt.

Khi thăm khám lâm sàng, bác sĩ có thể nhận thấy thêm một số dấu hiệu đặc trưng như:

• Kiểm tra vùng gót chân để tìm vết thương hoặc sẹo phẫu thuật cũ.
• Gân Achilles bình thường có thể sờ thấy dưới da như một dải chắc nối từ bắp chân đến gót chân. Nếu gân bị đứt, bác sĩ có thể phát hiện đoạn gián đoạn của dải gân này, dù đôi khi cục máu tụ có thể che lấp tổn thương.
• Người bệnh gặp khó khăn hoặc không thể thực hiện động tác gập bàn chân xuống dưới.
• Test Thompson dương tính: khi bác sĩ bóp cơ bắp chân nhưng bàn chân không cử động gập xuống, điều này gợi ý gân Achilles đã bị đứt.

Phương pháp chẩn đoán đứt gân gót chân

Việc chẩn đoán đứt gân Achilles thường được bác sĩ đánh giá dựa trên các biểu hiện lâm sàng và tiền sử chấn thương của người bệnh. Một số dấu hiệu thường gặp giúp gợi ý tình trạng đứt gân gót chân gồm:

• Chấn thương xảy ra trong quá trình chơi thể thao hoặc vận động mạnh.
• Đau ở vùng gân gót chân.
• Khó khăn khi đi lại hoặc di chuyển.
• Giảm hoặc mất khả năng gập bàn chân.
• Không thể đứng nhón gót bằng chân bị tổn thương.

Ở trường hợp đứt gân Achilles không hoàn toàn, triệu chứng có thể không rõ ràng. Tuy nhiên, người bệnh vẫn có thể nhận biết thông qua một số biểu hiện gián tiếp như:

• Sưng vùng gót chân.
• Xuất hiện vết bầm tím sau chấn thương.
• Đau âm ỉ hoặc đau nhẹ quanh gót chân.

Ngoài thăm khám lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp chẩn đoán hình ảnh để xác định chính xác tình trạng tổn thương, bao gồm:

• Siêu âm gân gót chân: Giúp phát hiện vị trí gân bị gián đoạn hoặc vùng tổn thương.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Đây là phương pháp hiện đại giúp đánh giá rõ vị trí đứt gân và mức độ tổn thương của gân Achilles.

Phác đồ điều trị đứt gân Achilles

Việc điều trị đứt gân gót chân sẽ được bác sĩ cân nhắc dựa trên nhiều yếu tố như độ tuổi, mức độ tổn thương và nhu cầu vận động của người bệnh. Người trẻ, thường xuyên vận động hoặc chơi thể thao thường được ưu tiên điều trị bằng phẫu thuật để phục hồi chức năng gân Achilles tốt hơn. Trong khi đó, người lớn tuổi hoặc những trường hợp không phù hợp để phẫu thuật có thể được chỉ định điều trị bảo tồn.

Điều trị bảo tồn không phẫu thuật

Phương pháp điều trị không phẫu thuật thường bao gồm:

• Chườm lạnh tại vùng tổn thương để giảm đau và sưng.
• Sử dụng nạng hỗ trợ khi đi lại.
• Dùng thuốc giảm đau theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Hạn chế cử động cổ chân trong vài tuần đầu.
• Có thể cần bó bột hoặc mang giày có đệm nâng gót để cố định gân.

Ưu điểm của phương pháp này là tránh được các rủi ro liên quan đến phẫu thuật. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, gân có thể hồi phục chậm hoặc tăng nguy cơ tái đứt, khiến thời gian hồi phục kéo dài hơn.

Điều trị bằng phẫu thuật

Phẫu thuật thường được áp dụng khi gân Achilles bị đứt hoàn toàn hoặc người bệnh có nhu cầu vận động cao. Bác sĩ sẽ tiến hành khâu nối phần gân bị rách để phục hồi cấu trúc gân. Nếu đoạn gân tổn thương lớn, có thể cần tái tạo hoặc ghép gân từ vị trí khác.

Hiện nay, nhiều kỹ thuật hiện đại cho phép khâu gân qua da với mức độ xâm lấn thấp hơn so với mổ mở. Phương pháp này giúp giảm đau, hạn chế sẹo và giảm nguy cơ biến chứng nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả điều trị. Để đạt kết quả tốt, việc phẫu thuật cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn cùng hệ thống trang thiết bị phù hợp.

Phục hồi chức năng

Sau điều trị, người bệnh thường cần tập vật lý trị liệu để tăng sức mạnh cơ bắp chân và cải thiện khả năng vận động của gân gót. Quá trình phục hồi chức năng giúp người bệnh lấy lại sự linh hoạt và khả năng chịu lực của chân. Phần lớn trường hợp có thể trở lại sinh hoạt và vận động bình thường sau vài tháng điều trị.

Thời gian hồi phục và chăm sóc hậu phẫu

Thời gian hồi phục sau đứt gân gót chân phụ thuộc vào mức độ tổn thương, phương pháp điều trị và khả năng hồi phục của từng người bệnh. Thông thường, gân Achilles cần khoảng 6 - 12 tuần để liền tương đối ổn định. Tuy nhiên, để phục hồi hoàn toàn chức năng vận động và có thể trở lại chơi thể thao hoặc vận động mạnh, người bệnh có thể cần từ 4 - 6 tháng hoặc lâu hơn.

Sau phẫu thuật, người bệnh thường được cố định cổ chân bằng nẹp hoặc bó bột trong giai đoạn đầu nhằm bảo vệ gân đang hồi phục. Trong thời gian này, cần hạn chế tỳ lực lên chân bị tổn thương và có thể phải sử dụng nạng hỗ trợ khi di chuyển.

Bên cạnh đó, việc chăm sóc hậu phẫu đúng cách đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục, bao gồm:

• Tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc và tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ.
• Giữ vết mổ sạch sẽ, khô ráo để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng.
• Không vận động mạnh hoặc chơi thể thao quá sớm.
• Thực hiện các bài tập vật lý trị liệu theo hướng dẫn nhằm cải thiện độ linh hoạt và sức mạnh của cơ, gân.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ dưỡng chất để hỗ trợ quá trình lành thương.

Về chế độ ăn uống, người bệnh nên tăng cường thực phẩm giàu protein như thịt, cá, trứng, sữa, đậu nành để hỗ trợ tái tạo mô gân. Các thực phẩm chứa collagen và vitamin C như nước hầm xương, cam, bưởi, ổi, dâu tây cũng giúp thúc đẩy quá trình hồi phục. Ngoài ra, các loại hạt, rau xanh và thực phẩm giàu kẽm, magie có thể hỗ trợ tăng cường sức khỏe cơ và gân. Người bệnh cũng nên uống đủ nước, hạn chế rượu bia, thuốc lá và thực phẩm chế biến sẵn nhằm tránh ảnh hưởng đến quá trình lành thương.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau tăng nhiều, sưng đỏ kéo dài, sốt hoặc khó vận động nghiêm trọng hơn, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra sớm.

Đứt gân gót chân Achilles là chấn thương cần được phát hiện và điều trị sớm để hạn chế ảnh hưởng đến khả năng vận động. Việc tuân thủ phác đồ điều trị, tập phục hồi chức năng và duy trì chế độ chăm sóc phù hợp sẽ giúp người bệnh cải thiện khả năng hồi phục và sớm trở lại sinh hoạt bình thường.