Hội chứng kém hấp thu ở người lớn là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Hội chứng kém hấp thu ở người lớn là gì? 

Hội chứng kém hấp thu ở người lớn (Malabsorption syndrome) là tình trạng ruột non giảm hoặc mất khả năng hấp thu một hay nhiều chất dinh dưỡng như chất béo, protein, carbohydrate, vitamin và khoáng chất. Đây không phải là một bệnh riêng lẻ mà là hậu quả của nhiều bệnh lý khác nhau ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa hoặc hấp thu.

Quá trình hấp thu chất dinh dưỡng có thể bị rối loạn ở nhiều giai đoạn, bao gồm tiêu hóa thức ăn trong lòng ruột, hấp thu qua niêm mạc ruột hoặc vận chuyển chất dinh dưỡng vào máu và hệ bạch huyết. Tùy theo nguyên nhân, người bệnh có thể chỉ thiếu một số chất dinh dưỡng hoặc bị kém hấp thu nhiều nhóm chất dinh dưỡng.

Hội chứng kém hấp thu có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường xuất hiện ở người trưởng thành mắc các bệnh lý đường tiêu hóa như bệnh celiac, bệnh Crohn, viêm tụy mạn, suy tụy ngoại tiết hoặc sau phẫu thuật cắt đoạn ruột. Điều trị tập trung vào xử lý nguyên nhân gây bệnh, bổ sung các chất dinh dưỡng còn thiếu và cải thiện chức năng hấp thu của đường tiêu hóa.

Những dấu hiệu và triệu chứng của hội chứng kém hấp thu ở người lớn

Triệu chứng của hội chứng kém hấp thu phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, loại chất dinh dưỡng bị thiếu và mức độ rối loạn hấp thu. Người bệnh có thể chỉ có triệu chứng tiêu hóa hoặc xuất hiện thêm các biểu hiện do thiếu vitamin, khoáng chất và suy dinh dưỡng. Các dấu hiệu và triệu chứng thường gặp gồm:

• Tiêu chảy kéo dài hoặc tái phát;
• Phân nhiều, lỏng, có mỡ, nổi trên mặt nước và khó rửa trôi;
• Đầy hơi, chướng bụng, đau bụng;
• Sụt cân không rõ nguyên nhân;
• Mệt mỏi, suy nhược;
• Chán ăn;
• Thiếu máu do thiếu sắt, vitamin B12 hoặc acid folic;
• Phù do giảm protein máu;
• Thiếu vitamin tan trong dầu (A, D, E, K), gây quáng gà, loãng xương, dễ chảy máu hoặc rối loạn thần kinh;
• Khô da, rụng tóc, móng dễ gãy do thiếu chất dinh dưỡng.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh hội chứng kém hấp thu ở người lớn

Nếu không được điều trị, hội chứng kém hấp thu có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.

Các biến chứng có thể gặp gồm:

• Suy dinh dưỡng;
• Sụt cân nghiêm trọng;
• Thiếu máu;
• Thiếu vitamin và khoáng chất;
• Loãng xương hoặc nhuyễn xương;
• Rối loạn đông máu do thiếu vitamin K;
• Phù do giảm protein máu;
• Rối loạn thần kinh do thiếu vitamin B12 hoặc vitamin E;
• Giảm sức đề kháng, tăng nguy cơ nhiễm trùng;
• Giảm chất lượng cuộc sống.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đi khám nếu bị tiêu chảy kéo dài trên 2 tuần, sụt cân không rõ nguyên nhân, phân có nhiều mỡ, đầy bụng kéo dài hoặc có các dấu hiệu thiếu dinh dưỡng như mệt mỏi, thiếu máu, phù hoặc đau xương. Cần đến cơ sở y tế ngay nếu tiêu chảy nặng gây mất nước, đi ngoài ra máu, đau bụng dữ dội hoặc sụt cân nhanh để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Nguyên nhân dẫn đến hội chứng kém hấp thu ở người lớn

Hội chứng kém hấp thu không phải là một bệnh riêng biệt mà là hậu quả của nhiều bệnh lý ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa hoặc hấp thu chất dinh dưỡng ở ruột non. Các nguyên nhân thường gặp gồm:

• Bệnh celiac;
• Bệnh Crohn;
• Viêm tụy mạn hoặc suy tụy ngoại tiết;
• Không dung nạp lactose hoặc các loại đường khác;
• Nhiễm ký sinh trùng đường ruột (ví dụ: Giardia lamblia);
• Hội chứng ruột ngắn sau phẫu thuật cắt ruột;
• Phát triển quá mức vi khuẩn ở ruột non (SIBO);
• Bệnh lý gan hoặc đường mật làm giảm hấp thu chất béo;
• Tác dụng phụ của một số thuốc hoặc xạ trị vùng bụng.

