Bệnh do não mô cầu diễn tiến nhanh: Mẹ bầu nên phòng ngừa thế nào?

Một buổi chiều lướt mạng xã hội, một mẹ bầu bất chợt dừng lại trước những thông tin về bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nguy hiểm. Trong tâm thế nhạy cảm của thai kỳ, chị không khỏi lo lắng khi nghĩ đến sức khỏe của bản thân và em bé. Liệu nếu vô tình tiếp xúc với người mang vi khuẩn, hai mẹ con có gặp nguy hiểm? Và nếu muốn tiêm phòng, vắc xin có an toàn trong thai kỳ?

Những băn khoăn ấy không chỉ xuất hiện ở một người mẹ. Khi thông tin về bệnh do não mô cầu còn rời rạc, nhiều mẹ bầu dễ hoang mang, không biết đâu là nguy cơ thực sự và nên phòng bệnh như thế nào cho đúng.

Trao đổi về vấn đề trên, bác sĩ Nguyễn Đức Hậu thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu cho biết: "Thay vì quá lo lắng trước những thông tin về bệnh não mô cầu, mẹ bầu cần hiểu rõ đường lây truyền, nhận biết các dấu hiệu cảnh báo và trao đổi với bác sĩ về biện pháp phòng ngừa phù hợp. Việc chủ động tìm hiểu thông tin y khoa chính xác sẽ giúp mẹ bầu bảo vệ sức khỏe của bản thân và thai nhi tốt hơn."

Bệnh do não mô cầu nguy hiểm thế nào trong thai kỳ?

Thực tế, bệnh do não mô cầu gây ra bởi vi khuẩn Neisseria meningitidis, có thể lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người bệnh hay người mang vi khuẩn. Đáng chú ý, khoảng 5 - 10% dân số có thể mang vi khuẩn não mô cầu ở vùng mũi họng mà không xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi trường hợp tiếp xúc đều dẫn đến nhiễm bệnh hoặc mắc bệnh xâm lấn.

Nhiều mẹ bầu lo ngại rằng cơ thể trong thai kỳ yếu hơn bình thường sẽ khiến bệnh não mô cầu trở nên tàn khốc hơn. Tuy nhiên, dữ liệu giám sát quốc gia tại Anh (2011 - 2014) cho thấy nguy cơ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn ở phụ nữ mang thai thực tế thấp hơn so với phụ nữ không mang thai.

Dù vậy, mẹ bầu không được chủ quan. Bệnh do não mô cầu xâm lấn vẫn có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ. Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu hoặc gây viêm màng não mô cầu, bệnh có thể diễn tiến nhanh, đe dọa tính mạng người mẹ. Một số trường hợp được ghi nhận còn cho thấy bệnh có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi.

Mẹ bầu cần làm gì để giảm nguy cơ lây nhiễm?

Vì não mô cầu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần, việc chủ động thực hiện vệ sinh và hạn chế tiếp xúc gần với nguồn lây là những biện pháp phòng ngừa thiết thực trong sinh hoạt hàng ngày.

Để giảm thiểu rủi ro, mẹ bầu và gia đình nên thực hiện các biện pháp sau:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt là sau khi từ nơi công cộng về nhà hoặc trước khi chạm vào vùng mặt.
• Vệ sinh sạch sẽ các bề mặt và dụng cụ tiếp xúc hàng ngày như tay nắm cửa, mặt bàn, ghế, sàn nhà bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường.
• Hạn chế tiếp xúc gần với những người đang có dấu hiệu sốt, ho hoặc nghi ngờ mắc bệnh trong cộng đồng.

Mẹ bầu có thể tiêm vắc xin não mô cầu không?

Đây là câu hỏi gây nhiều tranh cãi và lo lắng nhất, bởi tâm lý chung của mẹ bầu là hạn chế tối đa mọi can thiệp dược phẩm vào cơ thể. Câu trả lời là có thể, nhưng tùy vào loại vắc xin và chỉ định cụ thể.

Theo các hướng dẫn y khoa hiện hành, mang thai không phải là chống chỉ định tuyệt đối đối với tất cả các loại vắc xin não mô cầu. Tuy nhiên, do dữ liệu an toàn trong thai kỳ còn hạn chế, việc tiêm vắc xin não mô cầu thường không được chỉ định cho phụ nữ mang thai.

Theo hướng dẫn tiêm chủng hiện hành, các vắc xin MenB và MenBC thường không được chỉ định trong thai kỳ. Đối với vắc xin MenACWY, không chỉ định tiêm thường quy; một số loại có thể được cân nhắc trong trường hợp đặc biệt như có dịch hoặc tiếp xúc với người mắc bệnh, khi lợi ích tiêm chủng được đánh giá vượt trội so với nguy cơ tiềm ẩn.

Vì vậy, bác sĩ Nguyễn Đức Hậu nhấn mạnh: "Mẹ bầu không nên tự quyết định tiêm vắc xin não mô cầu mà cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ, cân nhắc lợi ích và lựa chọn biện pháp phòng bệnh phù hợp."

Đã tiếp xúc gần với người bệnh, mẹ bầu nên xử trí ra sao?

Trong trường hợp mẹ bầu xác định mình là người tiếp xúc gần với bệnh nhân não mô cầu (như sống cùng hộ gia đình, chăm sóc trực tiếp hoặc làm việc cùng phòng), việc xử trí dự phòng là cực kỳ quan trọng để ngăn chặn bệnh khởi phát.

Biện pháp can thiệp chính lúc này là sử dụng kháng sinh dự phòng để loại bỏ vi khuẩn trong họng và giảm nguy cơ lây lan. Thời điểm vàng để sử dụng kháng sinh dự phòng là càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 giờ sau khi xác định được ca bệnh.

Đối với phụ nữ mang thai, Ceftriaxone là loại kháng sinh được khuyến cáo sử dụng cho mục đích dự phòng sau phơi nhiễm. Việc sử dụng thuốc này cần được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ sở y tế để xác định liều lượng an toàn cho thai nhi.

Những dấu hiệu nào cần đến cơ sở y tế ngay?

Bệnh não mô cầu có đặc điểm là diễn tiến cực kỳ nhanh, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng chỉ trong vòng vài giờ. Do đó, mẹ bầu cần đặc biệt cảnh giác với những dấu hiệu bất thường.

Hãy đến ngay cơ sở y tế nếu xuất hiện một trong các triệu chứng sau:

• Sốt cao đột ngột kèm theo đau đầu dữ dội và cứng cổ;
• Cảm giác buồn nôn, nôn, sợ ánh sáng hoặc thay đổi trạng thái tinh thần (lú lẫn, lơ mơ);
• Xuất hiện các nốt xuất huyết dưới da hoặc ban xuất huyết màu tím sẫm;
• Mệt mỏi cực độ, run rẩy, thở nhanh hoặc lạnh tay chân.

Vì các triệu chứng ban đầu có thể dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng thông thường, nhưng lại chuyển biến xấu rất nhanh, việc thăm khám kịp thời là yếu tố quyết định khả năng hồi phục và an toàn cho mẹ và thai nhi.

Thay vì lo lắng trước nhiều thông tin nhiễu loạn hiện nay, mẹ bầu hãy chủ động phòng bệnh do não mô cầu bằng việc vệ sinh đúng cách và tham vấn bác sĩ để có kế hoạch tiêm phòng hoặc dự phòng an toàn nhất cho cả mẹ và con.

Trao đổi với bác sĩ chuyên khoa Sản khoa hoặc Truyền nhiễm để đánh giá nguy cơ và lập kế hoạch tiêm phòng não mô cầu phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể