Hội chứng Kounis là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Hội chứng Kounis, còn được gọi là hội chứng mạch vành cấp tính do dị ứng, là sự xuất hiện đồng thời của phản ứng dị ứng, quá mẫn hoặc phản vệ với các biểu hiện co thắt động mạch vành hoặc tổn thương cơ tim cấp. Tình trạng này sinh ra do sự giải phóng hàng loạt các chất trung gian hóa học từ tế bào mast và tế bào bạch cầu ái toan khi cơ thể tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng.

Về mặt lâm sàng, hội chứng được phân thành 3 tuýp chính: 

• Tuýp I xảy ra trên người có động mạch vành hoàn toàn bình thường (gây co thắt động mạch vành đơn thuần).
• Tuýp II xảy ra trên bệnh nhân đã có sẵn mảng xơ vữa động mạch (phản ứng dị ứng làm nứt vỡ mảng xơ vữa gây huyết khối làm tắc mạch).
• Tuýp III xảy ra ở bệnh nhân đã được đặt stent vương vành (gây huyết khối trong stent do dị ứng).

Mặc dù là một hội chứng hiếm gặp và dễ bị bỏ sót trong cấp cứu, Kounis có thể gây ra những hậu quả tim mạch nghiêm trọng như sốc tim, rối loạn nhịp tim nguy hiểm hoặc tử vong đột ngột. Sự hiểu biết đầy đủ về bệnh giúp các bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định điều trị chính xác, tránh các thuốc điều trị dị ứng có thể làm nặng thêm tình trạng co thắt mạch vành.

Dấu hiệu nhận biết hội chứng Kounis

Các triệu chứng của bệnh là sự kết hợp giữa biểu hiện dị ứng toàn thân và biểu hiện thiếu máu cơ tim cấp:

• Đau thắt ngực cấp tính: Đau đè nén, đè nặng hoặc xé rách vùng sau xương ức, có thể lan lên hàm, vai hoặc tay trái.
• Dấu hiệu dị ứng trên da: Mẩn đỏ, nổi mề đay, ngứa ngáy toàn thân hoặc phù Quincke (sưng môi, mắt, mặt).
• Triệu chứng hô hấp: Khó thở, thở khò khè, co thắt phế quản hoặc cảm giác nghẹn thở.
• Rối loạn huyết động: Tụt huyết áp, mạch nhanh nhỏ khó bắt, choáng váng, ngất xỉu hoặc sốc phản vệ.
• Rối loạn tiêu hóa đi kèm: Nôn, buồn nôn, đau bụng co thắt (do co thắt cơ trơn đường tiêu hóa).

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh hội chứng Kounis

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng như nhồi máu cơ tim diện rộng, rối loạn nhịp tim thất nguy hiểm (nhanh thất, rung thất), huyết khối cấp trong stent, sốc tim, suy tim cấp và tử vong đột ngột.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bệnh nhân cần được đưa đến phòng cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện tình trạng đau thắt ngực đột ngột đi kèm với các dấu hiệu dị ứng như nổi mề đay, sưng mặt, khó thở hoặc choáng váng sau khi tiếp xúc với thuốc, thức ăn hoặc bị côn trùng đốt.

Hội chứng Kounis là gì?

Hội chứng Kounis là sự kết hợp giữa biến cố mạch vành cấp (co thắt mạch vành, nhồi máu cơ tim) và phản ứng phản vệ cấp tính, kích hoạt bởi sự thoái hạt của tế bào mast trong hệ tuần hoàn và cơ tim.

Nguyên nhân gây hội chứng Kounis

Bệnh khởi phát do phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch trước các tác nhân ngoại lai, kích hoạt tế bào mast giải phóng các chất trung gian gây co thắt mạch:

• Do sử dụng thuốc: Là nguyên nhân phổ biến nhất, bao gồm kháng sinh (Penicillin, Cephalosporin), thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc cản quang, thuốc gây mê, hoặc thuốc hạ áp.
• Do côn trùng đốt hoặc động vật cắn: Vết đốt của ong, tò vò, kiến lửa, nhện hoặc rắn cắn.
• Do dị ứng thực phẩm: Hải sản (tôm, cua, cá), đậu phộng, hạt điều, sữa, trứng hoặc phụ gia thực phẩm.
• Do tiếp xúc vật lý và môi trường: Tiếp xúc với nhựa mủ (latex), phấn hoa, thời tiết quá lạnh hoặc căng thẳng tâm lý cực độ.
• Do các bệnh lý sẵn có: Bệnh lý tăng tế bào mast (Mastocytosis) hoặc hội chứng tăng bạch cầu ái toan.

Những ai có nguy cơ mắc phải hội chứng Kounis?

Hội chứng Kounis có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người cao tuổi, nhưng ghi nhận nhiều nhất ở độ tuổi từ 40 đến 70 tuổi (đặc biệt ở những người đã có sẵn yếu tố nguy cơ tim mạch). Nam giới có tỷ lệ ghi nhận cao hơn nữ giới, có thể do tần suất mắc bệnh xơ vữa động mạch cao hơn. Bệnh xảy ra trên toàn thế giới và không phân biệt chủng tộc.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải hội chứng Kounis

Một số yếu tố có thể làm tăng khả năng mắc bệnh, bao gồm:

• Có tiền sử cơ địa dị ứng: Người mắc bệnh hen suyễn, viêm mũi dị ứng, chàm thể tạng hoặc tiền sử dị ứng thuốc, thức ăn.
• Đang mắc bệnh lý động mạch vành: Người có mảng xơ vữa mạch vành hoặc đã từng đặt stent (dễ chuyển thành Tuýp II hoặc Tuýp III).
• Tiếp xúc đồng thời nhiều tác nhân dị ứng: Dùng phối hợp nhiều loại thuốc có nguy cơ dị ứng cao hoặc bị nhiều vết côn trùng đốt cùng lúc.