Những ai có nguy cơ mắc phải hội chứng kém hấp thu ở người lớn?

Hội chứng kém hấp thu có thể gặp ở mọi người trưởng thành, không phân biệt giới tính. Bệnh thường gặp hơn ở những người mắc các bệnh lý mạn tính của đường tiêu hóa, tụy, gan hoặc đường mật, cũng như người đã từng phẫu thuật cắt một phần dạ dày hoặc ruột non. Tỷ lệ mắc phụ thuộc vào nguyên nhân nền gây kém hấp thu.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải hội chứng kém hấp thu ở người lớn

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải hội chứng kém hấp thu tuỳ thuộc vào nguyên nhân của bệnh. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc hội chứng kém hấp thu ở người lớn bao gồm:

• Có tiền sử gia đình mắc bệnh celiac hoặc các bệnh tự miễn.
• Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia trong thời gian dài, làm tăng nguy cơ viêm tụy mạn và suy tụy ngoại tiết.
• Đã từng phẫu thuật dạ dày hoặc ruột non (như cắt dạ dày, cắt đoạn ruột, phẫu thuật giảm cân).
• Sống hoặc du lịch đến vùng có tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng đường ruột cao, sử dụng thực phẩm hoặc nguồn nước không đảm bảo vệ sinh.
• Sử dụng kéo dài một số thuốc có thể ảnh hưởng đến hấp thu chất dinh dưỡng (ví dụ: cholestyramine, orlistat, metformin, thuốc ức chế bơm proton trong một số trường hợp).
• Tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc vùng chậu.
• Mắc các bệnh mạn tính của đường tiêu hóa, gan hoặc tụy làm tăng nguy cơ rối loạn hấp thu.
• Tuổi cao, do chức năng tiêu hóa và hấp thu có thể suy giảm, đồng thời nguy cơ mắc các bệnh lý nền cũng tăng lên.

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm hội chứng kém hấp thu ở người lớn

Chẩn đoán hội chứng kém hấp thu dựa trên khai thác bệnh sử, thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm nhằm xác định tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng cũng như tìm nguyên nhân gây bệnh. Để hỗ trợ chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định:

• Công thức máu, điện giải đồ.
• Định lượng albumin, protein toàn phần.
• Định lượng sắt, ferritin, vitamin B12, acid folic và các vitamin tan trong dầu (A, D, E, K) khi cần.
• Xét nghiệm phân (định lượng mỡ trong phân, tìm ký sinh trùng, xét nghiệm calprotectin...).
• Xét nghiệm huyết thanh chẩn đoán bệnh celiac.
• Test hơi thở (hydrogen breath test) để đánh giá không dung nạp lactose hoặc SIBO.
• Nội soi dạ dày - tá tràng và sinh thiết niêm mạc ruột non khi nghi ngờ bệnh celiac hoặc các bệnh lý niêm mạc.
• Nội soi đại tràng khi nghi ngờ bệnh lý viêm ruột.
• Chụp CT, MRI hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác nếu cần đánh giá tụy, gan, đường mật hoặc ruột.

Điều trị hội chứng kém hấp thu ở người lớn

Nội khoa

Điều trị hội chứng kém hấp thu chủ yếu là điều trị nguyên nhân kết hợp với khắc phục tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng và cải thiện khả năng hấp thu của cơ thể.

