Đau mắt: Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa

Đau mắt (Ocular pain) không phải là một bệnh lý độc lập mà là tín hiệu cảnh báo của hệ thống thần kinh cảm giác phân bố tại nhãn cầu và các cấu trúc phụ thuộc. Dựa trên vị trí giải phẫu, bác sĩ chuyên khoa thường phân loại thành đau bề mặt nhãn cầu (thường liên quan đến kết mạc, giác mạc) và đau sâu bên trong hốc mắt. 

Tùy thuộc vào tính chất đau như đau nhói, đau âm ỉ hay cảm giác cộm xốn như có dị vật, bác sĩ chuyên khoa sẽ có những đánh giá khác nhau về mức độ tổn thương của mô. Do mắt là cơ quan có cấu trúc tinh vi và dễ bị tổn thương, bất kỳ biểu hiện đau nào cũng cần được theo dõi sát sao để loại trừ các tình trạng cấp cứu nhãn khoa.

Những dấu hiệu và triệu chứng của đau mắt 

Triệu chứng đau mắt hiếm khi xuất hiện đơn lẻ mà thường đi kèm với một tổ hợp các biểu hiện lâm sàng tùy theo căn nguyên gây bệnh. Các dấu hiệu phổ biến bao gồm:

• Đỏ mắt và kết mạc: Các mạch máu trên bề mặt lòng trắng bị giãn nở rõ rệt, khiến mắt có màu đỏ rực hoặc hồng nhạt.
• Suy giảm thị lực: Người bệnh cảm thấy nhìn mờ, nhìn thấy quầng tán sắc xung quanh nguồn sáng hoặc mất thị lực đột ngột.
• Tiết dịch bất thường: Mắt xuất hiện nhiều gỉ (ghèn), chảy nước mắt liên tục hoặc có dịch mủ màu vàng xanh trong các trường hợp nhiễm trùng vi khuẩn.
• Nhạy cảm với ánh sáng (Sợ sáng): Cảm giác đau tăng lên dữ dội khi người bệnh tiếp xúc với ánh sáng mặt trời hoặc ánh sáng đèn cường độ cao.
• Cảm giác dị vật: Bệnh nhân luôn thấy cộm xốn như có hạt cát bên trong mắt mặc dù đã rửa mắt nhiều lần.
• Sưng nề mi mắt: Vùng da xung quanh mắt và mi mắt bị sưng to, đỏ thẫm và có thể kèm theo mụn mủ hoặc chắp lẹo.

Biến chứng có thể gặp khi bị đau mắt 

Nếu không được can thiệp kịp thời và đúng phương pháp bởi bác sĩ chuyên khoa, tình trạng đau mắt có thể dẫn đến những hệ lụy vĩnh viễn. Các biến chứng nguy hiểm bao gồm:

• Loét giác mạc: Các vết trầy xước nhỏ ban đầu có thể bị nhiễm trùng sâu, gây thủng giác mạc và để lại sẹo đục làm mất thị lực vĩnh viễn.
• Tăng nhãn áp thứ phát (Glaucoma): Sự thay đổi áp lực nội nhãn trong các bệnh lý như viêm màng bồ đào sẽ làm tổn thương dây thần kinh thị giác không phục hồi.
• Mất thị lực hoàn toàn: Đây là hậu quả cuối cùng của việc điều trị muộn các bệnh lý cấp cứu như Glaucoma cấp hoặc viêm nội nhãn.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Đau mắt đôi khi là biểu hiện của một tình trạng khẩn cấp đe dọa thị lực. Bạn cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức khi xuất hiện các tình huống sau:

• Cơn đau mắt khởi phát đột ngột và dữ dội kèm theo đau đầu, buồn nôn.
• Thị lực bị suy giảm nhanh chóng hoặc nhìn thấy bóng đen che khuất tầm nhìn.
• Đau mắt xảy ra ngay sau một chấn thương trực tiếp hoặc bị hóa chất bắn vào mắt.
• Mắt bị đỏ kèm theo biểu hiện giác mạc bị mờ đục hoặc có mủ trong tiền phòng.
• Người bệnh có tiền sử phẫu thuật mắt gần đây và xuất hiện tình trạng đau nhức tăng dần.

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng đau mắt, từ những tác động cơ học đơn thuần đến các bệnh lý nhiễm trùng phức tạp. Các nguyên nhân chính bao gồm:

• Viêm kết mạc (đau mắt đỏ): Do vi khuẩn, virus hoặc dị ứng gây viêm lớp màng lót bề mặt nhãn cầu.
• Viêm loét giác mạc: Thường do nhiễm vi khuẩn, nấm hoặc virus Herpes xâm nhập qua các vết trầy xước trên bề mặt lòng đen.
• Tăng nhãn áp cấp tính: Áp suất chất lỏng bên trong mắt tăng cao đột ngột gây căng tức nhãn cầu và đau đầu dữ dội.
• Viêm màng bồ đào: Tình trạng viêm lớp mô giữa của mắt gây đau sâu bên trong và rất sợ ánh sáng.

Những ai có nguy cơ mắc phải đau mắt? 