Chẩn đoán hội chứng Kounis

Bác sĩ chẩn đoán bệnh dựa trên việc khai thác chi tiết bệnh sử tiếp xúc với yếu tố nghi ngờ dị ứng ngay trước khi xuất hiện cơn đau ngực, kết hợp khám lâm sàng phát hiện đồng thời triệu chứng tim mạch và biểu hiện dị ứng ngoài da/hô hấp.

Các xét nghiệm cận lâm sàng bắt buộc để xác định chẩn đoán bao gồm:

• Điện tâm đồ (ECG 12 chuyển đạo): Phát hiện các thay đổi thiếu máu cục bộ cơ tim như đoạn ST chênh lên hoặc chênh xuống, sóng T âm hoặc rối loạn nhịp tim.
• Xét nghiệm men tim: Định lượng mức độ tổn thương hoại tử cơ tim.
• Xét nghiệm các chất trung gian dị ứng: Định lượng nồng độ Tryptase, Histamine, IgE toàn phần và số lượng bạch cầu ái toan trong máu.
• Chụp động mạch vành qua da (DSA): Đánh giá tình trạng co thắt mạch vành, nứt vỡ mảng xơ vữa hoặc huyết khối trong lòng mạch (giúp phân loại tuýp I, II hay III).
• Chụp cộng hưởng từ tim (CMR): Giúp phân biệt tổn thương cơ tim do hội chứng Kounis với viêm cơ tim hoặc bệnh cơ tim khác.

Điều trị hội chứng Kounis

Nội khoa

Điều trị hội chứng Kounis là một thách thức lâm sàng vì phải cân bằng giữa việc cắt phản ứng dị ứng và giải phong co thắt mạch vành:

• Ngừng ngay lập tức tác nhân nghi ngờ gây dị ứng.
• Điều trị co thắt mạch vành.
• Điều trị phản ứng dị ứng.
• Sử dụng Adrenaline (Epinephrine) cực kỳ thận trọng.
• Điều trị hội chứng mạch vành cấp (tuýp II và III).

Ngoại khoa

Can thiệp động mạch vành qua da (PCI) đặt stent tái thông lòng mạch được chỉ định khẩn cấp cho bệnh nhân tuýp II có nứt vỡ mảng xơ vữa gây tắc nghẽn hoàn toàn hoặc tuýp III có huyết khối trong stent không đáp ứng với điều trị nội khoa.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của hội chứng Kounis

Chế độ sinh hoạt

Để hạn chế diễn tiến bệnh, bạn cần tuân thủ điều trị và thực hiện các chế độ sinh hoạt điều độ:

• Ghi nhớ và ghi rõ danh sách các thuốc, thực phẩm hoặc tác nhân đã từng gây dị ứng vào sổ khám bệnh.
• Mang theo bên mình thẻ, vòng đeo tay cảnh báo dị ứng y tế.
• Thực hiện xét nghiệm lẩy da hoặc kiểm tra dị ứng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa dị ứng sau khi đã hồi phục ổn định.
• Tránh đến những khu vực có nhiều côn trùng như ong, tò vò, mặc đồ bảo hộ khi làm vườn.

Chế độ dinh dưỡng

Người bệnh cần áp dụng chế độ ăn tốt cho tim mạch, hạn chế muối, giảm mỡ động vật và chất béo bão hòa để kiểm soát mảng xơ vữa mạch vành. Tuyệt đối loại bỏ khỏi khẩu phần ăn các loại thực phẩm từng gây dị ứng hoặc có nguy cơ dị ứng cao.

Phòng ngừa tái phát hội chứng Kounis

Hiện không có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu hoàn toàn do phản ứng dị ứng phụ thuộc vào cơ địa miễn dịch của từng cá nhân.

Các phương pháp phòng ngừa không đặc hiệu tập trung vào tránh tiếp xúc tác nhân và kiểm soát bệnh tim mạch nền:

• Tránh tuyệt đối các tác nhân gây dị ứng đã biết: Không sử dụng lại các loại thuốc hoặc thực phẩm từng gây phản ứng quá mẫn.
• Kiểm soát tốt bệnh lý mạch vành: Tuân thủ điều trị hạ mỡ máu (Statin), kiểm soát huyết áp và đường huyết để ổn định mảng xơ vữa.
• Thận trọng khi dùng thuốc mới: Luôn thông báo cho bác sĩ về cơ địa dị ứng trước khi kê đơn bất kỳ loại thuốc nào.

Hội chứng Kounis là sự kết hợp nguy hiểm giữa phản ứng dị ứng cấp và biến cố mạch vành. Việc nhận biết sớm triệu chứng, ngừng tác nhân gây dị ứng và phối hợp điều trị nội khoa đúng phác đồ là chìa khóa then chốt để giải phóng co thắt mạch vành và cứu sống bệnh nhân.