Nguyên tắc điều trị nội khoa bao gồm:

• Điều trị nguyên nhân gây kém hấp thu.
• Bổ sung nước và điện giải khi có tiêu chảy hoặc mất nước.
• Bổ sung vitamin và khoáng chất thiếu hụt (sắt, vitamin B12, acid folic, vitamin A, D, E, K, canxi...).
• Điều chỉnh chế độ ăn phù hợp với từng nguyên nhân gây bệnh.
• Hỗ trợ dinh dưỡng bằng đường uống hoặc nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa khi cần.
• Điều trị các biến chứng như thiếu máu, loãng xương hoặc suy dinh dưỡng.
• Theo dõi định kỳ tình trạng dinh dưỡng và đáp ứng điều trị.

Ngoại khoa

Phẫu thuật không phải là phương pháp điều trị thường quy đối với hội chứng kém hấp thu. Chỉ định phẫu thuật chỉ được đặt ra khi nguyên nhân gây kém hấp thu là các bệnh lý cần can thiệp ngoại khoa, như hẹp hoặc tắc ruột, khối u đường tiêu hóa, biến chứng của bệnh Crohn hoặc một số bất thường giải phẫu. Mục tiêu của phẫu thuật là xử lý nguyên nhân nền, từ đó cải thiện khả năng hấp thu và hạn chế các biến chứng lâu dài.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của hội chứng kém hấp thu ở người lớn

Chế độ sinh hoạt

Do hội chứng kém hấp thu có nhiều nguyên nhân khác nhau, người bệnh cần tuân thủ điều trị và duy trì lối sống phù hợp để cải thiện khả năng hấp thu, phòng ngừa thiếu hụt dinh dưỡng và giảm nguy cơ biến chứng.

Các biện pháp nên thực hiện gồm:

• Tuân thủ phác đồ điều trị nguyên nhân theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Tái khám định kỳ để đánh giá tình trạng dinh dưỡng và hiệu quả điều trị.
• Uống thuốc và các chế phẩm bổ sung đúng chỉ định.
• Theo dõi cân nặng và các dấu hiệu thiếu dinh dưỡng.
• Hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá.
• Duy trì hoạt động thể lực phù hợp với tình trạng sức khỏe.
• Giữ vệ sinh an toàn thực phẩm để giảm nguy cơ nhiễm trùng đường tiêu hóa.

Chế độ dinh dưỡng

Chế độ dinh dưỡng cần được cá thể hóa theo nguyên nhân gây kém hấp thu và tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng của từng người bệnh. Người bệnh nên đảm bảo đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất, đồng thời bổ sung các vi chất còn thiếu theo chỉ định của bác sĩ. Trong một số trường hợp, cần áp dụng chế độ ăn đặc hiệu như chế độ ăn không chứa gluten ở bệnh celiac hoặc hạn chế lactose ở người không dung nạp lactose.

Phòng ngừa hội chứng kém hấp thu ở người lớn

Hiện nay không có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu đối với hội chứng kém hấp thu, vì đây là một hội chứng có thể do nhiều bệnh lý khác nhau gây ra. Tuy nhiên, việc phát hiện và điều trị sớm các bệnh lý nền có thể giúp giảm nguy cơ xuất hiện hội chứng và hạn chế các biến chứng.

Các biện pháp phòng ngừa bao gồm:

• Điều trị sớm và kiểm soát tốt các bệnh lý đường tiêu hóa, gan, mật và tụy.
• Thực hiện chế độ ăn phù hợp nếu đã được chẩn đoán mắc các bệnh lý đặc hiệu.
• Ăn chín, uống sôi và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm để phòng nhiễm ký sinh trùng và nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.
• Hạn chế lạm dụng rượu bia và không hút thuốc lá.
• Chỉ sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt các thuốc có thể ảnh hưởng đến hấp thu chất dinh dưỡng.
• Khám sức khỏe định kỳ và đi khám sớm khi có tiêu chảy kéo dài, sụt cân hoặc các dấu hiệu thiếu dinh dưỡng.
• Duy trì chế độ ăn cân đối, đa dạng và lối sống lành mạnh để hỗ trợ chức năng tiêu hóa và hấp thu.

Hội chứng kém hấp thu ở người lớn là hậu quả của nhiều bệnh lý khác nhau làm suy giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng của ruột. Việc xác định đúng nguyên nhân, điều trị kịp thời và duy trì chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt phù hợp sẽ giúp cải thiện triệu chứng, phòng ngừa thiếu hụt dinh dưỡng và nâng cao chất lượng cuộc sống.