Các loại viêm họng: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phân biệt

Đau họng là một trong những lý do phổ biến nhất khiến chúng ta phải tìm đến bác sĩ. Tuy nhiên, không phải cơn đau họng nào cũng giống nhau. Tùy thuộc vào nguyên nhân và đặc điểm, viêm họng được chia thành nhiều loại khác nhau, đòi hỏi cách tiếp cận và chăm sóc riêng biệt.

Viêm họng có thể được phân loại theo những cách nào?

Viêm họng, hay viêm hầu họng là tình trạng viêm nhiễm ở niêm mạc họng và hầu. Để chẩn đoán và điều trị hiệu quả, các chuyên gia y tế thường phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau. Việc nắm rõ các cách phân loại này giúp nhận diện chính xác hơn về tình trạng bệnh.

Nhìn chung, có 2 cách chính để phân loại các thể viêm họng:

• Phân loại theo nguyên nhân gây bệnh: Đây là cách phân loại phổ biến nhất, giúp xác định nguồn gốc của tình trạng viêm, chẳng hạn như do virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc các yếu tố kích ứng khác từ môi trường.
• Phân loại theo diễn tiến của bệnh: Cách này tập trung vào thời gian và tần suất của triệu chứng, chia thành viêm họng cấp tính (diễn ra trong thời gian ngắn) và viêm họng mạn tính (kéo dài hoặc tái phát thường xuyên).

Các loại viêm họng thường gặp theo nguyên nhân

Xác định đúng nguyên nhân gây viêm họng là yếu tố then chốt để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, đặc biệt là trong việc quyết định có nên sử dụng kháng sinh hay không.

Viêm họng do virus

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 85 - 95% các trường hợp viêm họng ở người lớn. Các loại virus thường gây bệnh bao gồm Rhinovirus (gây cảm lạnh thông thường), virus cúm, Adenovirus, virus sởi, quai bị.

Triệu chứng của viêm họng do virus thường đi kèm với các dấu hiệu khác của nhiễm trùng đường hô hấp trên như sổ mũi, nghẹt mũi, ho, hắt hơi, mắt đỏ và sốt nhẹ. Bệnh thường tự khỏi sau khoảng 5 - 7 ngày mà không cần điều trị đặc hiệu.

Viêm họng do vi khuẩn

Mặc dù ít phổ biến hơn, viêm họng do vi khuẩn có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng hơn và cần được điều trị bằng kháng sinh để ngăn ngừa biến chứng. Tác nhân vi khuẩn thường gặp nhất là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes), gây ra bệnh viêm họng liên cầu khuẩn.

Các triệu chứng gợi ý viêm họng do vi khuẩn bao gồm đau họng dữ dội và đột ngột, khó nuốt, sốt cao trên 38°C, sưng hạch bạch huyết ở cổ, amidan sưng đỏ và có thể có các chấm trắng hoặc mủ. Một điểm khác biệt quan trọng là bệnh nhân thường không có triệu chứng ho hay sổ mũi.

Viêm họng do dị ứng và kích ứng

Cổ họng cũng có thể bị viêm do phản ứng với các chất gây dị ứng trong không khí như phấn hoa, lông thú cưng, nấm mốc hoặc bụi. Tình trạng này thường đi kèm với các triệu chứng dị ứng khác như hắt hơi, chảy nước mắt, ngứa mắt và nghẹt mũi.

Bên cạnh đó, các yếu tố gây kích ứng từ môi trường như không khí khô, khói thuốc lá, ô nhiễm không khí, la hét quá nhiều hoặc hít phải hóa chất cũng có thể làm niêm mạc họng bị khô và viêm, dẫn đến cảm giác đau rát.

Viêm họng liên quan đến các nguyên nhân khác

Một số nguyên nhân ít gặp hơn cũng có thể gây ra tình trạng đau họng kéo dài, bao gồm:

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản và cổ họng, gây kích ứng và viêm niêm mạc họng, đặc biệt là vào buổi sáng.
• Căng cơ họng: La hét, nói to hoặc nói chuyện liên tục trong thời gian dài có thể làm căng các cơ ở họng và gây đau.
• Khối u: Mặc dù hiếm gặp, đau họng kéo dài, khàn giọng, khó nuốt, hoặc có khối u ở cổ có thể là dấu hiệu của khối u thanh quản hoặc cổ họng.

