Túi Morison là gì và vai trò trong chẩn đoán bệnh lý ổ bụng?

Trong giải phẫu ổ bụng, có những khoang không phải lúc nào cũng nhìn thấy rõ trên hình ảnh học nhưng lại giữ vai trò quan trọng khi xuất hiện dịch bất thường. Túi Morison là một trong những vị trí như vậy. Đây là vùng nằm giữa mặt dưới của gan và cực trên thận phải, còn được gọi là ngách gan thận hoặc khoang dưới gan phải. Khi có dịch tự do trong ổ bụng, vị trí này có thể trở thành nơi dịch tích tụ và được phát hiện trên siêu âm. Vì vậy, hiểu đúng đặc điểm giải phẫu và ý nghĩa lâm sàng của vùng này giúp người bệnh có thêm thông tin khi đọc kết quả chẩn đoán hình ảnh. 

Túi Morison là gì?

Túi Morison là khu vực nằm giữa gan và thận phải, còn được biết đến với tên gọi ngách gan - thận hoặc khoang dưới gan bên phải.

Đây là một khoang tiềm ẩn, nghĩa là bình thường khu vực giữa gan và thận phải không tạo thành một khoảng trống rõ rệt. Khoang này chỉ trở nên hiện diện khi có dịch hoặc máu tích tụ tại vị trí này.

Trên hình ảnh siêu âm, sự xuất hiện của dịch tại túi Morison có thể giúp bác sĩ phát hiện và đánh giá tình trạng tích tụ dịch trong ổ bụng, từ đó hỗ trợ quá trình chẩn đoán.

Vị trí và cấu tạo của túi Morison

Túi Morison là một khoang nằm ở khu vực giữa phần trên của thận phải và mặt phía sau của gan. Đây cũng là vùng mà gan tiếp xúc với phúc mạc.

Để hiểu rõ hơn về vị trí này, có thể hình dung cấu tạo phúc mạc như sau:

• Phúc mạc thành: Là lớp màng nằm bên ngoài, phủ và gắn với thành bụng
• Phúc mạc tạng: Nằm ở phía trong, bao bọc các cơ quan thuộc ổ bụng như gan, dạ dày, ruột non và đại tràng
• Khoang phúc mạc: Là khoảng không gian tiềm ẩn nằm giữa phúc mạc thành và phúc mạc tạng

Ở người không có bất thường hoặc bệnh lý liên quan đến ổ bụng, túi Morison thường không biểu hiện rõ trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh. Túi cùng này trở nên dễ nhận biết hơn khi dịch tích tụ bất thường trong ổ bụng. Vì vậy, sự xuất hiện của dịch tại vị trí này có thể là dấu hiệu giúp bác sĩ đánh giá tình trạng bên trong ổ bụng.

Các bệnh lý tại túi Morison

Túi Morison có thể bị ảnh hưởng khi trong ổ bụng xuất hiện tình trạng tích tụ dịch hoặc máu. Một số bệnh lý và nguyên nhân thường được nhắc đến bao gồm:

Cổ trướng

Cổ trướng xảy ra khi dịch phúc mạc tích tụ bất thường trong khoang bụng. Lượng dịch này có thể lan đến túi Morison, khiến khu vực này mở rộng hơn. Người bệnh có thể nhận thấy các dấu hiệu như:

• Vòng bụng tăng lên hoặc bụng sưng rõ;
• Ăn uống kém, chán ăn;
• Đau bụng hoặc cảm giác căng nặng ở vùng bụng;
• Bụng đau, nhạy cảm khi chạm vào;
• Khó thở.

Trong một số trường hợp, dịch trong ổ bụng có thể bị nhiễm khuẩn và dẫn đến viêm phúc mạc do vi khuẩn tự phát. Khi đó, người bệnh có thể kèm theo sốt và cảm giác mệt mỏi. Các nguyên nhân gây cổ trướng khá đa dạng, trong đó thường gặp là xơ gan, ung thư và suy tim.

Chấn thương bụng

Chấn thương vùng bụng có thể làm tổn thương các mạch máu hoặc cơ quan bên trong, từ đó dẫn đến máu chảy và tích tụ trong khoang phúc mạc. Lượng máu này có thể lan đến túi Morison. Một số dấu hiệu có thể xuất hiện khi xảy ra tình trạng này gồm:

• Đau bụng hoặc đau khi ấn vào bụng;
• Cơ thể yếu, run rẩy;
• Da và khuôn mặt nhợt nhạt;
• Mất ý thức.

Ngoài chấn thương, tình trạng máu tích tụ trong ổ bụng còn có thể liên quan đến phình động mạch trong ổ bụng, tổn thương gan, thủng dạ dày hoặc ruột, biến chứng sau dẫn lưu dịch ổ bụng, thai ngoài tử cung. Đây là tình trạng cấp cứu có khả năng đe dọa tính mạng. Khi nghi ngờ xuất huyết trong ổ bụng, người bệnh cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp. Tùy vào mức độ chảy máu, tình trạng tuần hoàn và nguyên nhân, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi và điều trị bảo tồn, can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật để kiểm soát nguồn chảy máu.

Xuất huyết tuyến thượng thận

Tuyến thượng thận phải nằm gần gan và thận phải. Xuất huyết tại tuyến này có thể tạo thành khối máu tụ vùng thượng thận, đôi khi gây hiệu ứng khối và làm biến đổi hình ảnh khu vực gan thận. Nguyên nhân có thể gồm chấn thương, tình trạng giảm thể tích tuần hoàn, sử dụng thuốc chống đông, rối loạn đông máu hoặc một số khối u tuyến thượng thận.

Hình ảnh tổn thương thay đổi theo thời gian. Siêu âm, CT hoặc MRI có thể được chỉ định tùy tình huống lâm sàng để đánh giá vị trí, kích thước và đặc điểm khối máu tụ.

Lao màng bụng

Lao màng bụng là một dạng lao ngoài phổi có thể gây viêm và thay đổi phúc mạc. Người bệnh có thể xuất hiện dịch ổ bụng, dày phúc mạc hoặc các bất thường khác. Khi dịch tích tụ, khu vực gan thận cũng có thể trở thành một trong những vị trí quan sát thấy dịch.

Đáng chú ý, hình ảnh lao phúc mạc trên CT đôi khi có thể tương tự một số bệnh lý ác tính do cùng gây dày phúc mạc hoặc tổn thương dạng nốt. Vì vậy, chẩn đoán cần dựa trên tổng hợp triệu chứng, xét nghiệm và hình ảnh học thay vì chỉ dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ.

Áp xe

Áp xe trong ổ bụng là ổ chứa mủ hình thành do nhiễm trùng, có thể xuất hiện sau phẫu thuật, viêm nhiễm cơ quan trong ổ bụng hoặc các tình trạng khác. Nếu ổ áp xe nằm gần gan hoặc lan vào khoang dưới gan, hình ảnh bất thường có thể được phát hiện tại vùng gan thận.

CT thường có giá trị trong đánh giá vị trí, kích thước và mức độ lan rộng của ổ áp xe. Tùy nguyên nhân và tình trạng người bệnh, việc điều trị có thể cần dùng thuốc kháng sinh, dẫn lưu hoặc xử trí nguyên nhân gây nhiễm trùng theo chỉ định chuyên khoa.

Bệnh lý cấp cứu phụ khoa

Một số bệnh lý phụ khoa cấp cứu có thể gây chảy máu trong ổ bụng, điển hình là thai ngoài tử cung bị vỡ hoặc vỡ nang buồng trứng. Máu từ vùng chậu có thể lan trong ổ phúc mạc và được phát hiện ở những vị trí khác, bao gồm vùng gan thận.

Do đó, khi siêu âm phát hiện dịch tự do ở vùng bụng trên ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, bác sĩ cần xem xét toàn bộ bối cảnh lâm sàng. Đau bụng, trễ kinh, ra huyết âm đạo, choáng hoặc tụt huyết áp có thể là những dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp.

Nhiễm trùng ổ bụng

Viêm phúc mạc hoặc các nhiễm trùng trong ổ bụng có thể dẫn đến tích tụ dịch viêm và lan truyền qua các khoang phúc mạc. Do khoang gan thận có sự thông thương với những vùng khác của ổ bụng, dịch nhiễm trùng có thể xuất hiện tại đây.

Hình ảnh học có thể cho thấy dịch, dày hoặc tăng bắt thuốc của phúc mạc và các dấu hiệu viêm xung quanh. Việc xác định nguyên nhân là yếu tố quan trọng vì nhiễm trùng ổ bụng có thể tiến triển nặng nếu không được xử trí kịp thời.

Túi Morison là một khoang ẩn giữa gan và thận phải, có vai trò quan trọng trong khảo sát dịch tự do trong ổ bụng. Hình ảnh dịch tại vị trí này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như cổ trướng, xuất huyết, viêm hoặc nhiễm trùng, nên không thể dùng riêng dấu hiệu này để chẩn đoán bệnh. Siêu âm thường được sử dụng để đánh giá ban đầu, trong khi CT hoặc MRI có thể được chỉ định khi cần khảo sát chi tiết hơn. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được giải thích kết quả dựa trên triệu chứng và tình trạng cụ thể.