Các bệnh về lưỡi thường gặp và cách nhận biết sớm

Lưỡi là một cơ quan quan trọng trong khoang miệng, tham gia trực tiếp vào quá trình ăn nhai, cảm nhận vị giác và phát âm. Bề mặt lưỡi được bao phủ bởi niêm mạc và hệ thống nhú lưỡi phong phú, rất nhạy cảm với các thay đổi của môi trường trong và ngoài cơ thể. Khi có rối loạn xảy ra, lưỡi thường biểu hiện sớm thông qua màu sắc, hình dạng hoặc cảm giác đau rát. Việc quan sát và hiểu rõ các biểu hiện bất thường ở lưỡi giúp phát hiện sớm bệnh lý cũng như nhiều vấn đề sức khỏe toàn thân.

Dưới đây là những các bệnh về lưỡi thường gặp mà người bệnh không nên chủ quan.

Viêm lưỡi bệnh lý

Viêm lưỡi bệnh lý là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại niêm mạc lưỡi, có thể xuất hiện đơn độc hoặc là biểu hiện của nhiều bệnh lý toàn thân. Trong thực hành lâm sàng, viêm lưỡi được xem là dấu hiệu gợi ý quan trọng giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán nguyên nhân nền.

Nguyên nhân gây viêm lưỡi

Viêm lưỡi có thể do vi khuẩn, virus hoặc nấm Candida gây ra. Ngoài ra, thiếu hụt vi chất như vitamin nhóm B, vitamin PP, sắt hoặc tình trạng thiếu máu ác tính là những nguyên nhân phổ biến. 

Một số bệnh lý toàn thân như lichen phẳng, giang mai, lupus ban đỏ hệ thống hoặc bệnh ác tính vùng miệng cũng có thể gây viêm lưỡi thứ phát.

Bên cạnh đó, các yếu tố cơ học như răng giả không phù hợp, cạnh răng sắc nhọn hoặc thói quen cắn lưỡi kéo dài cũng làm tăng nguy cơ viêm lưỡi mạn tính. Người sử dụng thuốc kháng sinh hoặc corticosteroid dài ngày dễ bị rối loạn hệ vi sinh khoang miệng, tạo điều kiện cho viêm lưỡi tái phát.

Triệu chứng thường gặp

Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể chỉ cảm thấy rát nhẹ hoặc thay đổi vị giác. Khi bệnh tiến triển, lưỡi có thể đỏ rực, sưng to, xuất hiện mụn nước, vết nứt kẽ hoặc các ổ loét đau. Một số trường hợp lưỡi trở nên nhẵn bóng, mất gai lưỡi hoặc nhợt nhạt, gây đau rát khi ăn uống.

Hướng xử lý

Điều trị viêm lưỡi cần dựa trên nguyên nhân cụ thể. Người bệnh có thể được chỉ định thuốc kháng sinh, kháng virus hoặc kháng nấm. Trường hợp do thiếu vi chất cần bổ sung đúng loại và liều lượng theo chỉ dẫn y tế.

Song song với điều trị thuốc, việc điều chỉnh chế độ ăn giàu vitamin, khoáng chất và protein đóng vai trò quan trọng. Người bệnh cần vệ sinh răng miệng kỹ lưỡng, sử dụng bàn chải mềm, tránh chất kích thích và tái khám đúng hẹn để theo dõi đáp ứng điều trị.

Viêm lưỡi di trú

Viêm lưỡi di trú là tình trạng tổn thương niêm mạc lưỡi có tính chất thay đổi vị trí theo thời gian. Bệnh thường được phát hiện tình cờ khi khám răng miệng định kỳ và có xu hướng tái phát nhiều lần.

Đặc điểm tổn thương

Trên bề mặt lưỡi xuất hiện các mảng đỏ do mất gai lưỡi, xung quanh có viền màu vàng nhạt hoặc trắng. Các mảng này có thể biến mất ở vị trí cũ và xuất hiện ở vị trí khác sau vài ngày hoặc vài tuần.

Sự thay đổi nhanh về vị trí và kích thước là đặc điểm quan trọng giúp phân biệt viêm lưỡi di trú với các tổn thương tiền ung thư vốn có tính chất cố định và tiến triển liên tục.

Triệu chứng đi kèm

Phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ rệt. Một số trường hợp cảm thấy rát nhẹ khi ăn đồ cay nóng, chua hoặc có tính acid. Viêm lưỡi di trú không gây sưng hạch, không chảy máu và không ảnh hưởng cấu trúc sâu của lưỡi.

Cách chăm sóc

Viêm lưỡi di trú là bệnh lành tính và thường tự khỏi, không cần điều trị đặc hiệu. Người bệnh nên duy trì vệ sinh răng miệng tốt, súc miệng đều đặn và hạn chế các yếu tố kích thích. Việc giảm stress và theo dõi định kỳ giúp hạn chế tái phát và loại trừ các tổn thương khác có biểu hiện tương tự.

Viêm lưỡi bản đồ

Viêm lưỡi bản đồ là một dạng viêm lưỡi lành tính với hình ảnh đặc trưng dễ nhận biết. Bệnh có thể gặp ở cả trẻ em và người trưởng thành, đặc biệt ở những người có cơ địa dị ứng.

Biểu hiện lâm sàng

Mặt lưng lưỡi xuất hiện các mảng đỏ sẫm, viền trắng ngoằn ngoèo giống hình bản đồ. Các vùng này bị mất gai lưỡi và tồn tại trong thời gian dài, có thể thay đổi hình dạng theo từng giai đoạn.

