Virus Nipah và COVID-19: So sánh mức độ nguy hiểm và nguy cơ bùng phát dịch

Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm mới nổi liên tục xuất hiện, hiểu đúng về virus Nipah và COVID-19 không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn giúp mỗi cá nhân chủ động hơn trong việc phòng ngừa và ứng phó với dịch bệnh. Bài viết dưới đây sẽ đi sâu phân tích từng khía cạnh, từ nguồn gốc, đặc điểm sinh học cho đến khả năng gây đại dịch của hai loại virus này.

Tổng quan về virus Nipah và COVID-19

Virus Nipah và COVID-19 đều có nguồn gốc từ động vật và có khả năng lây sang người, nhưng chúng thuộc hai họ virus khác nhau và gây bệnh theo những cơ chế rất riêng. Một bên là virus hiếm gặp nhưng có tỷ lệ tử vong cao, bên còn lại là virus có khả năng lây lan cực nhanh trên toàn cầu. Việc phân tích tổng quan giúp hình dung rõ ràng hơn vì sao COVID-19 có thể trở thành đại dịch, trong khi virus Nipah dù nguy hiểm vẫn chủ yếu gây ra các đợt bùng phát khu trú.

Nguồn gốc của virus Nipah

Virus Nipah lần đầu được ghi nhận vào năm 1998 tại Malaysia, liên quan đến các ca viêm não cấp tính ở người nuôi và tiếp xúc trực tiếp với lợn. Nghiên cứu sau đó xác định vật chủ tự nhiên của virus là loài dơi ăn quả thuộc chi Pteropus, thường sinh sống ở nhiều quốc gia Nam Á và Đông Nam Á.

Từ dơi, virus Nipah có thể lây sang người thông qua thực phẩm nhiễm bẩn hoặc qua động vật trung gian như lợn. Ở một số đợt bùng phát tại Bangladesh và Ấn Độ, việc uống nhựa cây chà là tươi bị dơi nhiễm virus làm ô nhiễm được xem là nguồn lây quan trọng.

Virus SARS-CoV-2 (COVID-19) là gì?

Virus SARS-CoV-2 là tác nhân gây bệnh COVID-19, được phát hiện lần đầu vào cuối năm 2019. Đây là một loại coronavirus mới, có mối liên hệ di truyền với các virus corona phát hiện ở dơi và một số loài động vật hoang dã khác.

Khác với virus Nipah, SARS-CoV-2 nhanh chóng thích nghi với cơ thể người và lây lan mạnh qua đường hô hấp. Chính đặc điểm này đã khiến COVID-19 bùng phát trên quy mô toàn cầu chỉ trong thời gian ngắn.

*Liệu bạn đã phân biệt được virus Nipah và COVID-19?*

Sự khác biệt giữa virus Nipah và COVID-19

Mặc dù đều là virus lây từ động vật sang người, virus Nipah và COVID-19 có sự khác biệt rõ rệt về cấu trúc sinh học, cách lây truyền và mức độ ảnh hưởng đến cộng đồng. Những khác biệt này quyết định trực tiếp đến khả năng kiểm soát và nguy cơ lan rộng của mỗi bệnh.

Bảng so sánh dưới đây giúp làm rõ các tiêu chí quan trọng, từ tác nhân gây bệnh cho đến biện pháp phòng ngừa hiện nay.

