Vì sao bé hay bị cảm lạnh hắt hơi sổ mũi?

Vậy đâu là nguyên nhân khiến trẻ xuất hiện các triệu chứng này, và cha mẹ nên làm gì để giúp con dễ chịu hơn? Hiểu đúng về tình trạng của trẻ sẽ giúp gia đình lựa chọn cách chăm sóc phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Điều này giúp trẻ dễ chịu hơn trong thời gian mắc bệnh, đồng thời giúp gia đình nhận biết khi nào cần đưa trẻ đi khám.

Bé bị cảm lạnh hắt hơi sổ mũi do nguyên nhân nào?

Bé bị cảm lạnh hắt hơi sổ mũi có thể do nhiễm virus gây cảm lạnh thông thường, nhưng cũng có thể liên quan đến các bệnh hô hấp khác hoặc tình trạng dị ứng. Trẻ có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với người đang nhiễm virus hoặc đưa tay có mầm bệnh lên mắt, mũi, miệng. Ngoài tác nhân gây bệnh, môi trường sống và thói quen sinh hoạt cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh ở trẻ nhỏ.

Nhiễm rhinovirus

Rhinovirus là một trong những tác nhân phổ biến nhất gây cảm lạnh thông thường. Sau khi xâm nhập vào đường hô hấp trên, virus có thể gây viêm niêm mạc mũi, họng, khiến trẻ xuất hiện các triệu chứng như hắt hơi, chảy nước mũi, nghẹt mũi và đau họng. Một số trẻ có thể kèm theo ho, mệt mỏi hoặc sốt nhẹ.

Cảm lạnh do rhinovirus thường diễn tiến nhẹ, các triệu chứng có thể đạt mức rõ nhất trong 2 đến 3 ngày đầu rồi cải thiện dần. Tuy nhiên, ho hoặc sổ mũi có thể kéo dài hơn một tuần. Trẻ vẫn có thể mắc cảm lạnh nhiều lần vì rhinovirus có nhiều chủng khác nhau, trong khi miễn dịch hình thành sau mỗi lần nhiễm không bảo vệ trẻ trước tất cả các chủng virus.

Các triệu chứng cảm lạnh thường xuất hiện sau khi trẻ tiếp xúc với virus một khoảng thời gian, thay vì biểu hiện ngay lập tức. Trong giai đoạn đầu, trẻ có thể chỉ hắt hơi hoặc chảy nước mũi nhẹ, sau đó mới xuất hiện thêm nghẹt mũi, ho hay đau họng. Mức độ và thời gian kéo dài của triệu chứng có thể khác nhau giữa các trẻ.

Nhiễm các virus đường hô hấp khác

Ngoài rhinovirus, nhiều loại virus khác cũng có thể gây các triệu chứng giống cảm lạnh, chẳng hạn coronavirus thông thường, RSV, adenovirus và virus parainfluenza. Các tác nhân này có thể gây ra những biểu hiện tương tự như nghẹt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi và ho, nên cha mẹ khó xác định chính xác loại virus chỉ dựa vào triệu chứng.

Mỗi loại virus có đặc điểm riêng và khả năng gây bệnh khác nhau. Vì vậy, cùng có biểu hiện hô hấp nhưng mức độ triệu chứng, thời gian hồi phục và nguy cơ biến chứng ở trẻ có thể không giống nhau.

Tiếp xúc với nguồn lây bệnh

Virus gây cảm lạnh có thể lây lan khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần với người khác. Các giọt dịch tiết chứa virus có thể tiếp xúc với niêm mạc mắt, mũi hoặc miệng, tạo điều kiện cho virus xâm nhập vào cơ thể.

Ở nhà trẻ và trường học, trẻ thường học tập, vui chơi và sử dụng chung đồ chơi, vật dụng trong thời gian dài. Khi một trẻ mắc bệnh, virus có thể lan sang những trẻ khác thông qua tiếp xúc gần hoặc các bề mặt bị nhiễm dịch tiết. Việc trẻ chưa hình thành đầy đủ ý thức giữ vệ sinh cá nhân cũng có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm trong môi trường sinh hoạt chung.

Chăm sóc bé bị cảm lạnh hắt hơi sổ mũi tại nhà

Khi trẻ có triệu chứng nhẹ và vẫn tỉnh táo, thở bình thường, cha mẹ có thể theo dõi và chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, với trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi, cha mẹ nên thận trọng hơn và đưa trẻ đi khám sớm khi xuất hiện triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp, đặc biệt nếu trẻ sốt hoặc bú kém. Ngoài ra, cần lựa chọn biện pháp phù hợp với độ tuổi, mức độ khó chịu và tình trạng sức khỏe của trẻ.

Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý

Nước muối sinh lý 0,9% có thể giúp làm ẩm niêm mạc mũi và làm loãng dịch nhầy, nhờ đó trẻ dễ thở hơn. Khi bé bị cảm lạnh hắt hơi sổ mũi, cha mẹ nên chọn sản phẩm phù hợp với độ tuổi, sử dụng theo hướng dẫn và rửa tay sạch trước khi vệ sinh mũi cho trẻ.

Với trẻ chưa biết tự xì mũi, cha mẹ có thể nhỏ nước muối sinh lý trước, sau đó dùng dụng cụ hút mũi dành riêng cho trẻ nếu dịch nhầy gây nghẹt mũi hoặc cản trở việc bú, ăn. Cha mẹ chỉ nên hút khi trẻ thực sự nghẹt mũi hoặc gặp khó khăn khi bú, ăn, không cần hút mũi thường xuyên khi trẻ vẫn dễ thở và sinh hoạt bình thường.

Với trẻ đã biết xì mũi, cha mẹ nên hướng dẫn trẻ xì nhẹ từng bên mũi vào khăn giấy sạch rồi bỏ khăn sau khi dùng. Không bịt chặt cả hai bên mũi để ép trẻ xì mạnh vì cách này có thể làm tăng áp lực trong đường mũi.

Bổ sung đủ nước và dinh dưỡng

Nhu cầu bổ sung dịch của trẻ cần được đáp ứng theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe, đặc biệt trong những ngày trẻ bị sốt. Cha mẹ có thể cho trẻ uống nước, dùng súp hoặc các món ăn lỏng phù hợp; trẻ còn bú nên tiếp tục bú mẹ hoặc sữa theo nhu cầu.

Ngoài các dấu hiệu hô hấp, cha mẹ cũng cần chú ý đến sự thay đổi trong sinh hoạt thường ngày của trẻ. Trẻ lừ đừ bất thường, bú hoặc uống ít rõ rệt, tiểu ít, miệng khô hoặc ít phản ứng với người xung quanh cần được đưa đi khám sớm để đánh giá nguy cơ mất nước và các vấn đề sức khỏe khác. Đặc biệt, tình trạng sổ mũi giảm đi chưa đủ để khẳng định trẻ đã hồi phục hoàn toàn.

Nếu trẻ ăn ít hơn bình thường, cha mẹ nên chia thành các bữa nhỏ, ưu tiên thức ăn mềm, dễ nuốt và vẫn bảo đảm dinh dưỡng. Khi trẻ mệt và ăn uống kém, cha mẹ không nên cố ép trẻ ăn nhiều trong một lần, nhưng cần theo dõi lượng sữa hoặc nước trẻ tiếp nhận cùng tần suất đi tiểu để nhận biết sớm dấu hiệu thiếu dịch.

Không tự ý sử dụng thuốc cho trẻ

Cha mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc cảm lạnh, thuốc thông mũi hoặc kháng sinh cho trẻ khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Các thuốc cảm lạnh không kê đơn có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng ở trẻ nhỏ, trong khi kháng sinh không có tác dụng điều trị nhiễm virus gây cảm lạnh thông thường. 

Nếu trẻ sốt hoặc khó chịu, cha mẹ nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để lựa chọn thuốc và liều dùng phù hợp với độ tuổi, cân nặng của trẻ.

