Viêm tuyến tiền liệt cấp tính là gì? Những điều cần biết về viêm tuyến tiền liệt cấp tính

Viêm tiền liệt tuyến cấp là tình trạng viêm nhiễm cấp tính của tuyến tiền liệt, thường do vi khuẩn xâm nhập và gây phản ứng viêm mạnh tại mô tuyến. Các tác nhân xâm nhập ngược dòng từ niệu đạo hoặc bàng quang vào tuyến tiền liệt. Ngoài ra, vi khuẩn cũng có thể theo đường máu hoặc bạch huyết đến tuyến tiền liệt trong bối cảnh nhiễm trùng toàn thân. Phản ứng viêm cấp gây phù nề mô tuyến, tăng áp lực trong tuyến và kích thích các thụ thể đau, từ đó dẫn đến các biểu hiện toàn thân và tiết niệu rầm rộ.

Viêm tiền liệt tuyến cấp chiếm tỷ lệ thấp hơn so với các thể viêm tiền liệt tuyến mạn tính, nhưng được xem là thể bệnh nặng nhất về mặt lâm sàng. Bệnh có thể gặp ở nam giới mọi lứa tuổi, phổ biến hơn ở nhóm trung niên và cao tuổi.

Đây là thể bệnh đặc trưng bởi nhiễm khuẩn cấp tính, triệu chứng khởi phát đột ngột và có thể kèm theo dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân. Khác với các nhóm viêm tiền liệt tuyến mạn tính hay không do vi khuẩn, thể cấp tính thường có bằng chứng vi sinh rõ ràng và đáp ứng tốt với điều trị kháng sinh nếu được chẩn đoán sớm.

Những dấu hiệu và triệu chứng của bệnh viêm tiền liệt tuyến cấp tính

Viêm tiền liệt tuyến cấp tính thường khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh, với sự kết hợp đồng thời giữa triệu chứng nhiễm trùng toàn thân và rối loạn đường tiết niệu dưới. Các dấu hiệu lâm sàng thường khá điển hình, giúp định hướng chẩn đoán sớm và phân biệt với các bệnh lý tiết niệu khác:

• Sốt cao, rét run, mệt mỏi rõ rệt: Do phản ứng viêm cấp và tình trạng nhiễm khuẩn. Đây là dấu hiệu quan trọng gợi ý viêm tiền liệt tuyến cấp có nguồn gốc nhiễm trùng.
• Tiểu buốt, tiểu rắt: Cảm giác đau rát khi đi tiểu và đi tiểu nhiều lần với lượng nước tiểu ít. Tình trạng này xảy ra do tuyến tiền liệt phù nề, kích thích và chèn ép niệu đạo.
• Dòng tiểu yếu hoặc tiểu khó: Đây là hậu quả của sự tắc nghẽn niệu đạo tạm thời do tuyến tiền liệt viêm to lên.
• Đau vùng tầng sinh môn: Đau âm ỉ hoặc đau nhói ở vùng tầng sinh môn, hạ vị hoặc lan ra bẹn và thắt lưng. Cơn đau có xu hướng tăng khi ngồi lâu, đi lại nhiều hoặc khi tiểu tiện.
• Đau khi xuất tinh: Một số trường hợp có cảm giác đau hoặc khó chịu khi xuất tinh, đôi khi kèm tinh dịch lẫn máu. Triệu chứng này phản ánh tình trạng viêm và sung huyết tại tuyến tiền liệt.
• Bí tiểu cấp: Ở thể nặng, người bệnh có thể không tiểu được dù rất buồn tiểu, kèm căng tức và đau vùng hạ vị. Đây là biến chứng nghiêm trọng, cần được đi khám và xử trí y tế khẩn cấp.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh viêm tiền liệt tuyến cấp tính

Viêm tiền liệt tuyến cấp tính nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể tiến triển nhanh, gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cả hệ tiết niệu và sức khỏe toàn thân:

• Áp xe tuyến tiền liệt: Hình thành ổ mủ trong tuyến tiền liệt do nhiễm trùng kéo dài hoặc điều trị không hiệu quả.
• Bí tiểu cấp: Tuyến tiền liệt phù nề gây tắc nghẽn niệu đạo, khiến người bệnh không thể đi tiểu.
• Nhiễm khuẩn huyết: Vi khuẩn xâm nhập vào máu, có thể gây sốc nhiễm trùng và đe dọa tính mạng.
• Lan rộng nhiễm trùng tiết niệu: Viêm có thể lan lên bàng quang và thận, gây viêm bàng quang hoặc viêm thận - bể thận.
• Chuyển sang viêm tiền liệt tuyến mạn tính: Điều trị chậm hoặc không triệt để làm bệnh kéo dài và tái phát.
• Rối loạn chức năng sinh dục: Có thể gây đau khi xuất tinh, giảm ham muốn hoặc ảnh hưởng chất lượng quan hệ tình dục.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Việc thăm khám bác sĩ sớm đóng vai trò then chốt trong kiểm soát và điều trị viêm tiền liệt tuyến cấp tính. Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu điển hình như sốt cao, rét run, tiểu buốt, tiểu khó, đau vùng tầng sinh môn hoặc bí tiểu. Khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân nhiễm trùng, chỉ định kháng sinh phù hợp và theo dõi biến chứng kịp thời, từ đó hạn chế nguy cơ áp xe tuyến tiền liệt, nhiễm khuẩn huyết và tiến triển sang thể mạn tính.

Viêm tiền liệt tuyến cấp tính phần lớn liên quan trực tiếp đến nhiễm trùng, trong đó vi khuẩn là tác nhân thường gặp nhất. Tác nhân chủ yếu là các vi khuẩn gram âm như Escherichia coli, ngoài ra có thể gặp Klebsiella, Proteus, Enterococcus hoặc Pseudomonas. Vi khuẩn thường xâm nhập ngược dòng từ niệu đạo hoặc bàng quang vào tuyến tiền liệt, đặc biệt trong bối cảnh nhiễm trùng đường tiết niệu, ứ đọng nước tiểu hoặc rối loạn dòng tiểu. Ở một số bệnh nhân, vi khuẩn lây truyền qua đường tình dục như lậu cầu hoặc Chlamydia trachomatis cũng có thể là căn nguyên gây bệnh.

Ngoài nguyên nhân chính trên, can thiệp y khoa đường tiết niệu như đặt ống thông tiểu, nội soi bàng quang hoặc các thủ thuật xâm lấn cũng làm tăng nguy cơ đưa vi khuẩn vào tuyến tiền liệt. Trong một số trường hợp hiếm, vi khuẩn có thể lan truyền theo đường máu hoặc bạch huyết từ các ổ nhiễm trùng khác trong cơ thể.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh viêm tiền liệt tuyến cấp tính?

Viêm tiền liệt tuyến cấp tính có thể xảy ra ở nhiều đối tượng nam giới, nhưng thường gặp hơn ở những nhóm có đặc điểm bệnh lý hoặc sinh hoạt làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu.

• Nam giới trung niên và cao tuổi: Nhóm tuổi này thường có phì đại tuyến tiền liệt, dễ gây rối loạn tiểu tiện và ứ đọng nước tiểu, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và gây viêm cấp.
• Nam giới trẻ có viêm niệu đạo hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục: Ở nhóm này, viêm tiền liệt tuyến cấp thường liên quan đến các tác nhân lây truyền qua đường tình dục như lậu cầu hoặc Chlamydia, đặc biệt khi quan hệ tình dục không an toàn.
• Người từng đặt sonde tiểu hoặc can thiệp tiết niệu: Các thủ thuật xâm lấn đường tiết niệu làm suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm tiền liệt tuyến cấp tính

Viêm tiền liệt tuyến cấp tính thường khởi phát khi có sự kết hợp giữa vi khuẩn gây bệnh và các yếu tố thuận lợi làm suy giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của đường tiết niệu.

