Viêm khớp gối tràn dịch là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả

Viêm khớp gối tràn dịch là tình trạng viêm tại khớp gối dẫn đến tăng tiết dịch khớp, gây hiện tượng ứ đọng dịch trong khoang khớp. Tình trạng này thường là biểu hiện của một bệnh lý nền như thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, chấn thương hoặc nhiễm khuẩn. Tràn dịch khớp không chỉ gây đau và sưng khớp mà còn ảnh hưởng đến chức năng vận động, làm giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Viêm khớp gối tràn dịch có thể được phân loại theo nguyên nhân gây bệnh:

• Tràn dịch không viêm: Thường gặp trong thoái hóa khớp hoặc do chấn thương cơ học. Dịch khớp thường có màu vàng nhạt, trong, độ nhớt cao.
• Tràn dịch viêm: Do các bệnh viêm khớp như viêm khớp dạng thấp, gout hoặc viêm khớp nhiễm khuẩn. Dịch khớp thường đục, có thể kèm theo tế bào viêm, protein cao và độ nhớt giảm.

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm khớp gối tràn dịch

Viêm khớp gối tràn dịch thường biểu hiện qua nhiều triệu chứng lâm sàng đặc trưng, phản ánh tình trạng viêm và tích tụ dịch trong khớp gối. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và can thiệp điều trị kịp thời.

• Sưng khớp gối: Sưng là dấu hiệu phổ biến và dễ nhận thấy nhất. Khớp gối bị tràn dịch sẽ phồng lên, mất cân xứng so với bên còn lại. Vùng trước xương bánh chè có thể nổi gồ lên, ấn vào thấy mềm, có cảm giác bập bềnh như chứa nước.
• Đau khớp gối: Người bệnh thường cảm thấy đau âm ỉ hoặc đau nhói tại khớp gối, đặc biệt khi vận động, đi lại hoặc thay đổi tư thế. Cơn đau có thể tăng lên về chiều hoặc khi trời lạnh, và thuyên giảm khi nghỉ ngơi, tùy thuộc vào nguyên nhân nền gây viêm.
• Hạn chế vận động khớp: Do sự tích tụ dịch và viêm tại chỗ, người bệnh thường gặp khó khăn khi co duỗi khớp gối. Biên độ vận động bị thu hẹp, gây trở ngại trong sinh hoạt hàng ngày như đi lại, leo cầu thang hoặc ngồi xổm.
• Cảm giác căng tức hoặc nặng nề ở khớp gối: Người bệnh có thể cảm nhận được cảm giác nặng nề, căng tức tại vùng gối do áp lực của dịch khớp tăng lên. Triệu chứng này rõ hơn khi đứng lâu hoặc vận động nhiều.
• Biểu hiện viêm tại chỗ: Trong trường hợp viêm khớp nhiễm khuẩn hoặc các thể viêm hoạt động mạnh, khớp gối có thể nóng đỏ, da vùng khớp căng bóng và sờ vào thấy ấm hơn so với vùng da lân cận.
• Triệu chứng toàn thân (nếu có): Ở các thể viêm khớp cấp tính hoặc do nhiễm khuẩn, người bệnh có thể kèm theo sốt, mệt mỏi, hoặc cảm giác ớn lạnh, báo hiệu tình trạng viêm lan tỏa cần được xử trí khẩn cấp.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh viêm khớp gối tràn dịch

Viêm khớp gối tràn dịch nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Dưới đây là một số biến chứng thường gặp:

• Hạn chế vận động và teo cơ: Sự tích tụ dịch kéo dài khiến khớp gối đau và khó vận động, dẫn đến việc người bệnh hạn chế sử dụng khớp. Tình trạng này kéo dài có thể gây teo cơ vùng đùi, giảm sức mạnh cơ, làm mất ổn định khớp và gia tăng nguy cơ té ngã.
• Biến dạng khớp: Khi viêm mạn tính không được kiểm soát, cấu trúc khớp có thể bị tổn thương, bao gồm mòn sụn, hẹp khe khớp và lệch trục chi. Hậu quả là khớp gối bị biến dạng, gây đau mạn tính và mất chức năng vận động bình thường.
• Viêm màng hoạt dịch mạn tính: Trường hợp viêm kéo dài có thể dẫn đến phì đại và tăng sinh màng hoạt dịch, tạo thành các u bao hoạt dịch hoặc nang hoạt dịch, làm trầm trọng thêm tình trạng tràn dịch và tăng nguy cơ tái phát.
• Nhiễm trùng khớp: Nếu nguyên nhân gây tràn dịch là do vi khuẩn hoặc sau các thủ thuật xâm lấn không đảm bảo vô khuẩn, người bệnh có thể bị viêm khớp nhiễm khuẩn. Đây là tình trạng nguy hiểm, có thể gây hủy hoại cấu trúc khớp nhanh chóng và cần can thiệp y khoa khẩn cấp.
• Gây ảnh hưởng đến tâm lý và chất lượng cuộc sống: Đau mạn tính, giới hạn vận động, và mất khả năng sinh hoạt độc lập có thể dẫn đến lo âu, trầm cảm và giảm chất lượng sống. Đặc biệt ở người cao tuổi, đây là yếu tố góp phần làm giảm khả năng tự chăm sóc và tăng gánh nặng chăm sóc y tế.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên gặp bác sĩ càng sớm càng tốt khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ viêm khớp gối tràn dịch, đặc biệt trong những trường hợp sau:

• Sưng khớp kéo dài hoặc tăng dần: Nếu khớp gối bị sưng mà không rõ nguyên nhân hoặc tình trạng sưng không cải thiện sau vài ngày nghỉ ngơi, chườm lạnh và tự chăm sóc tại nhà, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá chính xác.
• Đau nhiều ảnh hưởng đến vận động: Khi cơn đau tại khớp gối khiến người bệnh khó đi lại, đứng lên ngồi xuống khó khăn hoặc không thể co duỗi chân bình thường, việc khám chuyên khoa là cần thiết để xác định nguyên nhân và can thiệp sớm.
• Khớp gối nóng đỏ, đau dữ dội kèm sốt: Đây là những dấu hiệu nghi ngờ viêm khớp do nhiễm khuẩn - một tình trạng nguy hiểm cần được xử trí khẩn cấp. Trì hoãn điều trị có thể dẫn đến hủy hoại khớp nhanh chóng và để lại di chứng nặng nề.
• Tràn dịch tái đi tái lại nhiều lần: Tràn dịch khớp gối nhiều lần không chỉ gây khó chịu mà còn cảnh báo những bệnh lý tiềm ẩn như viêm khớp tự miễn, tổn thương sụn khớp hoặc u bao hoạt dịch. Bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu để xác định nguyên nhân.
• Có tiền sử chấn thương gối: Nếu sưng đau gối xảy ra sau va đập, ngã, xoắn vặn khớp gối, cần khám ngay để loại trừ tổn thương dây chằng, sụn chêm hay gãy xương, tránh bỏ sót chẩn đoán và điều trị muộn.

Viêm khớp gối tràn dịch có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả nguyên nhân cơ học, viêm không nhiễm khuẩn và nhiễm trùng. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp định hướng điều trị hiệu quả và ngăn ngừa tái phát. Dưới đây là các nguyên nhân thường gặp:

• Thoái hóa khớp gối: Là nguyên nhân phổ biến nhất ở người lớn tuổi. Quá trình thoái hóa làm tổn thương sụn khớp, kích thích màng hoạt dịch tăng tiết dịch khớp để “bù trơn”, dẫn đến tràn dịch.
• Chấn thương khớp gối: Chấn thương trong sinh hoạt, lao động hoặc chơi thể thao có thể gây rách dây chằng, tổn thương sụn chêm, hoặc va đập trực tiếp làm kích thích phản ứng viêm và tiết dịch. Tràn dịch có thể xảy ra ngay sau chấn thương hoặc xuất hiện muộn.
• Viêm khớp dạng thấp: Là bệnh lý tự miễn đặc trưng bởi viêm mạn tính màng hoạt dịch. Khi ảnh hưởng đến khớp gối, bệnh gây sưng, đau, và tràn dịch khớp kéo dài, thường kèm theo tổn thương nhiều khớp khác.
• Bệnh gout và giả gout: Tình trạng lắng đọng tinh thể axit uric (gout) hoặc tinh thể calci pyrophosphat (giả gout) tại khớp gây phản ứng viêm cấp tính, khiến khớp gối sưng to và tiết nhiều dịch.
• Viêm khớp nhiễm khuẩn: Vi khuẩn có thể xâm nhập vào khớp qua đường máu, chấn thương hở, hoặc sau các thủ thuật tiêm chọc. Đây là nguyên nhân nguy hiểm, cần chẩn đoán và điều trị sớm để tránh phá hủy khớp.
• U bao hoạt dịch và các bệnh lý u vùng khớp: Một số u lành tính như u màng hoạt dịch hoặc u bao hoạt dịch có thể kích thích khớp tăng tiết dịch. Trong một số trường hợp hiếm, các tổn thương ác tính cũng có thể gây biểu hiện tương tự.
• Nguyên nhân chuyển hóa và toàn thân khác: Các bệnh hệ thống như lupus ban đỏ hệ thống, viêm mạch, bệnh lý tuyến giáp, hoặc bệnh lý máu ác tính cũng có thể gây viêm khớp và tràn dịch khớp như một biểu hiện ngoài da - khớp.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh viêm khớp gối tràn dịch?

Viêm khớp gối tràn dịch có thể gặp ở nhiều đối tượng, nhưng phổ biến hơn ở một số nhóm người có đặc điểm sau:

• Người cao tuổi: Quá trình thoái hóa tự nhiên của sụn khớp và mô quanh khớp theo thời gian làm tăng nguy cơ tổn thương và tràn dịch.
• Người lao động nặng, vận động viên: Những người thường xuyên sử dụng khớp gối với cường độ cao có nguy cơ cao bị chấn thương, viêm và mòn khớp.
• Người có bệnh lý nền về khớp: Các bệnh như viêm khớp dạng thấp, gout, thoái hóa khớp hay lupus làm tăng khả năng viêm và tích tụ dịch khớp.
• Người từng bị chấn thương khớp gối: Chấn thương trước đó có thể để lại di chứng làm khớp yếu và dễ viêm khi có tác động nhỏ.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm khớp gối tràn dịch

Nhiều yếu tố có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh, bao gồm:

• Thừa cân, béo phì: Tăng trọng lượng gây áp lực lớn lên khớp gối, thúc đẩy quá trình thoái hóa và viêm.
• Tư thế vận động sai hoặc thường xuyên quỳ, ngồi xổm: Gây chèn ép và tổn thương sụn khớp, làm tăng nguy cơ viêm.
• Tiền sử bệnh khớp trong gia đình: Yếu tố di truyền có thể đóng vai trò trong các bệnh lý viêm khớp như gout, viêm khớp dạng thấp.
• Mắc các bệnh chuyển hóa: Rối loạn chuyển hóa purin, canxi, hay bệnh tuyến giáp có thể dẫn đến lắng đọng tinh thể trong khớp.
• Nhiễm khuẩn hoặc từng làm thủ thuật tại khớp: Làm tăng nguy cơ viêm khớp nhiễm khuẩn hoặc viêm màng hoạt dịch thứ phát.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán viêm khớp gối tràn dịch

Để chẩn đoán chính xác viêm khớp gối tràn dịch, bác sĩ cần kết hợp thăm khám lâm sàng với nhiều phương pháp cận lâm sàng nhằm xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ tổn thương khớp và hướng dẫn điều trị hiệu quả. Dưới đây là các phương pháp thường được sử dụng:

• Thăm khám lâm sàng: Đây là bước đầu tiên và quan trọng trong tiếp cận người bệnh. Bác sĩ sẽ quan sát hình dạng khớp, sờ nắn để phát hiện dấu hiệu sưng nề, ấn đau, cũng như thực hiện các nghiệm pháp để đánh giá mức độ hạn chế vận động. Dấu hiệu bập bềnh xương bánh chè là gợi ý rõ ràng cho tình trạng tràn dịch khớp.
• Chọc hút dịch khớp (arthrocentesis): Là phương pháp chẩn đoán có giá trị cao, giúp xác định bản chất của dịch tràn. Dịch khớp sau khi được hút sẽ được xét nghiệm để phân tích màu sắc, độ nhớt, số lượng tế bào, tìm tinh thể và cấy vi khuẩn nếu nghi ngờ nhiễm trùng. Kết quả này giúp phân biệt giữa các thể viêm, không viêm và nhiễm khuẩn.
• Xét nghiệm máu: Các chỉ số viêm như CRP, ESR thường tăng cao trong các trường hợp viêm khớp. Các xét nghiệm chuyên biệt hơn như yếu tố dạng thấp (RF), anti-CCP, axit uric máu hoặc ANA sẽ được chỉ định tùy theo nghi ngờ lâm sàng, giúp phát hiện các bệnh lý nền như viêm khớp dạng thấp, gout hay lupus.
• Chẩn đoán hình ảnh: Hình ảnh học đóng vai trò hỗ trợ quan trọng trong việc đánh giá tổn thương cấu trúc khớp. X-quang giúp phát hiện các dấu hiệu thoái hóa, biến dạng hoặc tổn thương xương. Siêu âm khớp phát hiện tràn dịch, dày màng hoạt dịch và hỗ trợ chọc hút. Trong các trường hợp phức tạp, MRI cho hình ảnh chi tiết về sụn khớp, dây chằng và các cấu trúc phần mềm quanh khớp.
• Nội soi khớp: Khi các phương pháp không xâm lấn không cung cấp đủ thông tin, nội soi khớp có thể được thực hiện để quan sát trực tiếp bên trong khớp gối. Phương pháp này đồng thời cho phép lấy mẫu mô để sinh thiết nếu nghi ngờ u hoặc tổn thương đặc biệt.

Phương pháp điều trị viêm khớp gối tràn dịch hiệu quả

Phương pháp điều trị viêm khớp gối tràn dịch hiệu quả phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương và tình trạng toàn thân của người bệnh. Mục tiêu điều trị bao gồm: giảm đau, giảm viêm, kiểm soát lượng dịch khớp, phục hồi chức năng khớp và ngăn ngừa tái phát. Dưới đây là các phương pháp điều trị thường được áp dụng:

Nghỉ ngơi và chăm sóc bảo tồn: Người bệnh nên hạn chế vận động khớp gối trong giai đoạn cấp để giảm áp lực lên khớp. Chườm lạnh có thể được sử dụng trong 24 - 48 giờ đầu để giảm sưng và đau. Sau đó, chườm ấm giúp thư giãn cơ và hỗ trợ lưu thông máu.

Dùng thuốc điều trị: Tùy nguyên nhân và biểu hiện lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid (NSAIDs) như diclofenac, meloxicam giúp giảm viêm và đau.
• Thuốc giảm đau đơn thuần (paracetamol) nếu viêm nhẹ.
• Thuốc đặc trị nguyên nhân: Colchicin trong điều trị gout, thuốc điều hòa miễn dịch trong điều trị viêm khớp dạng thấp, hoặc kháng sinh nếu có nhiễm khuẩn.

Chọc hút dịch khớp: Trong các trường hợp tràn dịch nhiều, gây đau và hạn chế vận động, chọc hút dịch giúp giảm áp lực trong khớp và hỗ trợ chẩn đoán. Sau khi hút, có thể tiêm corticoid nội khớp để giảm viêm, nếu loại trừ được nhiễm khuẩn.

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Sau giai đoạn cấp, người bệnh được hướng dẫn các bài tập phục hồi nhằm tăng cường sức mạnh cơ đùi, duy trì biên độ vận động và cải thiện sự ổn định khớp gối. Các kỹ thuật như điện trị liệu, sóng ngắn, siêu âm trị liệu có thể hỗ trợ giảm viêm và đau.

Điều trị phẫu thuật (khi cần thiết): Nếu điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc phát hiện tổn thương cấu trúc như rách sụn chêm, dây chằng, thoái hóa nặng, u màng hoạt dịch, bác sĩ có thể chỉ định nội soi khớp hoặc can thiệp phẫu thuật. Đây là lựa chọn sau cùng khi các phương pháp bảo tồn không mang lại cải thiện.

Điều chỉnh lối sống và kiểm soát yếu tố nguy cơ: Giảm cân ở người béo phì, tránh các tư thế gây áp lực lên khớp gối (như ngồi xổm, leo cầu thang nhiều), sử dụng dụng cụ hỗ trợ nếu cần thiết và kiểm soát các bệnh lý nền là biện pháp lâu dài để phòng ngừa tái phát.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của viêm khớp gối tràn dịch

Chế độ sinh hoạt:

• Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì là yếu tố then chốt giúp giảm áp lực lên khớp gối, từ đó hạn chế viêm và tổn thương khớp thêm.
• Tập luyện nhẹ nhàng, đều đặn: Người bệnh nên thực hiện các bài tập phù hợp như đi bộ chậm, bơi lội, đạp xe tại chỗ hoặc yoga. Tránh các hoạt động làm tăng tải trọng đột ngột lên khớp gối như chạy nhảy, chơi thể thao đối kháng hay nâng vật nặng.
• Tránh tư thế gây áp lực lên khớp gối: Hạn chế ngồi xổm, quỳ lâu hoặc đứng gối gập trong thời gian dài. Khi cần ngồi thấp, nên chọn ghế thay vì ngồi thẳng trên nền.
• Sử dụng dụng cụ hỗ trợ khi cần: Gậy chống, nẹp gối hoặc đai bảo vệ khớp có thể giúp giảm tải và giữ vững khớp trong giai đoạn đau hoặc phục hồi sau đợt cấp.
• Tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ: Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian theo chỉ định và tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá đáp ứng điều trị và điều chỉnh kế hoạch khi cần.

Chế độ dinh dưỡng: 

• Tăng cường thực phẩm chống viêm: Bổ sung thực phẩm giàu omega-3 như cá hồi, cá thu, hạt chia, hạt lanh; rau xanh đậm, trái cây tươi giàu vitamin C và E (cam, bưởi, việt quất, bông cải xanh) giúp hỗ trợ giảm viêm.
• Bổ sung canxi và vitamin D: Các thực phẩm như sữa, sữa chua, phô mai, trứng, cá nhỏ ăn cả xương, và phơi nắng sáng sớm hỗ trợ xương chắc khỏe, giảm nguy cơ thoái hóa.
• Tránh thực phẩm làm nặng viêm khớp: Hạn chế thức ăn nhanh, đồ chiên rán, thịt đỏ nhiều mỡ, đường tinh luyện và thực phẩm chứa purin cao (trong gout) như nội tạng, hải sản, bia rượu.
• Uống đủ nước: Duy trì lượng nước uống hợp lý giúp khớp được bôi trơn và hỗ trợ thải độc, giảm nguy cơ kết tinh axit uric trong khớp.

Phương pháp phòng ngừa viêm khớp gối tràn dịch hiệu quả

Phòng ngừa viêm khớp gối tràn dịch không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe xương khớp mà còn hạn chế nguy cơ tái phát và biến chứng lâu dài. Dưới đây là những phương pháp phòng ngừa hiệu quả đã được khuyến nghị trong thực hành lâm sàng:

• Duy trì cân nặng hợp lý: Béo phì làm tăng áp lực lên khớp gối trong mỗi bước đi, từ đó thúc đẩy quá trình thoái hóa sụn và gây viêm. Việc kiểm soát cân nặng thông qua chế độ ăn uống và tập luyện giúp giảm gánh nặng lên khớp và ngăn ngừa tổn thương lâu dài.
• Tăng cường vận động hợp lý: Tập thể dục đều đặn với cường độ vừa phải giúp tăng sức mạnh cơ quanh khớp gối, cải thiện độ linh hoạt và tuần hoàn tại chỗ. Các môn như bơi lội, đi bộ chậm, yoga, đạp xe nhẹ được khuyến khích vì ít gây áp lực lên khớp.
• Tránh chấn thương và quá tải khớp: Cần học cách vận động đúng tư thế, tránh ngồi xổm, leo cầu thang quá nhiều, hoặc khuân vác vật nặng không đúng kỹ thuật. Khi chơi thể thao, nên khởi động kỹ, sử dụng dụng cụ bảo hộ nếu cần thiết để tránh tổn thương khớp gối.
• Phát hiện và điều trị sớm các bệnh lý nền: Các bệnh như gout, viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống... nếu được kiểm soát tốt sẽ giảm nguy cơ viêm khớp và tràn dịch. Do đó, người bệnh cần tuân thủ điều trị và theo dõi định kỳ theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Dinh dưỡng hợp lý và bổ sung vi chất: Ăn uống cân bằng, giàu rau xanh, trái cây, cá béo, thực phẩm chứa canxi và vitamin D giúp bảo vệ mô sụn và xương dưới sụn. Hạn chế rượu bia, đồ ăn nhanh, thực phẩm giàu purin (với người có nguy cơ gout).
• Theo dõi sức khỏe khớp định kỳ: Người trung niên, cao tuổi hoặc có tiền sử chấn thương, bệnh khớp nên khám chuyên khoa định kỳ để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường tại khớp gối, từ đó có hướng can thiệp kịp thời.