Khô âm đạo là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Khô âm đạo là tình trạng giảm tiết dịch âm đạo sinh lý, khiến niêm mạc âm đạo trở nên mỏng, kém đàn hồi và dễ kích ứng. Dịch âm đạo có vai trò giữ ẩm, bảo vệ niêm mạc và duy trì môi trường sinh lý bình thường của âm đạo.

Về mặt y học, khô âm đạo thường liên quan đến sự suy giảm estrogen, hormone quan trọng giúp duy trì cấu trúc và chức năng của niêm mạc âm đạo. Khi estrogen giảm, lưu lượng máu và khả năng tiết dịch tại âm đạo cũng giảm theo, gây ra các triệu chứng khó chịu.

Khô âm đạo không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt tình dục mà còn có thể làm tăng nguy cơ viêm nhiễm phụ khoa nếu kéo dài. Mức độ ảnh hưởng khác nhau đối với mỗi người, tuỳ thuộc vào độ tuổi, tình trạng nội tiết và các yếu tố sức khỏe liên quan.

Những dấu hiệu và triệu chứng của khô âm đạo

Khô âm đạo thường biểu hiện rõ rệt ở sinh hoạt hằng ngày và khi quan hệ tình dục. Mức độ triệu chứng có thể khác nhau tùy nguyên nhân và giai đoạn bệnh.

Các dấu hiệu thường gặp của khô âm đạo bao gồm:

• Cảm giác khô rát, nóng hoặc khó chịu ở vùng âm đạo.
• Ngứa âm đạo, không kèm hoặc kèm ít khí hư.
• Đau hoặc khó chịu khi quan hệ tình dục (dyspareunia).
• Giảm ham muốn tình dục do sợ đau hoặc khó chịu.
• Tiểu buốt, tiểu rát nhẹ, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh.
• Có thể chảy máu nhẹ sau quan hệ do niêm mạc âm đạo mỏng, dễ tổn thương.

Biến chứng có thể gặp khi mắc khô âm đạo

Nếu khô âm đạo kéo dài và không được điều trị phù hợp, tình trạng này có thể gây ra nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và chất lượng cuộc sống của phụ nữ:

• Đau khi quan hệ tình dục kéo dài, ảnh hưởng đến đời sống vợ chồng.
• Giảm chất lượng cuộc sống, gây lo âu, căng thẳng, né tránh quan hệ.
• Tăng nguy cơ viêm nhiễm âm đạo, tiết niệu do hàng rào bảo vệ niêm mạc bị suy yếu.
• Tổn thương, trầy xước niêm mạc âm đạo, dễ chảy máu.
• Ở phụ nữ sau mãn kinh, teo âm đạo tiến triển nếu không được can thiệp.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Phụ nữ nên đi khám bác sĩ phụ khoa khi có cảm giác khô rát âm đạo kéo dài, đau khi quan hệ tình dục, chảy máu bất thường sau quan hệ hoặc các triệu chứng ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt và đời sống tình dục. Ngoài ra, cần thăm khám sớm nếu khô âm đạo kèm theo ngứa, tiểu buốt, khí hư bất thường để loại trừ viêm nhiễm và được tư vấn điều trị phù hợp, an toàn theo từng nguyên nhân cụ thể.

Khô âm đạo thường là hậu quả của sự thay đổi nội tiết, đặc biệt là suy giảm estrogen, bên cạnh đó còn liên quan đến nhiều yếu tố sinh lý, bệnh lý và tác động từ thuốc hoặc thói quen sinh hoạt đã được ghi nhận:

• Giảm estrogen gặp ở phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh, sau sinh và đang cho con bú.
• Cắt bỏ buồng trứng hoặc suy buồng trứng sớm, làm giảm estrogen đột ngột.
• Sử dụng thuốc bao gồm thuốc tránh thai liều thấp estrogen, thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng histamin, thuốc điều trị ung thư (hóa trị, nội tiết).
• Xạ trị vùng chậu hoặc hóa trị ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng.
• Rối loạn nội tiết như bệnh tuyến giáp, tăng prolactin.
• Bệnh lý tự miễn (ví dụ hội chứng Sjögren) gây khô niêm mạc.
• Thụt rửa âm đạo, sử dụng dung dịch vệ sinh không phù hợp làm mất cân bằng môi trường âm đạo.
• Căng thẳng, lo âu kéo dài, có thể ảnh hưởng đến đáp ứng tình dục và tiết dịch âm đạo.

Những ai có nguy cơ mắc phải khô âm đạo?

Khô âm đạo là tình trạng thường gặp ở nữ giới, đặc biệt phổ biến ở phụ nữ trung niên và cao tuổi. Theo các nghiên cứu dịch tễ, khoảng 30 - 50% phụ nữ sau mãn kinh gặp phải tình trạng này ở các mức độ khác nhau do suy giảm estrogen. Tuy nhiên, khô âm đạo không chỉ giới hạn ở nhóm tuổi mãn kinh mà còn có thể xảy ra ở phụ nữ trẻ hơn, nhất là trong giai đoạn sau sinh, đang cho con bú hoặc có rối loạn nội tiết.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải khô âm đạo

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện khô âm đạo, bao gồm:

• Tuổi cao, đặc biệt là giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh.
• Suy giảm estrogen do sau sinh, đang cho con bú hoặc cắt bỏ buồng trứng.
• Sử dụng một số thuốc như thuốc tránh thai liều thấp estrogen, thuốc điều trị ung thư, thuốc chống trầm cảm.
• Các bệnh lý nội tiết (suy buồng trứng, rối loạn tuyến giáp).
• Stress kéo dài, căng thẳng tâm lý, lo âu.
• Quan hệ tình dục không thường xuyên hoặc thiếu kích thích tình dục.
• Thói quen sinh hoạt không lành mạnh như hút thuốc lá, vệ sinh âm đạo quá mức hoặc sử dụng dung dịch vệ sinh có tính tẩy mạnh.

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm khô âm đạo

Chẩn đoán khô âm đạo chủ yếu dựa vào khai thác bệnh sử và khám phụ khoa. Bác sĩ sẽ hỏi chi tiết về các triệu chứng và khai thác tiền sử sản phụ khoa, tình trạng kinh nguyệt, giai đoạn tiền mãn kinh hay mãn kinh. Khám phụ khoa giúp đánh giá tình trạng niêm mạc âm đạo (khô, mỏng, nhạt màu, dễ chảy máu), mức độ teo âm đạo và loại trừ các nguyên nhân khác như viêm nhiễm.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm để củng cố chẩn đoán và loại trừ bệnh lý khác, bao gồm:

• Đo pH âm đạo (thường tăng >5 ở phụ nữ mãn kinh).
• Soi tươi dịch âm đạo để loại trừ viêm nhiễm do vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng.
• Xét nghiệm tế bào âm đạo (chỉ số trưởng thành tế bào) đánh giá tình trạng thiếu estrogen.
• Xét nghiệm hormone sinh dục nữ khi nghi ngờ rối loạn nội tiết.

Điều trị khô âm đạo

Nội khoa

Điều trị khô âm đạo chủ yếu là nội khoa, nhằm cải thiện triệu chứng và phục hồi độ ẩm, độ đàn hồi của niêm mạc âm đạo. Các biện pháp thường được áp dụng gồm:

• Sử dụng chất bôi trơn khi quan hệ tình dục.
• Dùng các chế phẩm dưỡng ẩm âm đạo không chứa hormone.
• Liệu pháp estrogen tại chỗ (kem, viên đặt, vòng âm đạo) khi có chỉ định và không chống chỉ định.
• Điều chỉnh hoặc thay đổi thuốc đang sử dụng nếu là nguyên nhân gây khô âm đạo.
• Kết hợp tư vấn tâm lý, thay đổi lối sống và vệ sinh vùng kín phù hợp.

Ngoại khoa

Điều trị ngoại khoa hiếm khi được chỉ định trong khô âm đạo. Phương pháp này chỉ được xem xét ở những trường hợp khô âm đạo nặng, kèm theo teo âm đạo nghiêm trọng, sa sinh dục hoặc các tổn thương thực thể khác không đáp ứng với điều trị nội khoa.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của khô âm đạo

Chế độ sinh hoạt

Việc duy trì lối sống phù hợp có vai trò quan trọng trong việc cải thiện triệu chứng và hạn chế tiến triển của khô âm đạo, cụ thể:

• Giữ vệ sinh vùng kín đúng cách, tránh thụt rửa sâu âm đạo.
• Hạn chế sử dụng dung dịch vệ sinh có tính tẩy rửa mạnh, ưu tiên sản phẩm dịu nhẹ, pH phù hợp.
• Duy trì quan hệ tình dục điều độ, đủ kích thích để tăng tiết dịch âm đạo.
• Tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia.
• Giảm căng thẳng, ngủ đủ giấc.
• Tập luyện thể dục đều đặn để cải thiện tuần hoàn và cân bằng nội tiết.

Chế độ dinh dưỡng

Chế độ ăn uống hợp lý giúp hỗ trợ cân bằng hormone và nuôi dưỡng niêm mạc âm đạo. Phụ nữ nên tăng cường thực phẩm giàu phytoestrogen như đậu nành, hạt lanh, mè; bổ sung rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin A, C, E và omega-3 từ cá béo, các loại hạt. Đồng thời, cần uống đủ nước mỗi ngày, hạn chế thức ăn cay nóng, nhiều đường và chất kích thích để tránh làm nặng thêm tình trạng khô rát.

Phòng ngừa khô âm đạo

Phòng ngừa khô âm đạo tập trung vào việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời các yếu tố nguy cơ. Ở phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh, cần khám phụ khoa định kỳ để đánh giá sớm tình trạng teo niêm mạc âm đạo và được tư vấn sử dụng các biện pháp phù hợp như dưỡng ẩm âm đạo hoặc liệu pháp estrogen tại chỗ khi có chỉ định. Ngoài ra, việc tuân thủ điều trị các bệnh lý nội tiết, sử dụng thuốc hormone đúng chỉ định và theo dõi thường xuyên giúp giảm nguy cơ xuất hiện cũng như tái phát khô âm đạo.

Khô âm đạo là tình trạng phổ biến ở phụ nữ, đặc biệt trong các giai đoạn có sự thay đổi nội tiết như sau sinh, tiền mãn kinh và mãn kinh, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe sinh sản, đời sống tình dục và chất lượng cuộc sống. Việc nhận biết sớm các triệu chứng, thăm khám kịp thời, kết hợp điều trị đúng cách với chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng hợp lý có vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh. Chủ động phòng ngừa, duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ tư vấn của bác sĩ sẽ giúp phụ nữ cải thiện triệu chứng, hạn chế biến chứng và nâng cao sự thoải mái, tự tin trong sinh hoạt hằng ngày.