Tiêu chí	Virus Nipah	COVID-19
Tác nhân gây bệnh	Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae	Virus SARS-CoV-2 thuộc họ Coronaviridae
Con đường lây nhiễm	Virus lây sang người qua thực phẩm nhiễm bẩn hoặc tiếp xúc trực tiếp với động vật mắc bệnh, và có thể lây từ người sang người trong phạm vi hẹp, chủ yếu khi tiếp xúc gần	Lây chủ yếu qua giọt bắn hô hấp, khí dung và tiếp xúc gần giữa người với người
Triệu chứng bệnh	Sốt, đau đầu, buồn nôn, sau đó có thể viêm não, rối loạn ý thức và hôn mê	Sốt, ho, khó thở, mệt mỏi, mất khứu giác, có thể tiến triển viêm phổi nặng
Bản chất virus	Virus RNA sợi đơn, khả năng lây lan giữa người còn hạn chế	Virus RNA sợi đơn, khả năng lây lan rất cao và thích nghi tốt với người
Tỷ lệ tử vong	Cao, dao động từ 40 đến hơn 70% tùy đợt bùng phát	Thấp hơn, trung bình dưới 2% nhưng khác nhau theo độ tuổi và bệnh nền
Khả năng bùng phát dịch	Thường gây bùng phát nhỏ, khu trú theo vùng	Dễ bùng phát trên diện rộng và đã gây đại dịch toàn cầu
Phương pháp chẩn đoán	Xét nghiệm PCR đặc hiệu trong phòng thí nghiệm an toàn sinh học cao	Xét nghiệm PCR, test nhanh kháng nguyên và các phương pháp huyết thanh học
Cách phòng ngừa	Chưa có vắc xin đặc trị, chủ yếu dựa vào kiểm soát nguồn lây và bảo vệ cá nhân	Đã có vắc xin phòng bệnh, kết hợp với đeo khẩu trang và vệ sinh tay

Nhìn vào bảng so sánh, có thể thấy virus Nipah nguy hiểm ở tỷ lệ tử vong rất cao, trong khi COVID-19 lại đáng sợ ở tốc độ lây lan. Chính sự khác biệt này khiến chiến lược phòng chống hai bệnh cũng hoàn toàn khác nhau.

*Cả 2 loại virus đều gây bệnh nguy hiểm cho tính mạng*

Virus Nipah có thể gây ra đại dịch như COVID-19 không?

Virus Nipah khó có khả năng gây ra đại dịch như COVID-19 do khả năng lây truyền giữa người với người hiện còn hạn chế, dù tỷ lệ tử vong rất cao và chưa có thuốc điều trị hay vắc xin đặc hiệu. Các ca lây nhiễm thường chỉ xảy ra trong phạm vi hẹp, chủ yếu liên quan đến tiếp xúc gần hoặc môi trường y tế.

Ngược lại, COVID-19 bùng phát thành đại dịch nhờ khả năng lây lan mạnh ngay cả khi người nhiễm chưa có triệu chứng. Virus Nipah thường gây bệnh nặng sớm, giúp việc phát hiện và cách ly được thực hiện kịp thời hơn, từ đó làm giảm đáng kể nguy cơ lan rộng trong cộng đồng.

*Nipah khó trở thành đại dịch hơn so với COVID-19*

Lịch sử các đợt bùng phát virus Nipah trên thế giới và mức độ ảnh hưởng thực tế

Kể từ khi được phát hiện, virus Nipah đã gây ra nhiều đợt bùng phát rải rác ở châu Á. Đợt dịch đầu tiên tại Malaysia và Singapore vào cuối những năm 1990 đã khiến hàng trăm người mắc bệnh và buộc phải tiêu hủy hàng triệu con lợn để kiểm soát dịch.

Sau đó, Bangladesh và Ấn Độ ghi nhận nhiều đợt bùng phát nhỏ gần như hằng năm. Các đợt này thường liên quan đến tập quán tiêu thụ thực phẩm tươi sống dễ bị nhiễm virus từ dơi, với số ca mắc không lớn nhưng tỷ lệ tử vong rất cao.

*Dịch bệnh ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế*

So với COVID-19, tác động của virus Nipah lên kinh tế và xã hội toàn cầu vẫn còn hạn chế. Tuy vậy, giới chuyên gia y tế vẫn coi đây là một trong những mầm bệnh có nguy cơ cao trong tương lai, đặc biệt khi biến đổi khí hậu và sự xâm lấn môi trường sống tự nhiên làm gia tăng tiếp xúc giữa người và động vật mang virus.

Sự so sánh giữa virus Nipah và COVID-19 cho thấy mỗi loại virus mang một mối nguy khác nhau đối với sức khỏe cộng đồng. COVID-19 nhấn mạnh hậu quả của một virus lây lan nhanh trong thế giới toàn cầu hóa, trong khi virus Nipah là lời cảnh báo về những mầm bệnh nguy hiểm còn tiềm ẩn trong tự nhiên. Việc tăng cường giám sát, nghiên cứu và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ là chìa khóa giúp nhân loại chủ động hơn trước các dịch bệnh mới trong tương lai.