Chỉ số CA 125 tăng trong trường hợp nào? Các yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ CA 125

CA 125 là một dấu ấn sinh học thường được sử dụng trong chẩn đoán và theo dõi ung thư buồng trứng, nhưng nồng độ chất này cũng có thể tăng trong nhiều tình trạng lành tính như lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu, hoặc trong chu kỳ kinh nguyệt, khiến việc diễn giải kết quả cần thận trọng.

Chỉ số xét nghiệm CA 125 tăng trong trường hợp nào?

Chỉ số CA 125 là một dấu ấn ung thư được sử dụng phổ biến trong theo dõi và hỗ trợ chẩn đoán một số bệnh lý, đặc biệt là ung thư buồng trứng. Tuy nhiên, nồng độ CA 125 có thể tăng trong nhiều tình huống khác nhau, không chỉ riêng ung thư. Dưới đây là các trường hợp phổ biến khiến chỉ số này tăng cao:

Ung thư buồng trứng: Đây là nguyên nhân điển hình và quan trọng nhất liên quan đến sự gia tăng CA 125. Ở phụ nữ bị ung thư buồng trứng, nồng độ CA 125 thường cao hơn bình thường và có thể được dùng để theo dõi đáp ứng điều trị hoặc phát hiện tái phát.

Lạc nội mạc tử cung: Trong các trường hợp lạc nội mạc tử cung, mô nội mạc phát triển bên ngoài tử cung gây viêm và kích thích màng bụng, dẫn đến sự gia tăng của CA 125. Điều này có thể gây nhầm lẫn với các bệnh lý ác tính nếu không được đánh giá cẩn thận.

U xơ tử cung và u nang buồng trứng: Các khối u lành tính như u xơ tử cung hoặc u nang buồng trứng (đặc biệt là loại có đặc điểm xuất tiết dịch) cũng có thể gây tăng nhẹ đến vừa phải nồng độ CA 125.

Viêm vùng chậu (PID): Tình trạng viêm nhiễm ở cơ quan sinh dục trên như tử cung, vòi trứng hoặc buồng trứng có thể kích thích màng bụng và làm tăng chỉ số CA 125, nhất là trong giai đoạn cấp.

Kinh nguyệt và thai kỳ: Trong một số thời điểm của chu kỳ kinh nguyệt hoặc giai đoạn đầu thai kỳ, nồng độ CA 125 có thể dao động và tạm thời tăng lên mà không liên quan đến bệnh lý.

Bệnh lý ở phúc mạc, màng phổi hoặc màng tim: CA 125 là một glycoprotein tiết ra từ các tế bào biểu mô màng thanh mạc. Do đó, các bệnh lý gây viêm hoặc tràn dịch ở phúc mạc (ascites), màng phổi (pleural effusion) hay màng tim cũng có thể dẫn đến tăng CA 125.

Một số loại ung thư khác: Không chỉ ung thư buồng trứng, CA 125 cũng có thể tăng trong các bệnh lý ác tính khác như ung thư nội mạc tử cung, ung thư tụy, ung thư phổi hoặc ung thư vú, đặc biệt khi có di căn phúc mạc hoặc màng phổi.

Chỉ số CA 125 cao hơn bình thường liệu có phải ung thư không?

Chỉ số CA 125 cao hơn bình thường không nhất thiết là dấu hiệu của ung thư. CA 125 là một glycoprotein được sản xuất bởi các tế bào biểu mô của màng bụng, màng phổi, và màng ngoài tim. Dù thường được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi ung thư buồng trứng, mức CA 125 có thể tăng trong nhiều tình trạng lành tính như:

• Lạc nội mạc tử cung;
• U nang buồng trứng;
• Viêm vùng chậu;
• Kinh nguyệt hoặc thai kỳ sớm;
• Xơ gan hoặc tràn dịch màng bụng, màng phổi.

Ngoài ra, trong một số bệnh lý ác tính khác như ung thư nội mạc tử cung, ung thư phổi hay ung thư tụy, CA 125 cũng có thể tăng, đặc biệt khi có tổn thương đến các màng thanh mạc.

Tóm lại, CA 125 chỉ là một dấu ấn sinh học hỗ trợ chẩn đoán, không đủ để khẳng định hay loại trừ ung thư. Việc đánh giá cần kết hợp với lâm sàng, hình ảnh học và các xét nghiệm khác, do bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi.

