Uống nước ngải cứu tươi có tác dụng gì? Lợi ích và lưu ý an toàn

Ngải cứu là một trong những dược liệu quen thuộc của y học dân gian Việt Nam, thường xuất hiện trong bữa ăn và các bài thuốc truyền thống. Tuy nhiên, uống nước ngải cứu tươi có thực sự tốt như lời truyền miệng hay không và sử dụng thế nào để không gây hại sức khỏe lại là điều không phải ai cũng hiểu rõ. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn làm rõ toàn diện công dụng, giới hạn và những lưu ý quan trọng khi sử dụng nước ngải cứu tươi.

Uống nước ngải cứu tươi có tác dụng gì?

Ngải cứu (Artemisia vulgaris) là một dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền và cũng đã được nghiên cứu ở góc độ y sinh học hiện đại. Khi sử dụng dưới dạng nước ngải cứu tươi, các hoạt chất sinh học như tinh dầu, flavonoid, polyphenol và một số khoáng chất có thể mang lại tác dụng hỗ trợ sức khỏe nhất định.

Hỗ trợ giảm đau bụng kinh và điều hòa kinh nguyệt (ở mức độ nhẹ)

Theo y học cổ truyền, ngải cứu có tính ấm, thường được dùng để hỗ trợ các rối loạn kinh nguyệt như đau bụng kinh hoặc chu kỳ không đều. Một số thành phần trong ngải cứu có khả năng ảnh hưởng đến trương lực cơ trơn, từ đó giúp giảm cảm giác co thắt tử cung nhẹ. Việc uống nước ngải cứu tươi trước kỳ kinh có thể giúp một số phụ nữ cảm thấy dễ chịu hơn. 

Tuy nhiên, phương pháp này chỉ nên áp dụng với triệu chứng nhẹ, không thay thế thăm khám và điều trị chuyên khoa phụ sản khi đau nhiều, rong kinh kéo dài hoặc rối loạn nội tiết.

Hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy hơi và khó tiêu

Nước ngải cứu tươi có thể góp phần kích thích tiết dịch tiêu hóa, giúp cải thiện cảm giác đầy bụng, chướng hơi và khó tiêu ở một số người. Các hợp chất thực vật trong ngải cứu có khả năng hỗ trợ nhu động ruột và làm dịu co thắt nhẹ của đường tiêu hóa. Tuy nhiên, với các triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo (đau bụng dữ dội, sụt cân, tiêu chảy kéo dài, nôn ra máu…), người bệnh cần được đánh giá y tế thay vì tự ý sử dụng thảo dược.

Kháng viêm và giảm đau nhẹ

Một số nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy ngải cứu có hoạt tính kháng viêm và giảm đau ngoại vi thông qua cơ chế chống oxy hóa và điều hòa các chất trung gian gây viêm. Điều này gợi ý rằng nước ngải cứu tươi có thể hỗ trợ giảm đau nhẹ trong các trường hợp như đau cơ, đau khớp mức độ nhẹ hoặc mệt mỏi sau lao động.

Bổ sung chất chống oxy hóa

Ngải cứu chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa, có vai trò giảm stress oxy hóa - một cơ chế liên quan đến lão hóa và nhiều bệnh mạn tính. Việc uống nước ngải cứu tươi có thể góp phần bổ sung các chất này cho cơ thể, từ đó hỗ trợ bảo vệ tế bào trước tác động của gốc tự do.

Hỗ trợ sức khỏe hô hấp và cảm cúm nhẹ theo kinh nghiệm truyền thống

Trong dân gian, ngải cứu thường được sử dụng khi bị cảm lạnh, ho nhẹ hoặc nhức đầu. Tác dụng này chủ yếu mang tính làm ấm cơ thể và tạo cảm giác dễ chịu, phù hợp với các triệu chứng nhẹ. Khi có các dấu hiệu nặng như sốt cao kéo dài, khó thở, đau ngực hoặc ho dai dẳng, người bệnh cần được bác sĩ thăm khám và điều trị.

Những ai nên và không nên uống nước ngải cứu tươi?

Mặc dù nước ngải cứu tươi được sử dụng khá phổ biến trong dân gian, nhưng không phải ai cũng phù hợp để dùng. Việc xác định đúng đối tượng nên và không nên uống là yếu tố quan trọng giúp phát huy lợi ích hỗ trợ sức khỏe, đồng thời hạn chế tối đa các rủi ro không mong muốn.

Đối tượng có thể sử dụng với liều phù hợp

Nước ngải cứu tươi có thể được sử dụng thận trọng cho một số nhóm đối tượng sau, với điều kiện không có bệnh nền chống chỉ định và dùng đúng liều lượng:

• Phụ nữ trưởng thành bị đau bụng kinh mức độ nhẹ hoặc cảm giác khó chịu trước kỳ kinh nguyệt.
• Người thường xuyên bị đầy hơi, khó tiêu, chướng bụng, không do bệnh lý thực thể nghiêm trọng.
• Người trưởng thành khỏe mạnh, muốn sử dụng ngải cứu như một dạng thảo dược hỗ trợ ngắn hạn, không dùng thường xuyên và không thay thế chế độ ăn uống cân bằng.
• Người bị đau nhức cơ, mệt mỏi nhẹ sau lao động hoặc vận động, với mục đích hỗ trợ giảm cảm giác khó chịu.

