Trẻ đang chờ tiêm nhắc vắc xin não mô cầu ACWY, có thể tiêm nhóm B?

Khi theo dõi lịch tiêm chủng cho con, nhiều phụ huynh băn khoăn liệu phải tiêm đủ các mũi vắc xin phòng bệnh não mô cầu ACWY mới được bắt đầu tiêm nhóm B, hay có thể tiêm xen kẽ để tiết kiệm thời gian; sự nhầm lẫn này thường xuất phát từ việc chưa hiểu rõ hai loại vắc xin này bảo vệ trẻ chống lại các tác nhân gây bệnh khác nhau.

Theo Thạc sĩ - Bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: "Vắc xin phòng bệnh não mô cầu nhóm ACWY và nhóm B nhắm vào các nhóm huyết thanh (serogroups) khác nhau của vi khuẩn Neisseria meningitidis. Do đó, việc tiêm vắc xin nhóm B không thể thay thế khả năng bảo vệ của ACWY và ngược lại. Việc tiêm phối hợp cả hai loại có thể giúp mở rộng phạm vi bảo vệ, tùy theo độ tuổi, nguy cơ mắc bệnh và chỉ định tiêm chủng."

Vậy thực tế, chúng ta có thể tiêm phối hợp hai loại vắc xin này như thế nào để vừa đảm bảo an toàn, vừa tối ưu lịch bảo vệ cho trẻ? Câu trả lời nằm ở việc phân tích đặc điểm của từng loại vắc xin và tình trạng sức khỏe cụ thể của mỗi trẻ.

Phân biệt vắc xin phòng bệnh não mô cầu nhóm ACYW và nhóm B

Để hiểu tại sao không thể dùng loại này thay thế loại kia, trước hết cần nhìn vào cách hai loại vắc xin này vận hành trong cơ thể. Dù cùng phòng bệnh não mô cầu, nhưng "mục tiêu" tấn công của chúng hoàn toàn khác nhau.

Vắc xin phòng bệnh não mô cầu nhóm ACWY

Đây là loại vắc xin cộng hợp (conjugate vaccine), được thiết kế để bảo vệ cơ thể trước 4 nhóm huyết thanh A, C, W và Y của vi khuẩn não mô cầu. Cơ chế của vắc xin cộng hợp là gắn các polysaccharide (đường đa) trên bề mặt vi khuẩn với một protein vận chuyển. Việc cộng hợp này giúp hệ miễn dịch của trẻ, đặc biệt là trẻ nhỏ, nhận diện tác nhân gây bệnh tốt hơn và tạo ra trí nhớ miễn dịch bền vững hơn.

Vắc xin phòng bệnh não mô cầu nhóm B

Khác với ACWY, vắc xin nhóm B là vắc xin dựa trên protein (protein-based vaccine). Lý do là vì vỏ polysaccharide của não mô cầu nhóm B có cấu trúc tương đồng với một số phân tử có trong mô thần kinh của con người, khiến polysaccharide vỏ nhóm B có tính sinh miễn dịch kém và không phù hợp để phát triển vắc xin polysaccharide theo cách truyền thống. Vì vậy, các nhà khoa học phải phát triển loại vắc xin nhóm B như 4CMenB, sử dụng các kháng nguyên protein và túi màng ngoài của vi khuẩn để tạo đáp ứng miễn dịch. 

Tại sao cần tiêm cả hai loại vắc xin phòng bệnh não mô cầu?

Một hiểu lầm phổ biến là khi đã tiêm một loại vắc xin phòng bệnh não mô cầu thì cơ thể sẽ có khả năng kháng lại tất cả các chủng gây bệnh. Thực tế, vi khuẩn não mô cầu có nhiều chủng khác nhau, và mỗi loại vắc xin chỉ có tác dụng với nhóm huyết thanh mà nó được thiết kế.

