Hội chứng cơ nâng hậu môn là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Hội chứng cơ nâng hậu môn là gì? 

Hội chứng cơ nâng hậu môn (Levator Ani Syndrome) là tình trạng đau mạn tính vùng hậu môn trực tràng do co thắt hoặc tăng trương lực của nhóm cơ nâng hậu môn, đặc biệt là cơ mu trực tràng. Đây là một rối loạn chức năng, nghĩa là người bệnh có triệu chứng nhưng không phát hiện tổn thương thực thể qua thăm khám hoặc các xét nghiệm.

Triệu chứng điển hình là đau âm ỉ hoặc cảm giác căng tức sâu trong trực tràng, thường kéo dài từ vài chục phút đến nhiều giờ. Cơn đau có thể tăng khi ngồi lâu và giảm khi đứng dậy hoặc đi lại.

Theo tiêu chuẩn Rome IV, hội chứng cơ nâng hậu môn thuộc nhóm rối loạn đau hậu môn trực tràng chức năng. Điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng bằng thay đổi lối sống, vật lý trị liệu sàn chậu, phản hồi sinh học và dùng thuốc khi cần.

Những dấu hiệu và triệu chứng của hội chứng cơ nâng hậu môn

Triệu chứng của hội chứng cơ nâng hậu môn thường xuất hiện từng cơn hoặc kéo dài, mức độ đau thay đổi theo từng người. Các triệu chứng dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý hậu môn trực tràng khác. Các dấu hiệu và triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Đau âm ỉ hoặc cảm giác căng tức sâu trong trực tràng.
• Đau vùng hậu môn, có thể lan đến vùng mông, tầng sinh môn hoặc xương cụt.
• Cơn đau kéo dài từ 30 phút đến vài giờ, đôi khi tái phát nhiều lần.
• Đau tăng khi ngồi lâu hoặc sau khi đi đại tiện.
• Triệu chứng giảm khi đứng dậy, đi lại hoặc nằm nghỉ.
• Cảm giác có áp lực hoặc vật lạ trong trực tràng.
• Khó chịu khi ngồi trong thời gian dài.
• Một số người có thể kèm táo bón hoặc cảm giác đi đại tiện chưa hết.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh hội chứng cơ nâng hậu môn

Mặc dù không gây tổn thương thực thể hay đe dọa tính mạng, hội chứng cơ nâng hậu môn kéo dài có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Các biến chứng có thể gặp gồm:

• Đau mạn tính vùng hậu môn trực tràng.
• Hạn chế sinh hoạt, lao động và vận động hằng ngày.
• Rối loạn giấc ngủ do các cơn đau tái diễn.
• Lo âu, căng thẳng hoặc trầm cảm.
• Giảm chất lượng cuộc sống.
• Táo bón mạn tính do người bệnh ngại đi đại tiện vì sợ đau.
• Rối loạn chức năng sàn chậu nếu tình trạng co thắt kéo dài.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện đau hậu môn hoặc trực tràng kéo dài trên 30 phút, đau tái diễn nhiều lần, đau ngày càng tăng hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Ngoài ra, cần đi khám ngay khi cơn đau kèm theo sốt, chảy máu hậu môn, sụt cân, thay đổi thói quen đại tiện, khối bất thường vùng hậu môn hoặc đại tiện ra máu để loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng như áp xe hậu môn, bệnh viêm ruột hoặc ung thư đại trực tràng.

Nguyên nhân dẫn đến hội chứng cơ nâng hậu môn

Đến nay, nguyên nhân chính xác gây hội chứng cơ nâng hậu môn vẫn chưa được xác định. Bệnh được cho là liên quan đến tình trạng rối loạn chức năng sàn chậu và co thắt kéo dài của nhóm cơ nâng hậu môn, đặc biệt là cơ mu trực tràng. Đây là một rối loạn chức năng, không phải do tổn thương thực thể của hậu môn hoặc trực tràng.

Những ai có nguy cơ mắc phải hội chứng cơ nâng hậu môn?

Hội chứng cơ nâng hậu môn có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp hơn ở người trưởng thành, đặc biệt từ 30 - 60 tuổi. Bệnh được ghi nhận ở nữ nhiều hơn nam và là một trong những nguyên nhân thường gặp của đau hậu môn trực tràng mạn tính không rõ nguyên nhân. Mặc dù không phải là bệnh hiếm gặp, hội chứng này thường bị chẩn đoán muộn do triệu chứng dễ nhầm lẫn với các bệnh lý hậu môn trực tràng khác.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải hội chứng cơ nâng hậu môn

Mặc dù nguyên nhân chưa được xác định rõ, một số yếu tố được cho là làm tăng nguy cơ xuất hiện hội chứng cơ nâng hậu môn, bao gồm:

• Tiền sử mắc các rối loạn chức năng sàn chậu.
• Táo bón mạn tính hoặc thường xuyên phải rặn khi đại tiện.
• Ngồi trong thời gian dài.
• Căng thẳng, lo âu hoặc stress kéo dài.
• Tiền sử phẫu thuật hoặc chấn thương vùng chậu.
• Hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc các rối loạn chức năng đường tiêu hóa khác.
• Đã từng mắc các hội chứng đau vùng chậu mạn tính.
• Rối loạn chức năng đại tiện (dyssynergic defecation).

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm hội chứng cơ nâng hậu môn

Chẩn đoán hội chứng cơ nâng hậu môn chủ yếu dựa vào khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng, đồng thời loại trừ các bệnh lý khác gây đau vùng hậu môn trực tràng. Bác sĩ sẽ hỏi về vị trí, tính chất, thời gian và tần suất xuất hiện cơn đau, các yếu tố làm tăng hoặc giảm đau, tiền sử bệnh lý tiêu hóa, phẫu thuật vùng chậu và thói quen đại tiện. Khi khám trực tràng bằng ngón tay, người bệnh thường có cảm giác đau khi ấn vào cơ nâng hậu môn, đặc biệt ở cơ mu trực tràng.