Các dạng viêm họng theo diễn tiến bệnh

Dựa vào thời gian kéo dài của triệu chứng, viêm họng được chia thành hai dạng chính là cấp tính và mạn tính.

Viêm họng cấp tính

Viêm họng cấp tính là tình trạng viêm nhiễm đột ngột và kéo dài trong thời gian ngắn, thường dưới hai tuần. Hầu hết các trường hợp viêm họng cấp tính là do nhiễm virus hoặc vi khuẩn. Triệu chứng xuất hiện rõ rệt nhưng sẽ thuyên giảm và khỏi hẳn khi được chăm sóc và điều trị đúng cách.

Viêm họng mạn tính

Viêm họng được coi là mạn tính khi các triệu chứng đau, ngứa, vướng víu ở họng kéo dài trong nhiều tuần hoặc tái phát liên tục. Nguyên nhân của viêm họng mạn tính thường phức tạp hơn, có thể liên quan đến các vấn đề như viêm xoang mạn tính, dị ứng kéo dài, trào ngược dạ dày thực quản hoặc thường xuyên tiếp xúc với các chất kích ứng.

Làm sao phân biệt một số loại viêm họng thường gặp?

Việc phân biệt các nguyên nhân gây đau họng dựa trên triệu chứng có thể giúp định hướng chăm sóc ban đầu. Dưới đây là một số dấu hiệu nhận biết chính:

• Viêm họng do virus: Thường bắt đầu từ từ và đi kèm với tổ hợp các triệu chứng cảm lạnh như ho, sổ mũi, hắt hơi, khàn giọng. Sốt thường ở mức độ nhẹ.
• Viêm họng do vi khuẩn (liên cầu khuẩn): Khởi phát đột ngột với cơn đau họng dữ dội. Bệnh nhân thường sốt cao, amidan sưng đỏ có mủ trắng, hạch cổ sưng đau. Đặc biệt, ho và sổ mũi thường không xuất hiện.
• Viêm họng do dị ứng: Cảm giác chủ yếu là ngứa và rát họng thay vì đau nhói. Triệu chứng thường đi kèm với chảy nước mắt, ngứa mũi và hắt hơi, có thể nặng hơn theo mùa hoặc khi tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng.

Loại viêm họng nào có thể cần điều trị bằng kháng sinh?

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là sử dụng kháng sinh cho mọi trường hợp đau họng. Tuy nhiên, việc này không những không hiệu quả mà còn có thể gây hại.

• Chỉ có viêm họng do vi khuẩn, đặc biệt là viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A mới cần và đáp ứng với điều trị bằng kháng sinh.
• Thuốc kháng sinh không có tác dụng đối với viêm họng do virus, dị ứng hay các chất kích ứng.
• Việc lạm dụng kháng sinh sẽ góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh, một vấn đề y tế công cộng nghiêm trọng. Do đó, chỉ sử dụng kháng sinh khi có chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ.

Khi nào đau họng cần được bác sĩ kiểm tra?

Hầu hết các trường hợp đau họng có thể được chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, bạn nên đi khám bác sĩ ngay nếu có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây:

• Đau họng nghiêm trọng kéo dài hơn một tuần;
• Khó thở, khó nuốt hoặc khó mở miệng;
• Sốt cao trên 38°C không hạ sau khi dùng thuốc hạ sốt;
• Phát ban trên da;
• Đau tai hoặc đau khớp;
• Sưng đau ở cổ hoặc mặt;
• Khàn tiếng kéo dài hơn hai tuần;
• Có máu trong nước bọt hoặc đờm.

Viêm họng là một tình trạng phổ biến với nhiều nguyên nhân và biểu hiện đa dạng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu khác biệt giữa các loại viêm họng giúp chúng ta có hướng chăm sóc tại nhà phù hợp và biết khi nào cần tìm đến sự tư vấn của bác sĩ. Lắng nghe cơ thể và không chủ quan trước những cơn đau họng kéo dài là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe đường hô hấp của bạn.