• Nhiễm trùng đường tiết niệu: Tình trạng viêm bàng quang hoặc viêm niệu đạo tạo điều kiện cho vi khuẩn lan ngược dòng vào tuyến tiền liệt.
• Bí tiểu và rối loạn dòng tiểu: Ứ đọng nước tiểu do phì đại tuyến tiền liệt hoặc hẹp niệu đạo làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
• Can thiệp và thủ thuật tiết niệu: Đặt ống thông tiểu, nội soi bàng quang hoặc các thủ thuật xâm lấn làm tăng khả năng đưa vi khuẩn vào tuyến tiền liệt.
• Quan hệ tình dục không an toàn: Làm tăng nguy cơ nhiễm các vi khuẩn lây truyền qua đường tình dục, đặc biệt ở nam giới trẻ.
• Suy giảm miễn dịch: Đái tháo đường, tuổi cao, stress kéo dài hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch làm giảm sức đề kháng với vi khuẩn.
• Vệ sinh sinh dục kém: Không giữ vệ sinh vùng sinh dục đúng cách tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.
• Lối sống ít vận động: Ngồi lâu, ít vận động làm tăng ứ trệ tuần hoàn vùng chậu, góp phần làm tăng nguy cơ viêm nhiễm.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán bệnh viêm tiền liệt tuyến cấp tính

Việc chẩn đoán viêm tiền liệt tuyến cấp tính cần sự kết hợp chặt chẽ giữa khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Khám lâm sàng giúp định hướng sớm bệnh dựa trên triệu chứng điển hình toàn thân và tiết niệu như sốt cao, tiểu buốt, tiểu khó, đau tầng sinh môn. Bác sĩ thực hiện thăm trực tràng cho thấy tuyến tiền liệt to, mềm, rất đau khi chạm vào, là dấu hiệu gợi ý quan trọng. Trong khi xét nghiệm cận lâm sàng có vai trò xác định tác nhân gây bệnh, mức độ viêm và phát hiện biến chứng, từ đó hỗ trợ lựa chọn điều trị phù hợp.

Xét nghiệm nước tiểu là phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng quan trọng nhất. Kết quả thường ghi nhận bạch cầu niệu và vi khuẩn niệu.

Cấy nước tiểu giúp xác định chính xác vi khuẩn gây bệnh và làm kháng sinh đồ, đóng vai trò then chốt trong lựa chọn kháng sinh điều trị hiệu quả.

Các xét nghiệm cận lâm sàng khác:

• Xét nghiệm máu: Thường thấy tăng bạch cầu và các chỉ số viêm như CRP.
• Cấy máu: Thực hiện khi nghi ngờ nhiễm khuẩn huyết.
• Siêu âm hoặc CT: Chỉ định khi nghi ngờ biến chứng áp xe tuyến tiền liệt.
• PSA huyết thanh: Có thể tăng tạm thời trong giai đoạn viêm cấp, không dùng để chẩn đoán ung thư ở giai đoạn này.

Phương pháp điều trị bệnh viêm tiền liệt tuyến cấp tính

Việc điều trị viêm tiền liệt tuyến cấp tính cần được tiến hành sớm và đúng nguyên tắc nhằm kiểm soát nhiễm trùng, giảm triệu chứng và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm. Phác đồ điều trị chủ yếu dựa vào kháng sinh kết hợp với các biện pháp hỗ trợ, trong đó lựa chọn thuốc, đường dùng và thời gian điều trị sẽ được cá thể hóa tùy theo mức độ bệnh và tình trạng toàn thân của người bệnh.

Khi chưa có kết quả cấy vi khuẩn, nhóm quinolon thường được ưu tiên do khả năng thấm tốt vào mô tuyến tiền liệt. Các thuốc thường được sử dụng gồm levofloxacin, norfloxacin hoặc ofloxacin, với thời gian điều trị từ 14 đến 28 ngày. Nhóm trimethoprim - sulfamethoxazole cũng có thể được lựa chọn trong một số trường hợp. Nếu cần phối hợp kháng sinh, bác sĩ có thể kết hợp quinolon với cephalosporin thế hệ 3 - 4 hoặc amoxicillin kết hợp acid clavulanic, tùy mức độ nặng và yếu tố nguy cơ.

