Cảnh giác bệnh do não mô cầu từ cơn sốt tưởng chừng bình thường

Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não mô cầu hoặc nhiễm khuẩn huyết. Bệnh có thể gặp ở nhiều độ tuổi và lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn. Đặc biệt, các dấu hiệu điển hình không phải lúc nào cũng xuất hiện đầy đủ ngay từ đầu, khiến việc nhận diện bệnh trở nên khó khăn.

Vì sao bệnh do não mô cầu dễ bị nhầm với sốt thông thường?

Ở giai đoạn đầu, người mắc bệnh có thể chỉ sốt, đau đầu, buồn nôn hoặc mệt mỏi. Đây cũng là những biểu hiện thường gặp ở nhiều bệnh nhiễm trùng khác, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn và chưa nhận ra mức độ nguy hiểm.

Điểm đáng lo ngại là bệnh do não mô cầu có thể tiến triển rất nhanh, đôi khi chỉ trong vài giờ. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như đau đầu dữ dội, cứng gáy, lú lẫn hoặc dấu hiệu nhiễm khuẩn huyết. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có đầy đủ những biểu hiện này.

Vì vậy, không thể phân biệt bệnh do não mô cầu với các nguyên nhân gây sốt khác chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể. Người dân cần đặc biệt chú ý khi triệu chứng trở nặng nhanh hoặc xuất hiện những dấu hiệu bất thường đi kèm.

Những dấu hiệu cảnh báo sốt có thể liên quan đến bệnh do não mô cầu

Ở giai đoạn đầu, bệnh do não mô cầu có thể biểu hiện tương tự các bệnh nhiễm trùng thông thường. Tuy nhiên, khi vi khuẩn gây viêm màng não hoặc xâm nhập vào máu, người bệnh có thể xuất hiện những triệu chứng nghiêm trọng. Đặc biệt, các dấu hiệu có thể tiến triển nhanh và không nhất thiết xuất hiện cùng lúc.

Đau đầu dữ dội, cứng gáy hoặc sợ ánh sáng

Khi vi khuẩn não mô cầu gây viêm màng não, người bệnh có thể sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy hoặc khó cúi đầu về phía trước. Một số trường hợp còn buồn nôn, nôn, nhạy cảm với ánh sáng hoặc có biểu hiện lú lẫn.

Khác với cảm giác đau đầu, mệt mỏi thường gặp khi sốt, những triệu chứng này có thể cảnh báo tình trạng viêm màng não cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Tuy nhiên, không phải người mắc bệnh do não mô cầu nào cũng có biểu hiện cứng gáy, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc trường hợp nhiễm khuẩn huyết không kèm viêm màng não.

Tay chân lạnh, đau nhức nhiều hoặc thở nhanh

Bên cạnh viêm màng não, vi khuẩn não mô cầu còn có thể gây nhiễm khuẩn huyết. Khi đó, người bệnh có thể sốt, rét run, tay chân lạnh, đau nhiều ở cơ hoặc khớp, đau bụng, buồn nôn và thở nhanh.

Những biểu hiện này cần đặc biệt chú ý nếu xuất hiện đột ngột hoặc trở nặng nhanh. Nhiễm khuẩn huyết có thể dẫn đến sốc, tụt huyết áp và suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Xuất hiện các chấm xuất huyết hoặc ban đỏ tím trên da

Một dấu hiệu cảnh báo quan trọng của nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu là các chấm xuất huyết hoặc mảng ban màu đỏ thẫm, tím trên da. Những tổn thương này thường không nhạt màu khi dùng lực ấn lên và có thể lan rộng khi bệnh tiến triển nặng. Dùng một đáy ly thủy tinh trong suốt ấn nhẹ lên nốt ban đỏ; nếu nốt ban vẫn nhìn thấy rõ màu đỏ/tím qua đáy ly, đây là tình trạng cấp cứu tối khẩn, cần đến bệnh viện ngay lập tức.

Ở một số trường hợp, các mảng xuất huyết có thể lớn dần, hình dạng không đều, thậm chí xuất hiện vùng hoại tử. Tuy nhiên, ban xuất huyết không chỉ gặp ở bệnh do não mô cầu và cũng có thể chưa xuất hiện trong giai đoạn đầu. Vì vậy, người bệnh không nên chờ đến khi có ban đỏ tím mới đi khám, nhất là khi sốt kèm các dấu hiệu bất thường khác.

Trẻ nhỏ có thể không có triệu chứng điển hình

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, dấu hiệu bệnh do não mô cầu đôi khi khó nhận biết hơn so với người lớn. Trẻ có thể sốt, bú kém, nôn, quấy khóc bất thường hoặc trở nên lừ đừ, ít vận động và khó đánh thức.

