Bệnh có thể lây nhiễm từ chuột và cách phòng ngừa

Chuột là nguồn mang nhiều tác nhân gây bệnh nguy hiểm có thể lây sang người qua tiếp xúc trực tiếp, thực phẩm nhiễm bẩn hoặc môi trường ô nhiễm. Việc duy trì vệ sinh, kiểm soát nguồn thức ăn và hạn chế sự xâm nhập của chuột đóng vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ lây nhiễm, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Vì sao chuột lại mang nhiều mầm bệnh nguy hiểm?

Chuột mang nhiều mầm bệnh nguy hiểm chủ yếu do đặc điểm sinh học và môi trường sống của chúng. Đây là loài gặm nhấm có khả năng thích nghi rất cao, thường sinh sống ở những nơi ẩm thấp, ô nhiễm như cống rãnh, bãi rác hoặc khu vực chứa chất thải - môi trường lý tưởng cho vi khuẩn, virus và ký sinh trùng phát triển. Ngoài ra, chuột có tập tính di chuyển rộng, dễ dàng tiếp xúc với nhiều nguồn bệnh khác nhau rồi mang mầm bệnh phát tán sang khu vực sinh hoạt của con người.

Bên cạnh đó, chuột có tốc độ sinh sản nhanh, làm gia tăng mật độ quần thể trong thời gian ngắn, từ đó tăng nguy cơ lan truyền tác nhân gây bệnh. Trên cơ thể chuột còn tồn tại nhiều côn trùng ký sinh như bọ chét, ve - những trung gian truyền bệnh hiệu quả. Đặc biệt, chúng thường xuyên bài tiết phân, nước tiểu và có thói quen gặm nhấm thực phẩm, khiến mầm bệnh dễ dàng xâm nhập vào nguồn thức ăn, nước uống của con người. Chính những yếu tố này khiến chuột trở thành ổ chứa và phát tán nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Một số bệnh có thể lây nhiễm từ chuột 

Với khả năng sinh sản nhanh và thích nghi mạnh, chuột trở thành ổ chứa và phát tán nhiều bệnh lý đáng lo ngại trong cộng đồng:

Dịch hạch

Dịch hạch là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra, chủ yếu lây sang người qua vết đốt của bọ chét ký sinh trên chuột. Khi nhiễm bệnh, người bệnh thường có biểu hiện sốt cao, ớn lạnh, đau đầu và nổi hạch sưng đau. Bệnh dịch hạch có các dạng lây nhiễm: Thể hạch, thể nhiễm trùng huyết và thể phổi.

• Bệnh thể hạch: Là dạng phổ biến nhất của bệnh dịch hạch. Hạch bạch huyết bị sưng, đỏ và đau, các hạch bị nhiễm trùng có thể biến thành vết loét hở chứa đầy mủ. 
• Bệnh thể nhiễm trùng huyết: Là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn lây lan vào máu từ các bộ phận khác trong cơ thể. Bệnh này phá hủy các mô, dẫn đến suy tạng.
• Bệnh dịch hạch thể phổi: Là dạng dịch hạch nguy hiểm nhất. Thời gian ủ bệnh có thể ngắn đến 24 giờ, có thể lây truyền từ người sang người qua các giọt bắn. Nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm, bệnh dịch hạch thể phổi có thể gây tử vong.

Bệnh do Hantavirus

Chuột nhiễm Hantavirus có thể thải virus qua phân, nước tiểu và nước bọt. Con người bị lây nhiễm khi hít phải các hạt bụi chứa virus hoặc tiếp xúc trực tiếp như bị chuột cắn, đồ vật, thức ăn nhiễm virus, mặc dù tỉ lệ hiếm gặp.

Các triệu chứng thường bắt đầu từ một đến tám tuần sau khi tiếp xúc, triệu chứng khởi phát như sốt, đau đầu, đau cơ, đau bụng buồn nôn. Bệnh biểu hiện với hai hội chứng:

• Hội chứng phổi (HPS): Bệnh có thể tiến triển nhanh chóng dẫn đến ho, khó thở, tích tụ dịch trong phổi và sốc.
• Hội chứng suy hô hấp cấp (HFRS): Giai đoạn sau có thể bao gồm huyết áp thấp, rối loạn đông máu và suy thận.

Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho bệnh nhiễm Hantavirus. Bệnh nhân cần được chăm sóc hỗ trợ, bao gồm nghỉ ngơi, bù nước và điều trị các triệu chứng.

Bệnh Leptospirosis (vàng da xuất huyết)

Bệnh do xoắn khuẩn Leptospira gây ra, thường lây khi da trầy xước hoặc niêm mạc tiếp xúc với nước, đất bị ô nhiễm bởi nước tiểu chuột, tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở các vùng nhiệt đới và những khu vực có điều kiện vệ sinh kém. Nhiễm trùng hiếm khi xảy ra do vết cắn của động vật hoặc lây truyền từ người sang người. Triệu chứng thường gặp bao gồm sốt cao, đau mỏi cơ, nhức đầu, đau sau hốc mắt, sợ ánh sáng, sau đó vài ngày sẽ xuất hiện vàng da và có thể dẫn đến các biến chứng suy gan cấp, suy thận cấp, biến chứng xuất huyết hay rối loạn đông máu.