Nếu xuất hiện nhiễm khuẩn huyết, người bệnh cần được điều trị tích cực kết hợp bù đủ dịch và dùng thuốc giảm đau kháng viêm không steroid khi cần.

Khi có bí tiểu và bàng quang căng, cần tránh đặt ống thông tiểu qua niệu đạo, trong trường hợp thật sự cần thiết, dẫn lưu bàng quang trên xương mu sẽ được ưu tiên nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn huyết.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp hạn chế diễn tiến bệnh viêm tiền liệt tuyến cấp tính

Chế độ sinh hoạt:

• Nghỉ ngơi hợp lý: Hạn chế lao động nặng và vận động mạnh trong giai đoạn cấp để giảm áp lực lên vùng chậu.
• Uống đủ nước: Duy trì lượng nước tiểu khoảng 2 lít mỗi ngày giúp làm sạch đường tiết niệu.
• Tránh ngồi lâu: Thường xuyên thay đổi tư thế, đứng dậy vận động nhẹ để hạn chế ứ trệ tuần hoàn vùng chậu.
• Giữ vệ sinh vùng sinh dục: Vệ sinh sạch sẽ, khô thoáng để giảm nguy cơ nhiễm trùng lan rộng.
• Hạn chế quan hệ tình dục: Tránh quan hệ trong giai đoạn viêm cấp để giảm kích thích tuyến tiền liệt.
• Tuân thủ điều trị: Dùng thuốc đúng liều, đủ thời gian và tái khám theo chỉ định của bác sĩ.

Chế độ dinh dưỡng:

• Ăn uống cân đối: Tăng cường rau xanh, trái cây tươi và thực phẩm giàu vitamin để hỗ trợ miễn dịch.
• Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu: Giúp giảm gánh nặng chuyển hóa và hỗ trợ phục hồi cơ thể.
• Hạn chế rượu bia: Rượu bia có thể làm tăng kích thích và viêm tại tuyến tiền liệt.
• Giảm gia vị cay nóng: Ớt, tiêu, đồ ăn quá mặn dễ làm nặng thêm triệu chứng tiết niệu.
• Tránh chất kích thích: Hạn chế cà phê, nước tăng lực vì có thể gây kích thích bàng quang.

Phương pháp phòng ngừa bệnh viêm tiền liệt tuyến cấp tính

Viêm tiền liệt tuyến cấp tính có thể gặp ở mọi lứa tuổi, việc phòng ngừa viêm tiền liệt tuyến cấp tính đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe tiết niệu và sinh dục nam giới, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ. Chủ động phòng ngừa giúp giảm khả năng nhiễm trùng, hạn chế tái phát và ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng có thể ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống.

• Giữ vệ sinh vùng sinh dục đúng cách: Vệ sinh sạch sẽ và khô thoáng giúp hạn chế sự phát triển và xâm nhập của vi khuẩn gây bệnh.
• Uống đủ nước mỗi ngày: Uống đủ nước giúp duy trì lượng nước tiểu đầy đủ để làm sạch đường tiết niệu và giảm nguy cơ vi khuẩn lan lên tuyến tiền liệt.
• Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng biện pháp bảo vệ giúp phòng ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục, nguyên nhân thường gặp ở nam giới trẻ.
• Điều trị sớm nhiễm trùng đường tiết niệu: Khám và điều trị kịp thời viêm bàng quang, viêm niệu đạo giúp ngăn vi khuẩn lan đến tuyến tiền liệt.
• Hạn chế ngồi lâu, tăng vận động: Vận động đều đặn giúp cải thiện tuần hoàn vùng chậu và giảm nguy cơ viêm nhiễm.