Viêm gân Achilles là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và biện pháp điều trị hiệu quả

Viêm gân Achilles là một trong những chấn thương thường gặp ở vùng cổ chân và gót chân, đặc biệt ở người thường xuyên vận động hoặc chơi thể thao. Tình trạng này không chỉ gây đau nhức, hạn chế khả năng đi lại mà còn có nguy cơ dẫn đến đứt gân nếu không được điều trị đúng cách. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị sẽ giúp người bệnh bảo vệ sức khỏe vận động và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm. 

Viêm gân Achilles là gì?

Gân Achilles là cấu trúc nối cơ bắp chân với xương gót, đồng thời cũng là gân lớn và khỏe nhất trong cơ thể. Gân này đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động vận động như đi lại, chạy hoặc bật nhảy. Viêm gân gót chân Achilles xảy ra khi gân bị viêm hoặc tổn thương do vận động quá mức hay áp lực kéo dài. Tình trạng này thường gặp ở vận động viên, người trung niên hoặc những người đột ngột tăng cường độ tập luyện và vận động.

Viêm gân Achilles thường được chia thành hai dạng chính:

• Viêm điểm bám gân Achilles: Tổn thương xảy ra tại vị trí gân bám vào xương gót.
• Viêm phần giữa gân Achilles: Tình trạng viêm xuất hiện ở các sợi gân thuộc đoạn giữa của gân Achilles.

Nguyên nhân viêm gân Achilles

Viêm gân Achilles chủ yếu xuất phát từ tình trạng quá tải lặp đi lặp lại lên vùng gót chân, thường gặp ở những người luyện tập thể thao cường độ cao, đặc biệt là vận động viên. Bên cạnh đó, một số bệnh lý cơ xương khớp như viêm khớp dạng thấp hoặc viêm khớp nhiễm khuẩn cũng có thể góp phần gây tổn thương gân vùng gót.

Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Không khởi động hoặc khởi động không đúng cách trước khi vận động.
• Cơ chân bị căng do thực hiện các động tác lặp đi lặp lại trong thời gian dài.
• Tham gia các môn thể thao cần đổi hướng nhanh như bóng đá, bóng rổ, quần vợt, bóng chuyền…
• Tăng cường độ vận động đột ngột khiến cơ thể chưa kịp thích nghi.
• Sử dụng giày không phù hợp, giày quá cũ hoặc chất lượng kém.
• Thói quen mang giày cao gót trong thời gian dài.
• Sự xuất hiện của gai xương vùng sau gót chân.
• Thoái hóa gân do quá trình lão hóa tự nhiên.

Ngoài ra, một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

• Giới tính: Nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn.
• Tuổi tác: Người lớn tuổi dễ bị tổn thương gân do giảm lưu thông máu và giảm độ đàn hồi của gân.
• Bàn chân bẹt: Làm tăng áp lực lên gân gót chân, dễ dẫn đến viêm.
• Bệnh lý nền: Như vảy nến hoặc tăng huyết áp có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gân.
• Tác dụng phụ thuốc: Một số kháng sinh nhóm fluoroquinolone có thể làm tăng nguy cơ viêm gân.

Triệu chứng viêm gân Achilles

Khi gân Achilles bị viêm, người bệnh có thể gặp một số biểu hiện điển hình như:

• Đau nhức hoặc cảm giác căng cứng vùng thấp phía sau bắp chân, đặc biệt rõ vào buổi sáng
• Đau gót chân, tăng lên khi kiễng chân hoặc duỗi căng bàn chân
• Trong trường hợp nặng, có thể xảy ra rách một phần hoặc đứt hoàn toàn gân

Nếu không được xử lý kịp thời, viêm kéo dài có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như đứt gân gót chân. Khi gân bị đứt, người bệnh thường đau dữ dội, kèm theo sưng nề vùng gót do chảy máu trong mô gân.

Phương pháp chẩn đoán viêm gân gót chân Achilles

Để chẩn đoán viêm gân Achilles, bác sĩ thường thăm khám lâm sàng, đánh giá triệu chứng và khả năng vận động của người bệnh. Trong quá trình kiểm tra, bác sĩ có thể ấn nhẹ vào vùng gót chân hoặc gân bị tổn thương để xác định vị trí đau và mức độ sưng viêm. Người bệnh cũng có thể được yêu cầu thực hiện một số động tác như đứng bằng mũi chân hoặc di chuyển cổ chân nhằm đánh giá độ linh hoạt, phạm vi vận động và phản xạ của bàn chân.

Ngoài thăm khám lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định thêm một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh như:

• Chụp X-quang: Giúp quan sát cấu trúc xương bàn chân và loại trừ các nguyên nhân khác gây đau gót chân. Mặc dù X-quang không hiển thị rõ gân Achilles nhưng có giá trị hỗ trợ chẩn đoán.
• Siêu âm: Sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh mô mềm, giúp đánh giá tình trạng viêm, tổn thương và lưu lượng máu quanh gân.
• Chụp MRI: Phương pháp này dùng từ trường và sóng vô tuyến để tạo hình ảnh chi tiết của gân Achilles, giúp phát hiện chính xác vị trí và mức độ tổn thương.