Sốt chuột cắn

Bệnh lây trực tiếp qua vết cắn, vết trầy xước hoặc tiếp xúc với nước bọt hoặc nước tiểu của chuột có mang vi khuẩn. Sau vài ngày đến khoảng một tuần, người bệnh có thể xuất hiện sốt, một hoặc nhiều khớp có thể bị sưng, đỏ hoặc đau, đau cơ, nôn ói và phát ban (có thể xuất hiện trên bàn tay và bàn chân; trông giống như những vùng da phẳng, đỏ ửng với những nốt nhỏ li ti). Bệnh cũng có thể gây nhiễm trùng nhiều cơ quan chính, bao gồm gan, thận, phổi, tim, não và hệ thần kinh. Những biến chứng này hiếm gặp nhưng có thể rất nghiêm trọng và thậm chí gây tử vong.

Nhiễm khuẩn Salmonella

Vi khuẩn Salmonella hiện diện tự nhiên trong đường ruột của chim và một số loài bò sát. Tuy nhiên, chúng có thể tồn tại trong cơ thể của nhiều loài khác nhau, bao gồm cả các loài gặm nhấm như chuột hoang và chuột nhà. Nhiễm khuẩn Salmonella từ chuột lây sang người chủ yếu qua đường phân - miệng. Khi con người ăn phải thức ăn hoặc uống nước bị ô nhiễm bởi phân của chuột chứa vi khuẩn, ăn phải thực phẩm bị ô nhiễm như thịt sống hoặc thịt chưa nấu chín kỹ.

Bệnh thường biểu hiện triệu chứng sốt cao, đau bụng, tiêu chảy, có thể có máu trong phân. Tiêu chảy nhiều gây mất nước và các biến chứng như nhiễm khuẩn huyết, viêm khớp phản ứng.

Các biện pháp phòng ngừa các bệnh có thể lây nhiễm từ chuột

Để giảm nguy cơ mắc các bệnh lây nhiễm từ chuột, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng ngừa là rất cần thiết. Những giải pháp này không chỉ giúp hạn chế sự tiếp xúc với nguồn lây mà còn kiểm soát môi trường sống, từ đó bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng một cách hiệu quả.

• Giữ vệ sinh môi trường sống: Thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, loại bỏ rác thải và thức ăn dư thừa nhằm hạn chế thu hút chuột. Không để môi trường ẩm thấp, bừa bộn vì đây là điều kiện thuận lợi để chuột sinh sống và phát triển.
• Bảo quản thực phẩm an toàn: Thực phẩm cần được đậy kín, bảo quản trong hộp an toàn để tránh bị chuột tiếp xúc hoặc làm ô nhiễm. Nguồn nước sinh hoạt cũng cần được bảo vệ để giảm nguy cơ lây nhiễm qua đường tiêu hóa.
• Kiểm soát và ngăn chặn chuột xâm nhập: Bịt kín các khe hở, lỗ thông và khu vực chuột có thể xâm nhập vào nhà. Có thể sử dụng bẫy hoặc các biện pháp kiểm soát phù hợp để giảm số lượng chuột trong khu vực sinh sống.
• Tránh tiếp xúc trực tiếp với chuột và chất thải: Không chạm tay trực tiếp vào chuột, phân hoặc nước tiểu của chúng. Khi cần xử lý, nên sử dụng găng tay, khẩu trang và các phương tiện bảo hộ để hạn chế nguy cơ lây nhiễm qua da hoặc đường hô hấp.
• Sử dụng phương tiện bảo hộ khi làm việc nguy cơ cao: Trong các môi trường có khả năng tiếp xúc với chuột hoặc chất thải (như kho bãi, cống rãnh), cần mang đầy đủ đồ bảo hộ như găng tay, ủng, khẩu trang để phòng ngừa lây nhiễm.
• Kiểm soát côn trùng trung gian: Diệt bọ chét, ve và các côn trùng ký sinh có thể mang mầm bệnh từ chuột sang người. Đây là biện pháp quan trọng nhằm cắt đứt chuỗi lây truyền gián tiếp.

Trên đây là một số bệnh có thể lây nhiễm từ chuột và cách phòng ngừa hiệu quả. Việc hiểu rõ nguồn lây, nhận diện nguy cơ và chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp giảm thiểu đáng kể khả năng nhiễm bệnh. Mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức vệ sinh, kiểm soát môi trường sống và hạn chế tiếp xúc với chuột nhằm bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng một cách bền vững.