Các yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ CA 125

Nồng độ CA 125 trong huyết thanh có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, cả sinh lý lẫn bệnh lý, dẫn đến tăng hoặc thay đổi không đặc hiệu. Dưới đây là các yếu tố chính có thể ảnh hưởng đến chỉ số CA 125:

• Chu kỳ kinh nguyệt: Trong những ngày hành kinh, niêm mạc tử cung bong tróc có thể gây tăng nhẹ CA 125. Đây là phản ứng sinh lý bình thường, không phản ánh bệnh lý.
• Thai kỳ: CA 125 có thể tăng trong ba tháng đầu thai kỳ do thay đổi nội tiết và hoạt động của nhau thai. Mức tăng này thường không kéo dài và không liên quan đến ung thư.
• Tuổi và mãn kinh: Phụ nữ sau mãn kinh thường có nồng độ CA 125 ổn định ở mức thấp. Do đó, mọi sự tăng nhẹ trong nhóm này cần được đánh giá kỹ lưỡng.
• Lạc nội mạc tử cung: Tình trạng mô nội mạc tử cung phát triển lạc chỗ có thể gây viêm và kích thích màng bụng, dẫn đến tăng CA 125, đôi khi ở mức khá cao.
• U nang buồng trứng và bệnh lý phụ khoa lành tính: Một số u nang hoặc khối u lành tính có thể làm tăng CA 125 do gây kích thích mô thanh mạc hoặc tạo dịch.
• Viêm vùng chậu: Nhiễm trùng và viêm lan rộng tại cơ quan sinh dục nữ có thể gây tăng CA 125 do kích thích màng bụng và phản ứng viêm toàn thân.
• Bệnh gan và tràn dịch màng: Xơ gan, cổ trướng, tràn dịch màng phổi hoặc màng tim có thể làm tăng CA 125 do kích hoạt các tế bào biểu mô màng thanh mạc.
• Ung thư: CA 125 tăng rõ rệt trong ung thư buồng trứng và có thể tăng trong các ung thư khác như nội mạc tử cung, tụy, phổi, đặc biệt khi có di căn thanh mạc.
• Thủ thuật y khoa: Phẫu thuật, sinh thiết hoặc chọc dịch trong ổ bụng có thể làm tăng tạm thời CA 125. Cần chú ý thời điểm lấy mẫu xét nghiệm.
• Kỹ thuật xét nghiệm: Độ chính xác của xét nghiệm phụ thuộc vào bộ kit, thiết bị và quy trình lấy mẫu. Sai lệch kỹ thuật có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Những lưu ý khi xét nghiệm CA 125 để không ảnh hưởng kết quả

Khi thực hiện xét nghiệm CA 125, để đảm bảo kết quả chính xác và không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố nhiễu, cần lưu ý một số điểm quan trọng sau:

• Thời điểm lấy mẫu: Nên tránh xét nghiệm trong thời gian hành kinh, vì CA 125 có thể tăng nhẹ do bong niêm mạc tử cung. Nếu có thể, nên lấy mẫu sau kỳ kinh nguyệt vài ngày để giảm nguy cơ sai lệch.
• Không xét nghiệm ngay sau can thiệp y tế: Phẫu thuật ổ bụng, sinh thiết, hoặc chọc dịch có thể làm tăng CA 125 tạm thời. Cần đợi ít nhất vài ngày đến một tuần sau can thiệp để xét nghiệm phản ánh đúng tình trạng bệnh.
• Báo trước tình trạng thai kỳ: Nếu người xét nghiệm đang mang thai, đặc biệt trong ba tháng đầu, cần thông báo với bác sĩ vì thai kỳ có thể gây tăng nhẹ CA 125 mà không mang ý nghĩa bệnh lý.
• Ngưng dùng một số thuốc nếu cần thiết: Một số thuốc điều trị có thể ảnh hưởng gián tiếp đến kết quả. Người bệnh nên thông báo đầy đủ với bác sĩ về các thuốc đang dùng để được hướng dẫn phù hợp.
• Kiểm soát các bệnh lý viêm: Nên điều trị ổn định các tình trạng viêm cấp như viêm vùng chậu, viêm gan, hoặc nhiễm trùng trước khi làm xét nghiệm, vì chúng có thể gây tăng CA 125 không đặc hiệu.
• Thực hiện tại cơ sở xét nghiệm uy tín: Để đảm bảo độ chính xác, nên xét nghiệm tại phòng lab có kiểm soát chất lượng tốt, sử dụng bộ kit đạt tiêu chuẩn và thiết bị hiện đại.

Tóm lại, việc hiểu rõ CA 125 tăng trong trường hợp nào có ý nghĩa quan trọng trong thực hành lâm sàng, giúp tránh những lo lắng không cần thiết và hạn chế chẩn đoán sai lệch. CA 125 không phải là xét nghiệm chẩn đoán đặc hiệu cho ung thư mà cần được diễn giải trong bối cảnh toàn diện, kết hợp triệu chứng lâm sàng, thăm dò hình ảnh và các xét nghiệm liên quan. Do đó, người bệnh nên tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá đúng và theo dõi phù hợp.