Mức độ nguy hiểm

Viêm lưỡi bản đồ là bệnh lành tính và hiếm khi gây biến chứng nguy hiểm. Tuy nhiên, hình ảnh bất thường của lưỡi có thể gây lo lắng và ảnh hưởng tâm lý, đặc biệt ở trẻ em và người trẻ tuổi.

Hướng điều trị

Điều trị chủ yếu mang tính hỗ trợ. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi tại chỗ, thuốc kháng viêm nhẹ hoặc thuốc giảm đau khi cần thiết. Người bệnh nên tránh thức ăn cay nóng, gia vị mạnh và duy trì vệ sinh miệng sạch sẽ để giảm kích thích niêm mạc.

Loét lưỡi aphthae

Loét lưỡi aphthae là một trong những nguyên nhân phổ biến gây đau lưỡi cấp tính và tái phát nhiều lần, ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hằng ngày.

Dấu hiệu nhận biết

Xuất hiện các vết loét nông, hình tròn hoặc bầu dục, đáy màu trắng vàng, viền đỏ xung quanh. Vết loét thường nằm ở chóp lưỡi hoặc mặt dưới lưỡi và gây đau nhiều, đặc biệt trong 3 - 5 ngày đầu.

Nguyên nhân liên quan

Loét aphthae có thể liên quan đến stress, rối loạn miễn dịch tạm thời, thiếu vitamin nhóm B, sắt hoặc kẽm. Ở người lớn, loét tái phát nhiều lần cần được đánh giá thêm các bệnh lý tiêu hóa, nội tiết hoặc bệnh tự miễn.

Phương pháp điều trị

Điều trị đúng giúp rút ngắn thời gian lành và giảm mức độ đau. Người bệnh cần sử dụng thuốc bôi tại chỗ hoặc thuốc uống theo chỉ định bác sĩ, kết hợp giữ vệ sinh miệng sạch và tránh thức ăn cứng, cay nóng.

Lưỡi trắng

Lưỡi trắng là biểu hiện thường gặp và dễ quan sát, phản ánh tình trạng vệ sinh miệng hoặc viêm nhiễm nhẹ.

Nguyên nhân gây lưỡi trắng

Mảng trắng hình thành do vi khuẩn, tế bào chết và mảnh vụn thức ăn tích tụ trên bề mặt lưỡi. Hút thuốc lá, uống rượu bia, khô miệng, dùng thuốc gây giảm tiết nước bọt hoặc ít uống nước đều làm tình trạng này nặng hơn.

Triệu chứng đi kèm

Lưỡi mất màu hồng tự nhiên, có thể kèm cảm giác dày lưỡi, giảm vị giác nhẹ hoặc hơi thở có mùi. Khi mảng trắng dày, lan nhanh và khó bong, cần nghĩ đến khả năng nhiễm nấm miệng.

Cách khắc phục

Cạo lưỡi đúng cách, đánh răng đều đặn và uống đủ nước giúp cải thiện rõ rệt. Trường hợp không cải thiện sau khi đã vệ sinh tốt, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân chính xác.

Bạch sản ở lưỡi

Bạch sản là tổn thương niêm mạc có nguy cơ tiến triển ác tính và cần được theo dõi lâu dài.

Đặc điểm tổn thương

Xuất hiện các mảng trắng đồng nhất hoặc không đồng nhất trên lưỡi hoặc sàn miệng. Các mảng này không bong khi cạo, có bờ rõ và bề mặt thô ráp.

Mức độ nguy hiểm

Nguy cơ ung thư hóa tăng cao ở người hút thuốc lâu năm, uống rượu bia thường xuyên hoặc có kích thích cơ học kéo dài. Bạch sản thường tiến triển âm thầm và không gây đau nên dễ bị bỏ qua.

Hướng xử lý

Người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa và thực hiện sinh thiết khi cần thiết. Việc loại bỏ yếu tố nguy cơ và theo dõi định kỳ đóng vai trò quyết định trong kiểm soát bệnh.

Ung thư lưỡi

Ung thư lưỡi là một trong những bệnh về lưỡi nguy hiểm nhất và cần được phát hiện sớm để cải thiện tiên lượng.

Dạng ung thư thường gặp

Phổ biến nhất là ung thư tế bào vảy, thường xuất phát từ bờ bên lưỡi, nơi dễ bị kích thích cơ học kéo dài.

Dấu hiệu cảnh báo

Vết loét lâu lành, mảng trắng hoặc đỏ ở bờ lưỡi, không đau ở giai đoạn sớm. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể đau nhiều, khó nói, khó nuốt, sưng hạch cổ hoặc chảy máu miệng kéo dài.

Chẩn đoán và điều trị

Sinh thiết là phương pháp bắt buộc để chẩn đoán xác định. Điều trị phụ thuộc giai đoạn bệnh và thường cần phối hợp phẫu thuật, xạ trị hoặc hóa trị. Phát hiện sớm giúp bảo tồn chức năng lưỡi và nâng cao chất lượng sống.

Lưỡi không chỉ đảm nhiệm chức năng vị giác và phát âm mà còn phản ánh nhiều vấn đề sức khỏe quan trọng. Việc nhận biết sớm các bệnh về lưỡi giúp người bệnh chủ động thăm khám và điều trị kịp thời. Khi các tổn thương kéo dài, tái phát hoặc có biểu hiện nghi ngờ, việc đến cơ sở y tế chuyên khoa là cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài.