Uốn ván rốn ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không? Cách phòng ngừa

Ở trẻ sơ sinh, rốn là nơi dễ bị vi khuẩn xâm nhập nếu quy trình đỡ sinh và chăm sóc sau sinh không đảm bảo vô khuẩn. Uốn ván rốn tuy không phổ biến nhưng lại có mức độ nguy hiểm rất cao, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng trẻ. Vậy bệnh uốn ván rốn có nguy hiểm không và cha mẹ cần làm gì để phòng tránh hiệu quả? Cùng tìm hiểu những thông tin quan trọng về nguyên nhân, nguy cơ và biện pháp phòng ngừa trong bài viết sau.

Uốn ván rốn ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Uốn ván rốn sơ sinh là một bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, do độc tố thần kinh Clostridium tetani xâm nhập qua vết cắt rốn không đảm bảo vô khuẩn. Mức độ nguy hiểm của bệnh phụ thuộc vào thể lâm sàng, thời gian ủ bệnh và tình trạng sức khỏe nền của trẻ. Ở thể nhẹ, nếu được phát hiện sớm và trẻ không kèm bệnh lý phối hợp, uốn ván rốn có thể điều trị khỏi hoàn toàn và không để lại di chứng. Tuy nhiên, các trường hợp này chiếm tỷ lệ thấp.

Ngược lại, uốn ván rốn thể nặng hoặc tối cấp có thể dẫn đến tử vong chỉ trong vài ngày đầu sau khởi phát. Trẻ thường xuất hiện co cứng toàn thân, co giật liên tục, khó thở, dễ ngừng thở kéo dài gây thiếu oxy não. Ngay cả khi qua được giai đoạn nguy kịch, trẻ vẫn có nguy cơ cao gặp di chứng thần kinh tâm thần do tổn thương não thứ phát. Ngoài ra, các biến chứng phối hợp như nhiễm trùng huyết, viêm ruột hoại tử càng làm tăng tỷ lệ tử vong.

Dù tỷ lệ mắc uốn ván sơ sinh đã giảm đáng kể nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, bệnh vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng nếu không được dự phòng đầy đủ. Vì vậy, phòng bệnh bằng tiêm vắc xin uốn ván cho phụ nữ mang thai và thực hành chăm sóc rốn vô khuẩn cho trẻ sơ sinh là biện pháp then chốt để bảo vệ tính mạng trẻ ngay từ những ngày đầu đời.

Nguyên nhân gây uốn ván rốn ở trẻ

Uốn ván rốn do vi khuẩn uốn ván Clostridium tetani, một trực khuẩn kỵ khí sinh nha bào gây ra. Trong điều kiện bất lợi, vi khuẩn chuyển sang dạng nha bào có sức đề kháng rất cao với nhiệt độ và nhiều chất sát khuẩn thông thường, giúp chúng tồn tại lâu dài trong môi trường đất, bụi bẩn, phân động vật và các bề mặt không đảm bảo vô khuẩn. Khi gặp môi trường thuận lợi, nha bào sẽ nảy mầm, phát triển và tiết độc tố uốn ván (tetanospasmin) gây tổn thương nghiêm trọng đến hệ thần kinh trung ương.

Ở trẻ sơ sinh, con đường xâm nhập chủ yếu của Clostridium tetani là qua vết cắt dây rốn trong hoặc sau khi sinh. Nguy cơ mắc bệnh tăng cao khi việc cắt rốn được thực hiện bằng dụng cụ không được tiệt trùng đúng quy chuẩn, hoặc khi chăm sóc rốn sau sinh không đảm bảo vô khuẩn. Những thực hành sinh đẻ không an toàn như cắt rốn bằng dụng cụ thô sơ, chỉ tráng qua nước nóng, hoặc băng rốn bằng vật liệu không sạch đều tạo điều kiện cho nha bào uốn ván xâm nhập.

Làm gì khi phát hiện trẻ bị uốn ván rốn?

