Nắng nóng vượt 40°C: Cách phòng sốc nhiệt cho trẻ và người lớn tuổi

Nắng nóng kéo dài không chỉ gây mệt mỏi mà còn có thể dẫn đến rối loạn điều hòa thân nhiệt. Với trẻ nhỏ và người lớn tuổi, khả năng thích nghi với nhiệt độ cao thường kém hơn, nên cần được bảo vệ kỹ hơn.

Nắng nóng gay gắt kéo dài, nguy cơ sốc nhiệt tăng cao

Khi nhiệt độ ngoài trời tăng cao, cơ thể phải tăng tiết mồ hôi để làm mát. Nếu mất nước, mất muối hoặc ở lâu trong môi trường oi bức, cơ chế này có thể bị quá tải. Lúc đó, người bệnh dễ gặp các rối loạn liên quan đến nhiệt như chuột rút do nóng, kiệt sức do nóng hoặc nặng hơn là sốc nhiệt.

Sốc nhiệt là tình trạng thân nhiệt tăng cao kèm rối loạn chức năng thần kinh, có thể gây tổn thương não, tim, thận và cơ nếu xử trí chậm. Theo CDC, kiệt sức do nóng thường gây đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, yếu mệt, khát nhiều, đổ mồ hôi nhiều và giảm lượng nước tiểu. Nếu không được làm mát kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành sốc nhiệt.

Trẻ nhỏ có diện tích da so với cân nặng lớn hơn, dễ hấp thu nhiệt và chưa biết tự nói rõ cảm giác khát hoặc mệt. Người lớn tuổi lại có cảm giác khát giảm, dễ mắc bệnh tim mạch, thận, đái tháo đường hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đến cân bằng nước. Vì vậy, hai nhóm này cần được theo dõi sát trong những ngày nắng nóng.

Những hoàn cảnh dễ làm tăng nguy cơ sốc nhiệt gồm:

• Đi bộ, làm việc hoặc tập luyện ngoài trời trong khung giờ nắng gắt.
• Ở trong phòng kín, mái tôn, xe ô tô đỗ dưới nắng hoặc nơi thiếu thông gió.
• Uống ít nước, tiêu chảy, sốt hoặc dùng rượu bia.
• Mặc quần áo dày, tối màu, khó thoát mồ hôi.
• Có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc an thần, một số thuốc tim mạch.

Cách phòng sốc nhiệt khi trời nắng nóng

Phòng sốc nhiệt cần bắt đầu từ việc giảm tiếp xúc với nhiệt, bổ sung nước hợp lý và theo dõi dấu hiệu bất thường. CDC khuyến cáo nên ở nơi có điều hòa khi có thể, uống đủ nước ngay cả khi chưa thấy khát, sắp xếp hoạt động ngoài trời hợp lý, mặc quần áo rộng nhẹ sáng màu và không để trẻ em trong xe ô tô đang đỗ.

Gia đình có trẻ nhỏ và người lớn tuổi nên áp dụng các biện pháp sau:

• Tránh ra ngoài từ khoảng 10 giờ đến 16 giờ nếu không thật cần thiết.
• Cho trẻ và người lớn tuổi uống nước nhiều lần trong ngày, không chờ đến khi khát.
• Ưu tiên nước lọc, có thể dùng dung dịch bù nước đường uống theo đúng hướng dẫn khi mất nhiều mồ hôi, tránh lạm dụng nước ngọt có gas.
• Mặc quần áo rộng, mỏng, sáng màu, thấm hút tốt.
• Đội mũ rộng vành, dùng ô, kính râm và kem chống nắng khi ra ngoài.
• Nghỉ xen kẽ ở nơi râm mát nếu phải di chuyển hoặc làm việc ngoài trời.
• Làm mát nhà bằng rèm che, quạt thông gió, điều hòa hoặc mở cửa vào thời điểm mát hơn.
• Không để trẻ ngủ hoặc chơi trong xe ô tô, kể cả chỉ vài phút.

Với trẻ nhỏ, cha mẹ cần quan sát biểu hiện như quấy khóc, lừ đừ, da nóng, bú kém, tiểu ít hoặc nôn ói. Trẻ đang sốt, tiêu chảy hoặc vừa vận động mạnh ngoài trời cần được bù nước và nghỉ ngơi kỹ hơn. Không nên cho trẻ tập thể thao cường độ cao dưới nắng gắt.

Với người lớn tuổi, người chăm sóc nên nhắc uống nước đều, kiểm tra nhiệt độ phòng và hỏi thăm khi trời quá nóng. Người có bệnh tim, thận hoặc phải hạn chế nước cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp. Không tự ý ngừng thuốc đang dùng chỉ vì thời tiết nóng.

Khi nào cần đưa người bị sốc nhiệt đi cấp cứu?

Sốc nhiệt là cấp cứu y khoa. Dấu hiệu có thể gồm thân nhiệt rất cao, thay đổi trạng thái tinh thần, nói lẫn, kích động, mê sảng, co giật, da nóng đỏ, thở nhanh, tim đập nhanh, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn.

Cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Lú lẫn, kích thích, nói khó hiểu, co giật hoặc ngất.
• Da rất nóng, đỏ, có thể khô hoặc vẫn đổ mồ hôi.
• Sốt cao sau khi ở ngoài nắng hoặc trong môi trường nóng.
• Thở nhanh, mạch nhanh, đau đầu dữ dội.
• Nôn nhiều, không uống được nước hoặc tiểu rất ít.
• Trẻ nhỏ lừ đừ, khó đánh thức, bỏ bú hoặc có dấu hiệu mất nước.
• Người lớn tuổi yếu lả, đau ngực, khó thở hoặc rối loạn ý thức.

Trong lúc chờ cấp cứu, cần đưa người bệnh ra khỏi nguồn nhiệt ngay. Đặt người bệnh ở nơi mát, nới lỏng quần áo, làm mát bằng khăn ướt, phun nước mát, quạt hoặc chườm lạnh vùng cổ, nách, bẹn. Điều trị sốc nhiệt tập trung vào làm mát cơ thể để giảm tổn thương não và các cơ quan quan trọng.

Không cố ép uống nước nếu người bệnh lơ mơ, co giật hoặc không nuốt an toàn. Không dùng rượu để lau người. Không tự dùng thuốc hạ sốt để xử trí sốc nhiệt vì cơ chế sốc nhiệt khác với sốt do nhiễm trùng.

Nắng nóng vượt 40°C có thể khiến trẻ nhỏ và người lớn tuổi nhanh mất nước, kiệt sức và sốc nhiệt. Một trong những cách quan trọng để phòng sốc nhiệt là tránh nắng gắt, uống nước đều, giữ môi trường mát và nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm. Khi có rối loạn ý thức, co giật, ngất hoặc thân nhiệt rất cao, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay.