Co thắt cơ mi mắt là gì? Nguyên nhân, điều trị và chăm sóc

Dù phần lớn các trường hợp nháy mi mắt là phản ứng lành tính do căng thẳng hay mỏi mắt, nhưng tình trạng co thắt cơ mí mắt kéo dài hoặc lan rộng có thể là dấu hiệu cảnh báo các rối loạn thần kinh khu trú nghiêm trọng. Hiểu rõ nguyên nhân, biểu hiện cũng như cách điều trị giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Co thắt cơ mí mắt là gì?

Hiện tượng co thắt cơ mí mắt là tình trạng các bó sợi thuộc cơ vòng mi mắt bị kích thích co thắt tự phát, liên tục và ngoài tầm kiểm soát của ý thức. Cơn co thắt có thể xuất hiện ở mí mắt trên, mí mắt dưới hoặc cả hai bên mi mắt cùng lúc với các biểu hiện đặc trưng:

• Giật mi mắt dồn dập: Cảm giác mí mắt bị rung giật nhẹ trong vài giây đến vài phút.
• Sụp mí mắt hoặc nhắm chặt mắt không chủ ý: Cơ vòng mi mắt co mạnh khiến mí mắt bị kéo sụp xuống hoặc mi mắt bị ép chặt lại, làm người bệnh khó mở mắt để quan sát.
• Khô mắt và nhạy cảm ánh sáng: Cơn co thắt thường đi kèm cảm giác cộm xước mắt, chảy nước mắt phản xạ và nhạy cảm quá độ với ánh sáng mặt trời hoặc đèn điện.
• Tăng lên khi căng thẳng: Tần suất và cường độ co thắt mi mắt thường gia tăng rõ rệt khi người bệnh mệt mỏi, lo âu hoặc tập trung nhìn màn hình điện tử kéo dài.

Các nguyên nhân hàng đầu gây co thắt cơ mí mắt

Sự xuất hiện của cơn co thắt cơ mí mắt xuất phát từ sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố sinh hoạt, tâm lý và xung đột thần kinh:

• Căng thẳng tâm lý và áp lực công việc: Sự lo âu kéo dài làm kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm tăng tính nhạy cảm của các nhánh dây thần kinh mặt (dây VII) chi phối cơ mí mắt.
• Hội chứng thị giác màn hình và mỏi mắt: Sử dụng máy tính, điện thoại nhiều giờ liên tục khiến mắt bị điều tiết trong thời gian dài, giảm tần số chớp mắt dẫn đến khô mắt và kích thích mi mắt co thắt.
• Thiếu ngủ và lạm dụng chất kích thích: Thói quen thức khuya, dung nạp quá nhiều caffeine (cà phê, trà đậm, nước tăng lực) hoặc rượu bia làm xáo trộn chất truyền dẫn thần kinh cơ.
• Kích thích bề mặt giác mạc: Các bệnh lý bề mặt mắt như viêm kết mạc, viêm bờ mi hoặc dị vật rơi vào mắt kích thích dây thần kinh cảm giác số V, tạo phản xạ co thắt cơ mi mắt.
• Chèn ép mạch máu - thần kinh: Sự tiếp xúc hoặc chèn ép bất thường giữa mạch máu nội sọ với nguyên ủy dây thần kinh mặt số VII tại cuống não gây ra phản ứng co thắt cơ mặt.

Phân loại các dạng co thắt cơ mí mắt 

Dựa trên đặc điểm tiến triển và mức độ tổn thương thần kinh, hiện tượng co thắt cơ mí mắt được chia thành 3 nhóm bệnh lý chính:

Giật cơ mí mắt sinh lý thoáng qua

Là dạng co thắt lành tính phổ biến nhất. Cơn giật chỉ xảy ra ở một vài bó sợi cơ nhỏ thuộc mi trên hoặc mi dưới của một bên mắt. Cơn co thắt diễn ra thoáng qua rồi tự ngưng sau khi người bệnh chợp mắt nghỉ ngơi hoặc giảm căng thẳng.

