Viêm tuyến giáp Hashimoto: Nhận biết sớm để điều trị hiệu quả

Viêm tuyến giáp Hashimoto là một bệnh lý tự miễn mạn tính của tuyến giáp, trong đó hệ miễn dịch của cơ thể nhận nhầm tuyến giáp là “vật lạ” và tạo ra các kháng thể tấn công chính tuyến này. Quá trình viêm kéo dài làm tổn thương dần các tế bào tuyến giáp, khiến tuyến giáp không còn sản xuất đủ hormone cần thiết cho cơ thể. Hệ quả thường gặp nhất của bệnh là suy giáp - tình trạng tuyến giáp hoạt động kém.

Tuyến giáp là một tuyến nội tiết nhỏ, hình cánh bướm, nằm ở phía trước cổ. Tuy nhỏ bé, nhưng hormone tuyến giáp lại có vai trò vô cùng quan trọng, ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể như tim mạch, thần kinh, tiêu hóa, chuyển hóa năng lượng, điều hòa thân nhiệt và cả tâm trạng. Vì vậy, khi tuyến giáp bị viêm và suy giảm chức năng, người bệnh có thể gặp nhiều triệu chứng đa dạng, từ mệt mỏi nhẹ đến ảnh hưởng rõ rệt chất lượng cuộc sống.

Viêm tuyến giáp Hashimoto là nguyên nhân phổ biến nhất gây suy giáp tại nhiều quốc gia trên thế giới. Bệnh tiến triển chậm, âm thầm trong nhiều năm và không phải lúc nào cũng có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Điều này khiến nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã có suy giáp rõ rệt.

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm tuyến giáp Hashimoto

Triệu chứng của viêm tuyến giáp Hashimoto thường liên quan trực tiếp đến tình trạng suy giáp và có thể khác nhau giữa các cá nhân. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể hoàn toàn không có biểu hiện rõ ràng. Khi chức năng tuyến giáp suy giảm dần, các triệu chứng bắt đầu xuất hiện:

• Mệt mỏi kéo dài: Người bệnh thường xuyên cảm thấy uể oải, thiếu năng lượng dù đã nghỉ ngơi đầy đủ.
• Tăng cân nhẹ: Cân nặng tăng từ từ dù chế độ ăn không thay đổi nhiều, do quá trình chuyển hóa bị chậm lại.
• Nhạy cảm với lạnh: Người bệnh dễ cảm thấy lạnh hơn người bình thường, nhất là ở tay chân.
• Da khô, tóc khô và rụng tóc: Da trở nên khô ráp, tóc dễ gãy rụng, móng tay giòn.
• Táo bón: Hoạt động của hệ tiêu hóa chậm lại do thiếu hormone tuyến giáp.
• Rối loạn tâm trạng: Dễ buồn bã, giảm tập trung, trí nhớ kém, thậm chí có biểu hiện trầm cảm nhẹ.
• Rối loạn kinh nguyệt ở phụ nữ: Kinh nguyệt không đều, rong kinh hoặc khó mang thai.
• Bướu giáp (goiter): Tuyến giáp có thể to lên, gây cảm giác vướng cổ, nuốt khó hoặc khàn tiếng nhẹ.

Ở một số ít trường hợp, bệnh có thể trải qua giai đoạn ngắn tuyến giáp hoạt động quá mức (cường giáp thoáng qua) trước khi chuyển sang suy giáp, gây hồi hộp, tim đập nhanh hoặc lo lắng.