Để loại trừ các nguyên nhân thực thể khác, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm và thăm dò sau:

• Nội soi đại trực tràng hoặc nội soi trực tràng.
• Soi hậu môn.
• Siêu âm nội trực tràng hoặc siêu âm vùng chậu khi cần.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) vùng chậu nếu nghi ngờ bệnh lý khác.
• Đo áp lực hậu môn trực tràng (anorectal manometry) để đánh giá chức năng sàn chậu.
• Điện cơ sàn chậu trong một số trường hợp.
• Xét nghiệm máu hoặc các xét nghiệm khác khi cần để loại trừ nhiễm trùng, viêm hoặc bệnh lý toàn thân.

Điều trị hội chứng cơ nâng hậu môn

Nội khoa

Điều trị hội chứng cơ nâng hậu môn chủ yếu nhằm giảm đau, cải thiện chức năng sàn chậu và nâng cao chất lượng cuộc sống. Phác đồ điều trị được lựa chọn tùy theo mức độ triệu chứng và đáp ứng của từng người bệnh.

Các phương pháp điều trị nội khoa có thể bao gồm:

• Giáo dục người bệnh và giải thích về bản chất lành tính của bệnh.
• Vật lý trị liệu sàn chậu và các bài tập thư giãn cơ.
• Liệu pháp phản hồi sinh học (biofeedback), đặc biệt ở người có rối loạn chức năng sàn chậu.
• Thuốc giảm đau khi cần.
• Thuốc giãn cơ trong một số trường hợp.
• Ngâm hậu môn bằng nước ấm để giảm co thắt cơ.
• Điều trị táo bón nếu có.
• Hỗ trợ tâm lý hoặc kiểm soát stress khi các yếu tố tâm lý góp phần làm nặng triệu chứng.

Ngoại khoa

Phẫu thuật không phải là phương pháp điều trị thường quy đối với hội chứng cơ nâng hậu môn. Do bệnh là rối loạn chức năng, không có tổn thương giải phẫu cần can thiệp nên điều trị ngoại khoa hầu như không có vai trò. Chỉ trong trường hợp người bệnh được phát hiện mắc đồng thời các bệnh lý hậu môn trực tràng khác như áp xe, rò hậu môn, trĩ hoặc khối u cần điều trị phẫu thuật, bác sĩ sẽ chỉ định can thiệp theo bệnh lý tương ứng, không phải để điều trị hội chứng cơ nâng hậu môn.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của hội chứng cơ nâng hậu môn

Chế độ sinh hoạt

Việc duy trì lối sống lành mạnh và thực hiện các biện pháp chăm sóc phù hợp có thể giúp giảm tần suất cơn đau, cải thiện chức năng sàn chậu và hạn chế tái phát triệu chứng.

Các biện pháp nên thực hiện gồm:

• Tuân thủ phác đồ điều trị và tái khám theo lịch hẹn.
• Duy trì các bài tập thư giãn cơ sàn chậu hoặc vật lý trị liệu theo hướng dẫn.
• Tránh ngồi liên tục trong thời gian dài, nên đứng dậy và vận động sau mỗi 30 đến 60 phút.
• Hạn chế rặn mạnh khi đi đại tiện.
• Duy trì thói quen đại tiện đều đặn.
• Ngâm hậu môn bằng nước ấm khi có cơn đau nếu được bác sĩ hướng dẫn.
• Giữ tinh thần thoải mái, hạn chế căng thẳng và stress.
• Tập thể dục đều đặn với cường độ phù hợp.

Chế độ dinh dưỡng

Người mắc hội chứng cơ nâng hậu môn nên duy trì chế độ ăn cân đối, tăng cường chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và uống đủ nước để phòng ngừa táo bón, giảm tình trạng phải rặn khi đại tiện. Đồng thời, nên hạn chế rượu bia, đồ uống chứa nhiều caffeine và các thực phẩm dễ gây táo bón hoặc kích thích đường tiêu hóa nếu nhận thấy chúng làm triệu chứng trở nên nặng hơn.

Phòng ngừa hội chứng cơ nâng hậu môn

Hiện nay chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu đối với hội chứng cơ nâng hậu môn do nguyên nhân gây bệnh vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, một số biện pháp dưới đây có thể góp phần giảm nguy cơ xuất hiện hoặc tái phát triệu chứng:

• Duy trì chế độ ăn giàu chất xơ và uống đủ nước để phòng ngừa táo bón.
• Tránh rặn mạnh hoặc ngồi quá lâu khi đi đại tiện.
• Duy trì hoạt động thể lực và tập luyện cơ sàn chậu khi có chỉ định.
• Hạn chế ngồi liên tục trong thời gian dài.
• Kiểm soát căng thẳng và stress.
• Điều trị sớm các rối loạn chức năng sàn chậu hoặc bệnh lý hậu môn trực tràng đi kèm.
• Khám chuyên khoa khi xuất hiện đau hậu môn trực tràng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Hội chứng cơ nâng hậu môn là một rối loạn chức năng sàn chậu tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu kéo dài. Việc chẩn đoán đúng, loại trừ các bệnh lý hậu môn trực tràng khác và áp dụng các biện pháp điều trị, chăm sóc phù hợp sẽ giúp kiểm soát triệu chứng, giảm tái phát và cải thiện sinh hoạt hằng ngày.