Vắc xin nhóm ACWY bảo vệ trẻ trước các nhóm A, C, W, Y nhưng hoàn toàn không có tác dụng phòng ngừa nhóm B. Ngược lại, vắc xin nhóm B tập trung bảo vệ trẻ trước chủng B. Dù một số bằng chứng cho thấy vắc xin nhóm B (như 4CMenB) có thể cung cấp khả năng bảo vệ chéo đối với một số chủng khác, ví dụ như chủng W ST-11 siêu độc lực ở trẻ nhỏ, nhưng điều này không có nghĩa là nó thay thế được vắc xin ACWY trong việc bảo vệ toàn diện trước 4 nhóm huyết thanh chính.

Vì vậy, để giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh não mô cầu do nhiều chủng khác nhau gây ra, việc phối hợp cả hai loại vắc xin là cần thiết theo chỉ định y khoa.

Có thể tiêm vắc xin nhóm B khi đang chờ tiêm nhắc ACWY?

Câu trả lời ngắn gọn là: Có thể, nhưng cha mẹ cần tuân theo hướng dẫn cụ thể của sản phẩm và chỉ định của bác sĩ.

Về mặt kỹ thuật, vắc xin nhóm ACWY như MenQuadfi có thể được tiêm cùng buổi với vắc xin não mô cầu nhóm B tại các vị trí tiêm khác nhau, hoặc tiêm ở những buổi khác nhau. Tuy nhiên, một nghiên cứu trên thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi ghi nhận rằng khi tiêm đồng thời MenQuadfi với vắc xin nhóm B, tỷ lệ và mức độ các phản ứng toàn thân trong vòng 7 ngày sau tiêm có xu hướng cao hơn so với khi chỉ tiêm MenQuadfi. Phản ứng thường gặp nhất là đau cơ, chủ yếu ở mức độ nhẹ.

Theo Thạc sĩ - Bác sĩ Trí, vắc xin nhóm ACWY và nhóm B không bắt buộc phải tiêm cách nhau một khoảng thời gian tối thiểu. Việc lựa chọn tiêm cùng buổi hay khác buổi cần căn cứ vào độ tuổi, loại vắc xin, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe của trẻ. Quyết định này phải dựa trên: loại sản phẩm vắc xin cụ thể đang sử dụng, độ tuổi của trẻ, lịch sử tiêm chủng trước đó và tình trạng sức khỏe hiện tại để cân bằng giữa lợi ích bảo vệ và rủi ro phản ứng sau tiêm.

Vì vậy, phụ huynh không nên tự ý sắp xếp lịch tiêm "gối đầu" tại nhà mà cần có sự rà soát của nhân viên y tế.

Hướng dẫn phụ huynh rà soát lịch tiêm chủng cho trẻ

Để trẻ không bỏ lỡ mũi tiêm nhắc ACWY nhưng vẫn được bảo vệ kịp thời bởi vắc xin nhóm B, bước quan trọng là rà soát lại toàn bộ lộ trình tiêm chủng.

Phụ huynh nên mang theo sổ tiêm chủng của con đến cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng uy tín. Tại đây, bác sĩ sẽ đối chiếu các mũi đã tiêm, kiểm tra loại vắc xin cụ thể (vì mỗi loại vắc xin có thể có yêu cầu khác nhau về độ tuổi và khoảng cách giữa các mũi trong cùng phác đồ) và đánh giá sức khỏe hiện tại của trẻ để đưa ra lịch hẹn chính xác nhất.

Khi trẻ đang chờ tiêm nhắc vắc xin não mô cầu ACWY, việc có thể tiêm bổ sung nhóm B hay không cần được bác sĩ đánh giá dựa trên lịch sử tiêm chủng và độ tuổi của trẻ. Tuyệt đối không tự ý thay đổi hoặc trì hoãn lịch tiêm nhắc ACWY để ưu tiên tiêm nhóm B, vì điều này có thể tạo ra khoảng trống miễn dịch không mong muốn.

Phụ huynh có thể trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc nhân viên tiêm chủng để rà soát sổ tiêm và thiết lập lịch tiêm phối hợp ACWY và nhóm B phù hợp nhất cho con.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.