Khi nghi ngờ trẻ sơ sinh mắc uốn ván rốn, việc quan trọng nhất là đưa trẻ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế chuyên khoa càng sớm càng tốt để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Uốn ván sơ sinh là bệnh lý nhiễm trùng - nhiễm độc cấp tính, tiến triển nhanh và có nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được xử trí đúng cách. Trẻ cần được điều trị tại cơ sở có đầy đủ phương tiện hồi sức sơ sinh, đặc biệt là hệ thống hỗ trợ hô hấp, do nguy cơ co giật gây ngừng thở và suy hô hấp.

Trong quá trình vận chuyển, cần giữ môi trường yên tĩnh, hạn chế ánh sáng và tiếng ồn, tránh kích thích làm nặng thêm các cơn co cứng cơ. Việc di chuyển trẻ phải nhẹ nhàng, hạn chế rung lắc. Tại tuyến y tế ban đầu, nhân viên y tế có thể sử dụng thuốc an thần, giãn cơ và kháng sinh theo chỉ định để kiểm soát cơn co giật và hạn chế sự phát triển của vi khuẩn.

Song song với điều trị đặc hiệu, trẻ sẽ được chăm sóc toàn diện về dinh dưỡng, cân bằng nước, điện giải và phòng ngừa biến chứng nhiễm trùng. Với những trường hợp có yếu tố nguy cơ cao như đẻ rơi, cắt rốn không vô khuẩn, trẻ có thể được chỉ định tiêm huyết thanh kháng uốn ván để trung hòa độc tố. 

Cách phòng ngừa 

Uốn ván rốn là bệnh lý nhiễm trùng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu thực hiện đồng bộ các biện pháp dự phòng trước, trong và sau sinh. Các biện pháp phòng ngừa uốn ván rốn hiệu quả bao gồm:

• Chủ động phòng bệnh từ trước khi mang thai: Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần được tư vấn và tiêm phòng uốn ván đầy đủ theo khuyến cáo để tạo miễn dịch bền vững, giúp truyền kháng thể thụ động cho thai nhi.
• Theo dõi thai kỳ định kỳ: Phụ nữ mang thai cần được quản lý thai nghén chặt chẽ, sinh con tại cơ sở y tế đạt chuẩn, tránh tình trạng đẻ tại nhà hoặc đẻ rơi làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn rốn.
• Đảm bảo đỡ đẻ và chăm sóc rốn vô khuẩn: Dụng cụ cắt rốn phải được tiệt trùng đúng quy định; chăm sóc rốn sau sinh cần giữ khô, sạch, không bôi các chất dân gian hoặc thảo dược không đảm bảo vô trùng.
• Nâng cao năng lực chuyên môn y tế: Nữ hộ sinh, bác sĩ sản nhi cần được đào tạo, cập nhật thường xuyên về quy trình đỡ đẻ an toàn, kiểm soát nhiễm khuẩn và chăm sóc sơ sinh.
• Loại bỏ tập quán sinh đẻ phản khoa học: Không sử dụng dụng cụ thô sơ, không đảm bảo vệ sinh khi cắt và chăm sóc rốn trẻ.
• Cải thiện điều kiện vệ sinh y tế tuyến cơ sở: Đảm bảo phòng sinh, trang thiết bị, phương tiện tiệt trùng đạt tiêu chuẩn theo quy định của ngành y tế.
• Dự phòng đặc hiệu khi có nguy cơ: Trong các trường hợp đẻ rơi hoặc nghi ngờ nhiễm bẩn, trẻ có thể được chỉ định tiêm huyết thanh kháng uốn ván và giải độc tố uốn ván theo chỉ định bác sĩ.

Uốn ván rốn ở trẻ sơ sinh là bệnh lý nhiễm trùng đặc biệt nguy hiểm, có thể gây tử vong nhanh chóng hoặc để lại di chứng nặng nề nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Tuy nhiên, đây là bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu cha mẹ chủ động tiêm phòng đầy đủ cho mẹ, thực hiện sinh đẻ an toàn và chăm sóc rốn đúng nguyên tắc vô khuẩn. Hãy nâng cao nhận thức, tuân thủ hướng dẫn y tế và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu bất thường chính để bảo vệ sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ trong những ngày đầu đời.