Những đối tượng không nên uống nước ngải cứu tươi

Nước ngải cứu tươi không phù hợp hoặc cần tránh hoàn toàn ở các nhóm sau:

• Phụ nữ mang thai: Ngải cứu có thể làm tăng trương lực cơ tử cung, tiềm ẩn nguy cơ co bóp tử cung và ảnh hưởng đến thai kỳ.
• Phụ nữ đang cho con bú: Chưa có đủ dữ liệu an toàn, đồng thời có nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn sữa.
• Người có tiền sử động kinh hoặc rối loạn co giật: Một số thành phần trong tinh dầu ngải cứu có thể kích thích hệ thần kinh khi dùng không kiểm soát.
• Người đang sử dụng thuốc chống đông máu (như warfarin): Ngải cứu có thể làm tăng nguy cơ rối loạn đông máu hoặc chảy máu.
• Người mắc bệnh gan, thận, tim mạch mạn tính: Việc tự ý sử dụng thảo dược có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho các cơ quan này.
• Người có cơ địa dị ứng với cây thuộc họ Cúc (Asteraceae): Có nguy cơ xuất hiện phản ứng dị ứng, từ nhẹ đến nghiêm trọng.

Cách uống nước ngải cứu tươi an toàn, tránh tác dụng phụ

Mặc dù nước ngải cứu tươi có thể mang lại một số lợi ích hỗ trợ sức khỏe, nhưng đây không phải là thức uống dùng hằng ngày và cũng không phù hợp cho tất cả mọi người. Việc sử dụng đúng cách đóng vai trò then chốt để giảm thiểu nguy cơ tác dụng không mong muốn, đặc biệt là trên hệ tiêu hóa, thần kinh và nội tiết.

Liều lượng

Ngải cứu là một loại thảo dược có hoạt tính sinh học, do đó cần được dùng với liều lượng hạn chế:

• Chỉ nên uống một lượng nhỏ nước ngải cứu tươi trong mỗi lần sử dụng, tương đương phần nước ép từ một nắm lá ngải cứu tươi.
• Không nên uống hằng ngày và không dùng kéo dài liên tục trong nhiều tuần.
• Tần suất sử dụng an toàn thường là 1 - 2 lần mỗi tuần, trong thời gian ngắn, sau đó cần ngưng để theo dõi phản ứng của cơ thể.

Thời điểm uống phù hợp

Thời điểm uống nước ngải cứu tươi cũng ảnh hưởng đáng kể đến mức độ dung nạp của cơ thể:

• Không uống khi bụng đói, vì vị đắng và các hoạt chất trong ngải cứu có thể gây cồn cào, khó chịu hoặc kích ứng niêm mạc dạ dày.
• Thời điểm phù hợp nhất là sau bữa ăn nhẹ, khi hệ tiêu hóa đã hoạt động ổn định.
• Tránh uống vào buổi tối muộn, đặc biệt với những người có cơ địa nhạy cảm, dễ mất ngủ hoặc rối loạn tiêu hóa.
• Không uống cùng lúc với các loại thuốc điều trị, nhất là thuốc chống đông máu, thuốc ảnh hưởng thần kinh hoặc nội tiết, trừ khi có tư vấn từ nhân viên y tế.

Dấu hiệu cần ngừng sử dụng nước ngải cứu tươi ngay

Trong quá trình sử dụng, nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào dưới đây, người dùng cần ngừng uống nước ngải cứu tươi ngay lập tức:

• Buồn nôn, nôn ói, đau đầu và chóng mặt;
• Đau bụng, tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa rõ rệt;
• Phản ứng dị ứng như ngứa, nổi mề đay, phát ban, khó thở;
• Cảm giác hồi hộp, bồn chồn hoặc biểu hiện bất thường về thần kinh.

Nếu các triệu chứng không thuyên giảm hoặc có xu hướng nặng lên, người dùng cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Các câu hỏi thường gặp về việc uống nước ngải cứu tươi

Uống nước ngải cứu tươi mỗi ngày có tốt không?

Không. Ngải cứu là thảo dược có hoạt tính sinh học; nếu dùng liên tục, cơ thể có thể tích lũy các hợp chất hoạt tính, từ đó làm tăng nguy cơ kích ứng niêm mạc dạ dày - ruột, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa hoặc ảnh hưởng đến hệ thần kinh ở người nhạy cảm. Việc sử dụng hằng ngày, kéo dài còn có thể làm che lấp triệu chứng bệnh lý nền, khiến người dùng chậm thăm khám khi cần thiết.

Uống bao lâu thì nên ngưng?

Nước ngải cứu tươi chỉ nên được sử dụng trong thời gian ngắn, theo từng đợt. Thông thường, có thể dùng vài ngày đến tối đa khoảng một tuần, sau đó nên ngưng để theo dõi phản ứng của cơ thể. Việc dùng liên tục trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng không được khuyến cáo, vì chưa có đủ dữ liệu an toàn cho sử dụng kéo dài và có nguy cơ gây tác dụng không mong muốn.

Có dùng cho trẻ em được không?

Không khuyến khích tự ý sử dụng nước ngải cứu tươi cho trẻ em. Hệ thần kinh và tiêu hóa của trẻ còn non nớt, dễ nhạy cảm với các hoạt chất sinh học trong thảo dược. Việc dùng nước ngải cứu tươi cho trẻ có thể làm tăng nguy cơ kích ứng, rối loạn tiêu hóa hoặc phản ứng bất lợi khác. Nếu có nhu cầu sử dụng thảo dược cho trẻ (ví dụ trong bối cảnh hỗ trợ triệu chứng nhẹ), cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe của trẻ.

Uống nước ngải cứu tươi có tác dụng gì phụ thuộc rất lớn vào cách sử dụng, liều lượng và đối tượng dùng. Khi được dùng đúng cách, nước ngải cứu tươi có thể mang lại nhiều lợi ích hỗ trợ sức khỏe, đặc biệt với phụ nữ và hệ tiêu hóa. Tuy nhiên, đây không phải là “thần dược” và người dùng cần thận trọng, tham khảo ý kiến chuyên môn nếu có bệnh nền để đảm bảo an toàn lâu dài.