Một số trẻ còn có biểu hiện thóp phồng, phản xạ bất thường hoặc co giật. Đáng lưu ý, triệu chứng cứng gáy có thể không rõ ràng, khiến phụ huynh khó nhận ra tình trạng viêm màng não. Khi trẻ có những biểu hiện bất thường, đặc biệt là li bì, khó đánh thức, co giật hoặc tình trạng xấu đi nhanh chóng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và xử trí.

Những yếu tố nguy cơ nào cần lưu ý để đi khám kịp thời?

Bên cạnh việc theo dõi triệu chứng, người bệnh và gia đình cũng cần chú ý đến tiền sử tiếp xúc, môi trường sinh hoạt và tình trạng sức khỏe. Đây là những yếu tố giúp nhận diện người dễ mắc bệnh do não mô cầu, từ đó chủ động thăm khám khi cần thiết.

• Tiếp xúc gần với người mắc bệnh: Người sống cùng nhà, ở chung phòng hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp của người mắc bệnh do não mô cầu cần được cơ sở y tế đánh giá nguy cơ lây nhiễm, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng.
• Sinh hoạt trong môi trường đông người: Người sống tại ký túc xá hoặc các khu tập thể cần chú ý hơn nếu nơi sinh hoạt ghi nhận ca bệnh, đặc biệt khi bản thân xuất hiện sốt hoặc các triệu chứng nghi ngờ.
• Có tình trạng sức khỏe làm tăng nguy cơ mắc bệnh: Người không có lách, suy giảm chức năng lách, thiếu hụt bổ thể hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế bổ thể cần được thăm khám sớm nếu xuất hiện biểu hiện nghi ngờ nhiễm trùng.

Những yếu tố trên không có nghĩa người bệnh chắc chắn mắc bệnh do não mô cầu. Tuy nhiên, việc cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử tiếp xúc và tình trạng sức khỏe sẽ giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ, chỉ định xét nghiệm hoặc biện pháp dự phòng phù hợp.

Nghi ngờ mắc bệnh do não mô cầu, cần làm gì?

Bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Vì vậy, khi nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh và gia đình cần lưu ý những điều sau:

• Đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ: Đặc biệt khi sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, ban xuất huyết hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng. Nếu người bệnh khó thở, lú lẫn, co giật hoặc khó đánh thức, cần gọi cấp cứu ngay.
• Không chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng: Một số dấu hiệu điển hình như cứng gáy hoặc ban xuất huyết có thể chưa xuất hiện ở giai đoạn đầu. Việc trì hoãn thăm khám có thể làm mất thời gian điều trị quan trọng.
• Không tự ý sử dụng kháng sinh: Bệnh do não mô cầu cần được điều trị bằng kháng sinh phù hợp càng sớm càng tốt tại cơ sở y tế. Người bệnh không nên tự mua thuốc hoặc chỉ dùng thuốc hạ sốt để tiếp tục theo dõi tại nhà.
• Thông báo tiền sử tiếp xúc: Nếu từng tiếp xúc gần với người mắc bệnh do não mô cầu, cần cung cấp thông tin này cho nhân viên y tế để được đánh giá và có hướng xử trí phù hợp.

Bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến nhanh: Phòng ngừa từ sớm bằng vắc xin

Bệnh do não mô cầu có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh do các nhóm vi khuẩn não mô cầu mà vắc xin có khả năng phòng ngừa. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ có thể khác nhau tùy loại vắc xin, độ tuổi và thời gian sau tiêm. 

Các nghiên cứu quốc tế đã ghi nhận hiệu quả bảo vệ của vắc xin não mô cầu. Cụ thể:

• Vắc xin phòng não mô cầu nhóm A, C, W, Y (MenACWY): Một nghiên cứu ghi nhận hiệu quả phòng bệnh ước tính khoảng 80 - 85% trong vòng 3 - 4 năm sau tiêm ở thanh thiếu niên đối với một loại vắc xin cộng hợp MenACWY.
• Vắc xin phòng não mô cầu nhóm B (MenB): Một phân tích tổng hợp công bố năm 2026 ghi nhận vắc xin não mô cầu nhóm B loại 4 thành phần (4CMenB) đạt hiệu quả phòng bệnh xâm lấn ước tính khoảng 79,7% ở trẻ sơ sinh và trẻ em đã tiêm đủ liều.

Để chủ động bảo vệ sức khỏe, người dân có thể liên hệ Trung tâm Tiêm chủng Long Châu gần nhất để kiểm tra lịch sử tiêm chủng và được bác sĩ tư vấn lựa chọn vắc xin não mô cầu phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe.

Cảnh giác bệnh do não mô cầu từ cơn sốt tưởng chừng bình thường là điều cần thiết để không bỏ lỡ các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Khi sốt đi kèm triệu chứng bất thường hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, người bệnh cần được thăm khám kịp thời. Đồng thời, chủ động tiêm vắc xin phù hợp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình.