U xơ gây chảy máu: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

U xơ tử cung là khối u lành tính phát triển từ lớp cơ tử cung. Nhiều trường hợp không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ khi khám hoặc siêu âm. Tuy nhiên, ở một số người, u xơ có thể gây kinh nguyệt ra nhiều, kéo dài hoặc chảy máu tử cung bất thường. Mức độ chảy máu phụ thuộc nhiều vào vị trí, kích thước và ảnh hưởng của khối u đối với buồng tử cung.

Nguyên nhân u xơ gây chảy máu

Cơ chế chính xác khiến u xơ tử cung gây chảy máu nhiều vẫn chưa được xác định. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố, như khối u làm biến dạng buồng tử cung, ảnh hưởng đến hoạt động co bóp của cơ tử cung, làm thay đổi hệ thống mạch máu và giảm hiệu quả cầm máu tại nội mạc tử cung.

Biến dạng buồng tử cung

U xơ có thành phần dưới niêm mạc hoặc lồi vào buồng tử cung có mối liên quan rõ nhất với kinh nguyệt nhiều. Khối u có thể làm biến dạng buồng tử cung, làm thay đổi bề mặt nội mạc và trong một số trường hợp gây tổn thương hoặc loét lớp nội mạc phủ trên khối u. Tuy nhiên, vai trò tương đối của từng cơ chế này vẫn chưa được xác định hoàn toàn.

Rối loạn co bóp của tử cung

Hoạt động co bóp của cơ tử cung góp phần kiểm soát chảy máu trong kỳ kinh. U xơ, đặc biệt u xơ trong cơ tử cung, có thể làm thay đổi hoạt động co bóp hoặc nhu động bình thường của cơ tử cung, từ đó làm giảm hiệu quả cầm máu tại chỗ.

Bất thường mạch máu và cầm máu nội mạc

U xơ có liên quan với những thay đổi về cấu trúc mạch máu, quá trình tạo mạch và các yếu tố điều hòa cầm máu của nội mạc tử cung. Những biến đổi này có thể làm giảm khả năng kiểm soát chảy máu tại nội mạc và góp phần làm tăng lượng máu kinh.

Không phải tất cả u xơ đều gây chảy máu. U xơ có thành phần dưới niêm mạc thường liên quan nhiều nhất với kinh nguyệt nhiều, trong khi u xơ dưới thanh mạc đơn thuần thường ít ảnh hưởng trực tiếp đến lượng máu kinh.

Biểu hiện chảy máu do u xơ tử cung

U xơ tử cung có thể gây kinh nguyệt nhiều và/hoặc kéo dài, thuộc nhóm chảy máu tử cung bất thường do nguyên nhân cấu trúc (AUB-L) theo phân loại PALM-COEIN của FIGO. Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Lượng máu kinh tăng rõ so với trước, ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc hoặc học tập.
• Phải thay băng vệ sinh hoặc tampon mỗi 1 - 2 giờ, dùng đồng thời nhiều sản phẩm vệ sinh hoặc bị thấm ra quần áo, ga giường.
• Kỳ kinh kéo dài, thường hơn 7 ngày.
• Xuất hiện cục máu đông trong kỳ kinh.
• Mệt mỏi, chóng mặt hoặc khó thở do thiếu máu khi mất máu kéo dài.

Một số trường hợp có thể bị chảy máu giữa các kỳ kinh hoặc chảy máu không đều, đặc biệt khi u xơ nằm dưới niêm mạc. Tuy nhiên, biểu hiện này không đặc hiệu cho u xơ và cũng có thể do polyp buồng tử cung, rối loạn phóng noãn, bệnh lý nội mạc tử cung hoặc thuốc.

Vì vậy, chỉ dựa vào kiểu chảy máu không thể xác định u xơ là nguyên nhân. Người bệnh cần được đánh giá dựa trên triệu chứng, khám phụ khoa và các thăm dò phù hợp khi có chỉ định.

Điều trị chảy máu liên quan đến u xơ tử cung

Không phải tất cả u xơ tử cung đều cần điều trị. Nếu không có triệu chứng đáng kể, người bệnh có thể chỉ cần theo dõi. Khi u xơ gây kinh nguyệt nhiều, thiếu máu hoặc ảnh hưởng chất lượng cuộc sống, phương pháp điều trị sẽ được lựa chọn dựa trên đặc điểm khối u và mong muốn bảo tồn khả năng sinh sản.

Điều trị bằng thuốc

Điều trị nội khoa chủ yếu nhằm giảm lượng máu kinh và kiểm soát triệu chứng, phần lớn các thuốc không loại bỏ hoàn toàn khối u xơ. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc:

• Tranexamic acid để giảm lượng máu mất trong kỳ kinh.
• Thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), có thể giúp giảm đau bụng kinh và giảm lượng máu kinh ở một số người.
• Các biện pháp nội tiết như thuốc tránh thai nội tiết phối hợp hoặc progestogen nhằm kiểm soát chảy máu.
• Dụng cụ tử cung phóng thích levonorgestrel (LNG-IUS) trong những trường hợp phù hợp, đặc biệt khi u xơ không làm biến dạng đáng kể buồng tử cung.
• Thuốc tác động lên trục GnRH có thể được sử dụng trong một số tình huống chọn lọc nhằm kiểm soát triệu chứng và/hoặc làm giảm tạm thời kích thước u xơ.

Nếu mất máu kéo dài gây thiếu sắt hoặc thiếu máu thiếu sắt, người bệnh cũng cần được đánh giá và điều trị tình trạng thiếu sắt song song với kiểm soát nguyên nhân chảy máu.

Người bệnh không nên tự sử dụng thuốc cầm máu, thuốc nội tiết hoặc các thuốc tác động lên hormone khi chưa được bác sĩ đánh giá nguyên nhân và mức độ chảy máu.

Can thiệp và phẫu thuật

Can thiệp hoặc phẫu thuật được cân nhắc khi triệu chứng nặng, thiếu máu tái diễn hoặc điều trị nội khoa không hiệu quả. Các lựa chọn gồm:

• Cắt u xơ dưới niêm mạc qua nội soi buồng tử cung: Phù hợp với u xơ lồi vào buồng tử cung.
• Bóc u xơ tử cung: Loại bỏ u nhưng bảo tồn tử cung, thường được cân nhắc khi còn mong muốn sinh sản.
• Nút động mạch tử cung (UAE): Làm giảm nguồn máu nuôi u và cải thiện triệu chứng; cần thận trọng ở người còn mong muốn mang thai.
• Các kỹ thuật ít xâm lấn: Có thể được lựa chọn trong một số trường hợp phù hợp.
• Cắt tử cung: Điều trị triệt để, dành cho trường hợp không còn nhu cầu mang thai hoặc các biện pháp bảo tồn không phù hợp.

U xơ gây chảy máu chủ yếu biểu hiện bằng kinh nguyệt nhiều hoặc kéo dài, đặc biệt khi u xơ có thành phần dưới niêm mạc hoặc làm biến dạng buồng tử cung. Chảy máu kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu thiếu sắt và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Vì vậy, người bệnh nên đi khám khi lượng máu kinh tăng bất thường, kéo dài hoặc xuất hiện kiểu chảy máu khác thường để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.