Các thuốc kháng sinh cho trẻ em bị viêm họng: Khi nào cần sử dụng?

Viêm họng là tình trạng rất thường gặp ở trẻ em, nhất là khi thời tiết thay đổi hoặc trẻ đi học, tiếp xúc với nhiều nguồn lây. Tuy nhiên, không phải trẻ đau họng, sốt hay ho đều cần uống kháng sinh. Việc dùng thuốc đúng nguyên nhân mới giúp trẻ hồi phục an toàn.

Trẻ bị viêm họng khi nào cần dùng kháng sinh?

Kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn, không có tác dụng điều trị virus. Trong khi đó, phần lớn các trường hợp đau họng, viêm họng ở trẻ thường liên quan đến virus như cảm lạnh, cúm hoặc các nhiễm siêu vi đường hô hấp. Với nhóm này, kháng sinh thường không giúp trẻ khỏi nhanh hơn.

Trẻ có thể được bác sĩ cân nhắc dùng kháng sinh khi nghi ngờ hoặc xác định viêm họng do vi khuẩn, thường gặp nhất là liên cầu khuẩn nhóm A. Tình trạng này cần được điều trị đúng để giảm triệu chứng, hạn chế lây lan và phòng một số biến chứng.

Một số dấu hiệu có thể gợi ý viêm họng do vi khuẩn gồm:

• Sốt.
• Đau họng nhiều, nuốt đau.
• Amidan sưng đỏ, có thể có mủ trắng.
• Hạch cổ sưng đau.
• Không ho hoặc ho rất ít.
• Đau đầu, đau bụng, buồn nôn.
• Phát ban dạng tinh hồng nhiệt trong một số trường hợp.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào triệu chứng thì khó phân biệt chính xác viêm họng do virus hay vi khuẩn. Vì vậy, bác sĩ có thể thăm khám, đánh giá họng, hạch cổ, tình trạng toàn thân và chỉ định xét nghiệm nhanh hoặc cấy họng khi cần.

Cha mẹ không nên tự mua kháng sinh cho trẻ chỉ vì trẻ sốt hoặc đau họng. Dùng kháng sinh sai nguyên nhân có thể gây tiêu chảy, phát ban, dị ứng thuốc và làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh. Khi đó, những lần nhiễm khuẩn sau có thể khó điều trị hơn.

Các thuốc kháng sinh cho trẻ em bị viêm họng thường được bác sĩ chỉ định

Các thuốc kháng sinh cho trẻ em bị viêm họng được lựa chọn dựa trên nhiều yếu tố, gồm:

• Nguyên nhân gây viêm họng.
• Tuổi và cân nặng của trẻ.
• Mức độ triệu chứng.
• Tiền sử dị ứng thuốc.
• Tình trạng sức khỏe hiện tại.

Một số nhóm kháng sinh có thể được bác sĩ cân nhắc gồm:

• Penicillin hoặc amoxicillin: Thường được dùng khi trẻ viêm họng do liên cầu khuẩn và không dị ứng nhóm thuốc này.
• Amoxicillin kết hợp acid clavulanic: Có thể được chỉ định trong một số trường hợp cần phổ kháng khuẩn rộng hơn.
• Cephalosporin: Được cân nhắc khi trẻ không phù hợp với thuốc đầu tay hoặc có chỉ định riêng.
• Macrolid như azithromycin, clarithromycin: Có thể dùng khi trẻ dị ứng penicillin hoặc không phù hợp với nhóm thuốc khác.

Kháng sinh trị viêm họng không phải thuốc “càng mạnh càng tốt”. Thuốc phù hợp là thuốc đúng nguyên nhân, đúng liều, đúng thời gian và an toàn với từng trẻ.

Những lưu ý khi dùng kháng sinh điều trị viêm họng cho trẻ

Khi trẻ được kê kháng sinh, cha mẹ cần cho trẻ dùng đúng theo đơn. Không tự ý tăng liều vì nghĩ thuốc sẽ tác dụng nhanh hơn. Cũng không tự giảm liều khi thấy trẻ đỡ sốt hoặc ăn uống tốt hơn.

Nhiều trẻ giảm đau họng và hạ sốt sau vài ngày dùng thuốc, nhưng điều đó không có nghĩa là đã khỏi hoàn toàn. Việc ngưng thuốc quá sớm có thể khiến vi khuẩn chưa được loại bỏ hết và làm tăng nguy cơ tái phát hoặc kháng thuốc.

Cha mẹ cần lưu ý:

• Dùng thuốc đúng liều, đúng giờ.
• Không tự ý đổi sang kháng sinh khác.
• Không dùng đơn thuốc cũ của lần bệnh trước.
• Không chia sẻ thuốc giữa các trẻ.
• Không tự phối hợp nhiều loại kháng sinh.
• Báo bác sĩ nếu trẻ từng dị ứng thuốc.
• Theo dõi tiêu chảy, phát ban, nôn ói hoặc khó thở sau khi uống thuốc.

Nếu trẻ nổi mề đay, phù môi mắt, khó thở, tím tái hoặc lừ đừ sau khi dùng kháng sinh, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay vì có thể là phản ứng dị ứng nghiêm trọng.

Một số trẻ có thể bị rối loạn tiêu hóa khi dùng kháng sinh, như đau bụng, buồn nôn hoặc tiêu chảy. Cha mẹ không nên tự ý ngưng thuốc nếu triệu chứng nhẹ, nhưng cần liên hệ bác sĩ nếu tiêu chảy nhiều, phân có máu, trẻ mất nước hoặc mệt nhiều.

Ngoài ra, cần bảo quản thuốc đúng hướng dẫn. Một số kháng sinh dạng hỗn dịch sau khi pha cần được bảo quản trong điều kiện nhất định và chỉ dùng trong thời gian giới hạn. Cha mẹ nên hỏi kỹ dược sĩ về cách lắc thuốc, đong liều và thời gian sử dụng sau khi pha.

Trẻ cần tái khám nếu sốt không giảm sau 48 đến 72 giờ dùng thuốc, đau họng nặng hơn, khó nuốt, khó thở, chảy dãi, cổ sưng to, phát ban lan rộng hoặc có biểu hiện mệt lả.

Cách chăm sóc trẻ bị viêm họng bên cạnh việc dùng thuốc

Dù trẻ có dùng kháng sinh hay không, chăm sóc tại nhà vẫn rất quan trọng. Mục tiêu là giúp trẻ bớt đau họng, uống đủ nước, nghỉ ngơi và theo dõi dấu hiệu nặng.

Cha mẹ nên cho trẻ uống nước thường xuyên. Với trẻ nhỏ, có thể cho bú mẹ hoặc uống sữa theo nhu cầu. Nếu trẻ lớn hơn, có thể dùng nước ấm, súp loãng hoặc thức ăn mềm để trẻ dễ nuốt hơn.

Thức ăn nên mềm, dễ tiêu và không quá nóng. Cháo, súp, sữa chua, trái cây mềm hoặc món nguội nhẹ có thể giúp trẻ dễ ăn hơn. Không nên ép trẻ ăn nhiều khi đang đau họng, nhưng cần chú ý lượng nước tiểu và dấu hiệu mất nước.

Nếu trẻ sốt hoặc đau nhiều, cha mẹ có thể dùng thuốc hạ sốt, giảm đau phù hợp theo hướng dẫn. Không tự dùng aspirin cho trẻ. Không tự kết hợp nhiều thuốc cảm cúm vì có thể trùng hoạt chất.

Vệ sinh mũi họng cũng giúp trẻ dễ chịu hơn, nhất là khi có nghẹt mũi hoặc chảy mũi sau. Cha mẹ có thể nhỏ rửa mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách, giữ phòng thông thoáng và tránh khói thuốc lá.

Cần đưa trẻ đi khám sớm nếu có các dấu hiệu sau:

• Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt.
• Sốt cao hoặc sốt kéo dài.
• Khó thở, thở rít hoặc tím tái.
• Khó nuốt, chảy dãi nhiều.
• Đau họng dữ dội một bên.
• Cổ sưng to, há miệng khó.
• Li bì, co giật hoặc bỏ bú.
• Có dấu hiệu mất nước như tiểu ít, môi khô, khóc không có nước mắt.

Các thuốc kháng sinh cho trẻ em bị viêm họng chỉ nên dùng khi có chỉ định của bác sĩ, chủ yếu trong trường hợp viêm họng do vi khuẩn. Penicillin, amoxicillin, cephalosporin hoặc macrolid có thể được cân nhắc tùy từng trẻ, nhưng cha mẹ không nên tự mua hoặc tự điều chỉnh liều.

Không phải mọi trường hợp đau họng đều cần kháng sinh. Chăm sóc đúng cách, theo dõi dấu hiệu nặng và dùng thuốc theo đơn giúp trẻ hồi phục an toàn hơn, đồng thời giảm nguy cơ kháng kháng sinh.

Nếu trẻ đau họng kéo dài, sốt cao, khó nuốt hoặc mệt nhiều, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán nguyên nhân và điều trị phù hợp.