Biến chứng có thể gặp của viêm tuyến giáp Hashimoto

Nếu không được theo dõi và điều trị phù hợp, viêm tuyến giáp Hashimoto có thể dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe:

• Suy giáp nặng: Gây mệt mỏi nghiêm trọng, tăng cân nhiều, giảm trí nhớ và giảm khả năng lao động.
• Rối loạn tim mạch: Suy giáp có thể làm tăng cholesterol xấu (LDL), từ đó tăng nguy cơ xơ vữa động mạch và bệnh tim.
• Rối loạn sinh sản: Phụ nữ có thể gặp khó khăn trong việc mang thai hoặc tăng nguy cơ sảy thai.
• Biến chứng thai kỳ: Nếu suy giáp không được kiểm soát trong thai kỳ, thai nhi có nguy cơ chậm phát triển trí tuệ.
• Myxedema: Một biến chứng hiếm nhưng nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám bác sĩ khi có các dấu hiệu nghi ngờ suy giáp như mệt mỏi kéo dài, tăng cân không rõ nguyên nhân, da khô, rụng tóc hoặc rối loạn kinh nguyệt. Ngoài ra, những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tự miễn khác cũng nên kiểm tra tuyến giáp định kỳ. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu và kiểm soát hiệu quả hơn.

Nguyên nhân chính của bệnh là rối loạn tự miễn, trong đó cơ thể sản xuất các kháng thể tấn công tuyến giáp. Các kháng thể thường gặp nhất là kháng thể kháng peroxidase tuyến giáp (anti-TPO) và kháng thể kháng thyroglobulin (anti-Tg). Sự xuất hiện của các kháng thể này làm tổn thương tế bào tuyến giáp và giảm khả năng sản xuất hormone.

Mặc dù nguyên nhân chính xác chưa được xác định hoàn toàn, nhưng yếu tố di truyền và môi trường được cho là đóng vai trò quan trọng trong cơ chế hình thành bệnh.

Những ai có nguy cơ mắc viêm tuyến giáp Hashimoto?

Viêm tuyến giáp Hashimoto có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng một số đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn:

• Phụ nữ, đặc biệt ở độ tuổi trung niên;
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tự miễn;
• Người mắc các bệnh tự miễn khác như đái tháo đường type 1;
• Người từng tiếp xúc với bức xạ vùng cổ.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc viêm tuyến giáp Hashimoto

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc viêm tuyến giáp hashimoto:

• Stress kéo dài;
• Thay đổi nội tiết (mang thai, sau sinh, mãn kinh);
• Nhiễm trùng hoặc yếu tố môi trường;
• Chế độ ăn thiếu hoặc thừa i-ốt kéo dài.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán viêm tuyến giáp hashimoto

Chẩn đoán viêm tuyến giáp Hashimoto cần dựa trên sự kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm máu và hình ảnh học, bởi bệnh thường tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ sót ở giai đoạn sớm.

• Xét nghiệm TSH: Đây là xét nghiệm quan trọng nhất trong đánh giá chức năng tuyến giáp. Khi tuyến giáp hoạt động kém, não bộ sẽ tăng tiết TSH để kích thích tuyến giáp, dẫn đến chỉ số TSH tăng cao. Ở giai đoạn sớm, TSH có thể tăng trước khi người bệnh xuất hiện triệu chứng rõ ràng.
• Xét nghiệm hormone T4 (FT4): FT4 phản ánh trực tiếp lượng hormone tuyến giáp đang lưu hành trong máu. Trong viêm tuyến giáp Hashimoto, FT4 thường giảm khi bệnh đã tiến triển sang suy giáp rõ. Kết hợp TSH và FT4 giúp xác định mức độ suy giáp và quyết định có cần điều trị hay chưa.
• Xét nghiệm kháng thể tuyến giáp (Anti-TPO, Anti-Tg): Đây là xét nghiệm giúp xác định bản chất tự miễn của bệnh. Anti-TPO thường tăng cao ở đa số người mắc Hashimoto, ngay cả khi chức năng tuyến giáp còn bình thường. Sự hiện diện của kháng thể cho thấy hệ miễn dịch đang tấn công tuyến giáp và giúp phân biệt Hashimoto với các nguyên nhân suy giáp khác.
• Siêu âm tuyến giáp: Siêu âm giúp đánh giá kích thước, hình dạng và cấu trúc tuyến giáp. Ở Hashimoto, tuyến giáp thường có hình ảnh giảm âm, cấu trúc không đồng nhất và có thể to lan tỏa. Phương pháp này còn giúp phát hiện bướu giáp hoặc nhân giáp kèm theo để theo dõi lâu dài.

Phương pháp điều trị viêm tuyến giáp Hashimoto hiệu quả

Viêm tuyến giáp Hashimoto không thể điều trị khỏi hoàn toàn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt và sống khỏe mạnh lâu dài nếu điều trị đúng.

Theo dõi định kỳ (chưa cần dùng thuốc)

Ở giai đoạn sớm, khi hormone tuyến giáp vẫn bình thường, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ 6-12 tháng. Người bệnh cần xét nghiệm TSH và FT4 để phát hiện sớm suy giáp.

Điều trị hormone thay thế

Khi đã có suy giáp, phương pháp điều trị chính là bổ sung hormone tuyến giáp tổng hợp (thường là levothyroxine), thuốc giúp:

• Bù lại lượng hormone thiếu hụt;
• Giảm triệu chứng mệt mỏi, tăng cân, táo bón;
• Ngăn ngừa biến chứng tim mạch và rối loạn chuyển hóa.

Thuốc cần uống đều đặn mỗi ngày, thường vào buổi sáng, khi bụng đói để hấp thu tốt nhất.

Điều chỉnh liều và theo dõi lâu dài

Liều thuốc không cố định mà được điều chỉnh dựa trên xét nghiệm TSH định kỳ. Nhiều trường hợp cần điều trị lâu dài hoặc suốt đời, nhưng việc dùng thuốc đúng liều giúp người bệnh sinh hoạt và làm việc bình thường.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của viêm tuyến giáp Hashimoto

Chế độ sinh hoạt:

• Ngủ đủ giấc: Thiếu ngủ làm tăng stress và ảnh hưởng đến hệ miễn dịch.
• Quản lý căng thẳng: Stress kéo dài có thể làm rối loạn miễn dịch và khiến triệu chứng nặng hơn.
• Tập luyện đều đặn: Các bài tập nhẹ như đi bộ, yoga, bơi lội giúp cải thiện chuyển hóa và giảm mệt mỏi.
• Tuân thủ điều trị: Uống thuốc đúng giờ, không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều.
• Tái khám định kỳ: Giúp điều chỉnh thuốc kịp thời và phòng biến chứng.

Chế độ dinh dưỡng:

• Bổ sung i-ốt hợp lý: Không thiếu nhưng cũng không lạm dụng, vì thừa i-ốt có thể làm bệnh nặng hơn.
• Tăng thực phẩm giàu selen: Cá, trứng, hải sản giúp hỗ trợ chức năng tuyến giáp.
• Đảm bảo đủ protein: Giúp duy trì cơ bắp và giảm mệt mỏi.
• Ăn nhiều rau xanh và trái cây: Giàu vitamin, chất chống oxy hóa, hỗ trợ miễn dịch.
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn: Giảm muối, đường và chất béo bão hòa giúp kiểm soát cân nặng và tim mạch.
• Tránh rượu bia, chất kích thích: Có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa hormone.

Phương pháp phòng ngừa viêm tuyến giáp Hashimoto hiệu quả

Do bệnh có yếu tố tự miễn và di truyền, không thể phòng ngừa tuyệt đối, nhưng có thể giảm nguy cơ và biến chứng:

• Khám sức khỏe định kỳ: Đặc biệt với người có tiền sử gia đình bệnh tuyến giáp.
• Phát hiện sớm rối loạn tuyến giáp: Điều trị kịp thời giúp ngăn suy giáp nặng.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Ăn uống cân đối, vận động thường xuyên.
• Quản lý stress tốt: Giúp ổn định hệ miễn dịch.
• Theo dõi sau sinh ở phụ nữ: Vì giai đoạn này nguy cơ khởi phát bệnh cao.