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể bị đau mắt, một số nhóm đối tượng sau đây có xác suất mắc bệnh cao hơn:

• Những người thường xuyên sử dụng kính áp tròng không đúng cách hoặc không vệ sinh dụng cụ sạch sẽ hằng ngày.
• Nhân viên văn phòng hoặc những người làm việc liên tục với thiết bị điện tử trong thời gian dài gây khô mắt và mỏi điều tiết.
• Những người làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, hóa chất hoặc hàn xì mà không sử dụng kính bảo hộ.
• Bệnh nhân có các bệnh lý nền như tiểu đường, thấp khớp hoặc các bệnh tự miễn ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch của mắt.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải đau mắt 

Sức khỏe của đôi mắt có thể bị đe dọa nghiêm trọng hơn nếu người bệnh duy trì các thói quen tiêu cực sau:

• Thói quen dụi mắt bằng tay bẩn làm trầy xước giác mạc và đưa vi khuẩn vào bên trong nhãn cầu.
• Việc tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa Corticoid trong thời gian dài mà không có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Sống và làm việc trong môi trường thiếu ánh sáng hoặc ánh sáng quá chói chang không có vật dụng che chắn.
• Chế độ dinh dưỡng nghèo nàn, thiếu hụt các vitamin thiết yếu cho mắt như vitamin A, vitamin C và Lutein.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán đau mắt 

Để xác định chính xác nguyên nhân gây đau, bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện quy trình thăm khám lâm sàng và các kỹ thuật cận lâm sàng chuyên sâu:

• Khám bằng kính hiển vi đèn khe (Slit lamp): Bác sĩ chuyên khoa sử dụng thiết bị này để quan sát chi tiết các cấu trúc từ mi mắt, kết mạc đến tận võng mạc.
• Đo nhãn áp: Sử dụng máy đo áp lực nội nhãn để kiểm tra nguy cơ bệnh Glaucoma.
• Nhuộm Fluorescein: Bác sĩ nhỏ một loại thuốc nhuộm màu vàng vào mắt để phát hiện các vết xước nhỏ hoặc loét trên giác mạc dưới ánh sáng xanh.
• Soi đáy mắt: Đánh giá tình trạng của dịch kính, võng mạc và dây thần kinh thị giác bên trong nhãn cầu.

Phương pháp điều trị đau mắt

Tùy vào nguyên nhân cụ thể, bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định phác đồ điều trị phù hợp nhằm giảm đau và bảo vệ thị lực:

• Sử dụng thuốc nhỏ mắt: Tùy theo tác nhân gây bệnh mà bệnh nhân được dùng thuốc kháng sinh (như Tobramycin), kháng virus (như Acyclovir) hoặc thuốc chống dị ứng.
• Thuốc giảm đau và kháng viêm: Các loại thuốc uống như Paracetamol hoặc thuốc kháng viêm không steroid giúp giảm bớt cảm giác khó chịu cho người bệnh.
• Thủ thuật loại bỏ dị vật: Bác sĩ chuyên khoa thực hiện lấy các dị vật bám trên bề mặt hoặc găm sâu trong giác mạc một cách an toàn.
• Thuốc hạ nhãn áp: Sử dụng thuốc nhỏ hoặc thuốc uống để đưa áp lực nội nhãn về mức bình thường trong các trường hợp cấp cứu Glaucoma.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của đau mắt 

Chế độ sinh hoạt:

Việc chăm sóc mắt đúng cách tại nhà đóng vai trò bổ trợ quan trọng trong quá trình phục hồi và ngăn ngừa bệnh tái phát, cụ thể:

• Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, thuốc nam hoặc các chất lạ lên mắt khi đang bị đau nhức.
• Cho mắt nghỉ ngơi theo quy tắc 20-20-20 bằng cách nhìn xa 20 feet trong 20 giây sau mỗi 20 phút làm việc với máy tính.
• Giữ vệ sinh đôi tay sạch sẽ và hạn chế tối đa việc chạm tay lên mắt khi chưa rửa tay bằng xà phòng.
• Sử dụng kính bảo hộ đúng tiêu chuẩn khi tham gia lao động trong môi trường có nguy cơ chấn thương cao.

Chế độ dinh dưỡng:

Cung cấp đầy đủ các chất thiết yếu sẽ giúp tăng cường hàng rào bảo vệ và khả năng tự phục hồi của nhãn cầu:

• Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A có trong cà rốt, bí đỏ, gan động vật để nuôi dưỡng tế bào biểu mô nhãn cầu.
• Tăng cường nồng độ vitamin C và vitamin E từ các loại trái cây có múi, các loại hạt để chống lại quá trình oxy hóa tế bào.
• Sử dụng thực phẩm chứa omega-3 như cá hồi, hạt óc chó để cải thiện chất lượng màng nước mắt và giảm tình trạng khô mắt.

Phương pháp phòng ngừa đau mắt

Đau mắt do các nguyên nhân nhiễm trùng hoàn toàn có thể được phòng tránh thông qua việc tiêm chủng và vệ sinh môi trường sống, bao gồm:

• Vệ sinh cá nhân bằng cách dùng riêng khăn mặt, chậu rửa và thường xuyên giặt sạch vỏ gối, chăn màn để loại trừ nguồn lây.
• Sử dụng nước muối sinh lý 0.9% để rửa mắt nhẹ nhàng sau khi đi ngoài đường nhiều khói bụi hoặc sau khi bơi lội tại các bể bơi công cộng.
• Khám mắt định kỳ ít nhất mỗi năm một lần tại các cơ sở chuyên khoa uy tín để tầm soát sớm các bệnh lý âm thầm như tăng nhãn áp hay thoái hóa võng mạc.
• Duy trì lối sống lành mạnh, không thức khuya và kiểm soát tốt các bệnh lý toàn thân có nguy cơ gây biến chứng tại mắt.

Đau mắt là một triệu chứng không nên chủ quan vì nó có thể là khởi đầu của những tổn thương thị lực nghiêm trọng. Khi gặp bất kỳ dấu hiệu đau nhức bất thường nào, hãy tìm đến bác sĩ chuyên khoa sớm nhất để được tư vấn và điều trị kịp thời, tránh những hệ lụy đáng tiếc cho đôi mắt của mình.