Chứng co thắt mi mắt nguyên phát

Là một dạng rối loạn trương lực cơ khu trú mạn tính. Cả hai bên mi mắt bị co thắt mạnh mẽ bất thường, khiến người bệnh nhắm chặt mắt liên tục không mở ra được. Bệnh tiến triển nặng dần theo thời gian và có thể gây suy giảm thị giác chức năng do không thể mở mắt.

Co thắt nửa mặt

Là tình trạng co thắt bắt đầu từ mi mắt một bên, sau đó lan dần xuống các cơ má, cơ quanh miệng và cơ cổ cùng bên do dây thần kinh mặt số VII bị mạch máu chèn ép tại góc cầu tiểu não.

Cách điều trị co thắt cơ mí mắt 

Tùy thuộc vào thể bệnh và mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống, các bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ can thiệp:

Điều trị bảo tồn và dùng thuốc nội khoa

• Nghỉ ngơi và điều chỉnh sinh hoạt: Điều chỉnh chế độ sinh hoạt, ngủ đủ 7 - 8 tiếng/ngày, bổ sung nước mắt nhân tạo và dùng gạc ấm chườm mắt.
• Điều trị bằng thuốc: Bác sĩ có thể kê đơn các thuốc giãn cơ, thuốc an thần nhẹ hoặc thuốc chống động kinh để giảm nhẹ độ nhạy thần kinh.

Liệu pháp tiêm botox vi điểm

Tiêm botox vi điểm trực tiếp vào cơ vòng mi mắt là phương pháp điều trị hàng đầu cho chứng co thắt mi mạn tính và co thắt nửa mặt. Botox ngăn chặn sự phóng thích acetylcholine tại điểm bám thần kinh cơ, giúp làm thư giãn cơ mi mắt và giảm cơn co thắt từ 3 - 6 tháng.

Phẫu thuật giải ép vi mạch hoặc cắt bỏ một phần cơ vòng mi mắt

• Phẫu thuật giải ép vi mạch: Bác sĩ phẫu thuật thần kinh tiến hành tách mạch máu đang chèn ép khỏi dây thần kinh số VII tại thân não.
• Phẫu thuật cắt bỏ bớt cơ vòng mi: Áp dụng cho bệnh nhân co thắt cơ mi mắt nặng không đáp ứng với tiêm Botox.

Hướng dẫn chăm sóc và bài tập giúp phòng ngừa co thắt cơ mí mắt

Để duy trì sự dẻo dai cho cơ mi mắt và ngăn ngừa tái phát tình trạng co thắt giật mi, bạn nên chủ động thực hiện các biện pháp chăm sóc sức khỏe đôi mắt hằng ngày:

• Thực hiện quy tắc nghỉ ngơi mắt 20-20-20: Cứ sau 20 phút làm việc với màn hình vi tính, hãy nhìn xa khoảng 6 mét trong 20 giây để giảm áp lực điều tiết.
• Chườm ấm đôi mắt hằng ngày: Đắp gạc ấm lên hai mí mắt 10 - 15 phút trước khi đi ngủ giúp tăng cường lưu thông máu nuôi dưỡng dải cơ vòng mi.
• Massage nhẹ nhàng bờ mi: Dùng đầu ngón tay miết nhẹ theo vòng tròn quanh hốc mắt để thư giãn vùng quanh mắt.
• Xây dựng lối sống lành mạnh: Ngủ đủ 7 - 8 tiếng mỗi ngày, hạn chế caffeine, thuốc lá, rượu bia và tích cực luyện tập thể thao để giảm căng thẳng tâm lý.

Co thắt cơ mí mắt thường không phải là tình trạng nghiêm trọng và có thể liên quan đến căng thẳng, mệt mỏi hoặc thiếu ngủ. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc kèm theo đau, sụp mí, co thắt cả vùng mặt hay thay đổi thị lực, người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt hoặc thần kinh để được kiểm tra và điều trị phù hợp.