Điều trị viêm gân gót chân Achilles

Tùy vào mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị phù hợp nhằm giảm đau, giảm viêm và phục hồi chức năng vận động của gân Achilles.

Phương pháp R.I.C.E

Đối với các trường hợp nhẹ, người bệnh có thể áp dụng nguyên tắc R.I.C.E để hỗ trợ điều trị tại nhà.

• Rest - Nghỉ ngơi: Hạn chế vận động giúp giảm áp lực lên gân Achilles và tạo điều kiện cho tổn thương hồi phục. Người bệnh nên nghỉ ngơi cho đến khi có thể đi lại mà không còn đau. Khi cần di chuyển, có thể sử dụng nạng để giảm tải cho chân bị tổn thương.
• Ice - Chườm lạnh: Chườm đá khoảng 15 - 20 phút mỗi lần giúp giảm đau và giảm sưng hiệu quả.
• Compression - Băng ép: Sử dụng băng thun hoặc băng vải để cố định vùng gót chân và hạn chế sưng viêm. Tuy nhiên, không nên băng quá chặt vì có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn máu.
• Elevation - Kê cao chân: Nâng chân cao hơn mức tim giúp giảm sưng và hỗ trợ lưu thông máu tốt hơn.

Sử dụng thuốc

Người bệnh có thể dùng các thuốc giảm đau hoặc kháng viêm không kê đơn như ibuprofen, naproxen hoặc aspirin theo hướng dẫn. Với những trường hợp đau kéo dài, bác sĩ có thể chỉ định thuốc mạnh hơn hoặc áp dụng các phương pháp như tiêm huyết tương giàu tiểu cầu PRP hay tiêm steroid để hỗ trợ giảm viêm.

Vật lý trị liệu

Bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu có thể hướng dẫn người bệnh thực hiện các bài tập nhằm cải thiện độ linh hoạt, tăng sức mạnh cho gân Achilles và hạn chế nguy cơ tái phát.

Ngoài ra, người bệnh có thể được khuyến nghị sử dụng miếng lót giày hoặc đệm nâng gót để giảm áp lực lên gân trong quá trình vận động.

Phẫu thuật gân Achilles

Khi các biện pháp điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả hoặc người bệnh có nguy cơ đứt gân, phẫu thuật có thể được cân nhắc.

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ sẽ rạch một đường nhỏ phía sau gót chân để xử lý phần gân tổn thương. Nếu gân bị đứt, bác sĩ sẽ nối lại gân. Với trường hợp gân bị thoái hóa, phần tổn thương sẽ được cắt bỏ và phục hồi bằng chỉ khâu chuyên dụng. Một số trường hợp nặng có thể cần thay thế một phần hoặc toàn bộ gân Achilles.

Hiện nay, nhiều cơ sở y tế đã áp dụng kỹ thuật nối gân Achilles qua da ít xâm lấn, giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn, giảm đau sau mổ và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Biện pháp phòng ngừa viêm gân gót chân Achilles

Để giảm nguy cơ viêm gân Achilles, bạn nên duy trì thói quen vận động hợp lý và bảo vệ gân gót chân trong quá trình sinh hoạt cũng như tập luyện.

Một số biện pháp phòng ngừa hiệu quả gồm:

• Tránh tăng cường độ vận động quá nhanh: Khi bắt đầu luyện tập, nên tăng dần thời gian và mức độ tập để cơ thể có thời gian thích nghi, hạn chế áp lực đột ngột lên gân gót chân.
• Không vận động quá sức: Hạn chế các hoạt động gây căng kéo quá mức cho gân Achilles. Trước khi tập luyện hoặc chơi thể thao, cần khởi động kỹ để làm nóng cơ và tăng độ linh hoạt cho các mô liên kết. Nếu xuất hiện đau trong lúc vận động, nên dừng lại và nghỉ ngơi.
• Thường xuyên kéo giãn cơ: Dành thời gian kéo giãn cơ bắp chân và gân Achilles mỗi ngày, đặc biệt trước khi tập thể dục, giúp tăng độ dẻo dai và giảm nguy cơ tái phát viêm gân.
• Tránh chạy trên bề mặt quá cứng hoặc trơn trượt để hạn chế áp lực và nguy cơ chấn thương vùng gót chân.
• Lựa chọn trang phục phù hợp với từng loại hình vận động nhằm giúp cơ thể thoải mái và hỗ trợ vận động hiệu quả hơn.
• Đa dạng bài tập: Có thể kết hợp các bài tập cường độ thấp như đi bộ hoặc bơi lội thay cho những hoạt động tạo áp lực lớn lên gân Achilles như chạy bộ, leo cầu thang hoặc bật nhảy liên tục.
• Chọn giày phù hợp: Giày tập cần vừa chân, có độ nâng đỡ tốt và phù hợp với hoạt động thể chất để giảm áp lực lên bàn chân và gân gót chân.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về viêm gân Achilles là gì, cũng như các nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp điều trị và cách phòng ngừa hiệu quả. Duy trì thói quen vận động hợp lý, lựa chọn giày phù hợp và lắng nghe các tín hiệu bất thường của cơ thể sẽ góp phần bảo vệ gân gót chân, giúp bạn duy trì khả năng vận động linh hoạt và khỏe mạnh lâu dài.