Giúp trẻ nghỉ ngơi và giữ môi trường thông thoáng

Cha mẹ nên cho trẻ ngủ theo nhu cầu, mặc quần áo phù hợp với nhiệt độ phòng và tránh để trẻ tiếp xúc trực tiếp với gió lạnh hoặc môi trường quá nóng. Nếu không khí trong phòng khô, cha mẹ có thể sử dụng máy tạo ẩm phun sương mát để giúp trẻ dễ chịu hơn, đồng thời vệ sinh thiết bị thường xuyên theo hướng dẫn của nhà sản xuất nhằm hạn chế nấm mốc và vi khuẩn phát triển. Cần tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi và mùi hóa chất, không cho trẻ hít hơi nước nóng trực tiếp vì nguy cơ bỏng.

Đối với trẻ sơ sinh, cha mẹ cần đặt trẻ nằm ngửa trên bề mặt ngủ phẳng, chắc chắn và không kê gối hoặc nâng cao đệm để thông mũi. Nếu trẻ nghẹt mũi khi ngủ, nên vệ sinh mũi nhẹ nhàng trước giờ ngủ thay vì tự thay đổi tư thế ngủ an toàn của trẻ.

Chủ động tiêm phòng để bảo vệ sức khỏe của trẻ

Rửa tay đúng cách, hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng và tránh tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh là những việc giúp hạn chế sự lây lan của virus. Bên cạnh các biện pháp này, cha mẹ có thể đưa trẻ đi tiêm chủng theo lịch phù hợp để phòng ngừa thêm một số bệnh truyền nhiễm.

Cảm lạnh thông thường có nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau nên hiện chưa có vắc xin giúp phòng ngừa tất cả các trường hợp. Tuy nhiên, một số bệnh có biểu hiện ở đường hô hấp đã có vắc xin phòng ngừa, trong đó có bệnh cúm và bệnh do RSV gây ra. Việc lựa chọn vắc xin cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và khuyến nghị tiêm chủng dành cho trẻ.

Sau tiêm, cơ thể trẻ tạo ra phản ứng miễn dịch hướng đến tác nhân mà vắc xin nhắm tới. Khả năng bảo vệ khác nhau tùy từng loại vắc xin, nhưng mục tiêu là giúp cơ thể chống lại bệnh tương ứng hiệu quả hơn và giảm nguy cơ gặp diễn tiến nghiêm trọng. Chẳng hạn, vắc xin phòng cúm giúp giảm nguy cơ mắc cúm và các biến chứng liên quan, nhưng không có tác dụng phòng mọi virus gây cảm lạnh thông thường.

Cha mẹ nên trao đổi với nhân viên y tế để lựa chọn vắc xin phù hợp, kiểm tra lịch tiêm và bổ sung các mũi còn thiếu cho trẻ. Trung tâm Tiêm chủng Long Châu là một địa chỉ cha mẹ có thể tìm hiểu để được tư vấn về lịch tiêm và các loại vắc xin phù hợp, giúp bảo vệ trẻ trước những tác nhân gây bệnh nguy hiểm.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Dù cảm lạnh thường tự cải thiện, cha mẹ vẫn cần theo dõi mức độ tỉnh táo, khả năng ăn uống, lượng nước tiểu, hô hấp và thời gian kéo dài triệu chứng. Cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay khi xuất hiện dấu hiệu khó thở, thở nhanh bất thường, thở rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tím tái, khó đánh thức hoặc có biểu hiện mất nước nghiêm trọng. Trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cũng cần được đánh giá y tế khẩn cấp, ngay cả khi các triệu chứng khác chưa rõ ràng.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu sốt kéo dài trên 4 ngày, triệu chứng không cải thiện sau 10 ngày, hoặc trẻ đã đỡ rồi lại sốt hay ho nặng hơn. Trẻ có bệnh nền, suy giảm miễn dịch, bú kém rõ rệt, tiểu ít hoặc đau tai cũng cần được đánh giá y tế sớm để phát hiện biến chứng và có hướng xử trí phù hợp.

Tóm lại, bé bị cảm lạnh hắt hơi sổ mũi thường có thể hồi phục khi được chăm sóc đúng cách, vệ sinh mũi nhẹ nhàng, bổ sung đủ dịch và nghỉ ngơi hợp lý. Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc cho trẻ mà chưa có hướng dẫn chuyên môn. Theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám đúng thời điểm sẽ giúp hạn chế nguy cơ biến chứng, đồng thời bảo đảm an toàn cho sức khỏe của trẻ.