Trẻ sơ sinh thở khò khè và hay vặn mình: Nguyên nhân và cách xử trí

Trong những tháng đầu đời, cơ thể trẻ sơ sinh còn non nớt và đang trong quá trình hoàn thiện các chức năng sinh học. Chính vì vậy, hiện tượng trẻ thở khò khè và hay vặn mình là một trong những tình trạng phổ biến nhất khiến phụ huynh hoang mang. Bài viết này sẽ cung cấp cho cha mẹ cái nhìn tổng quan để phân biệt rõ ràng nguyên nhân, đồng thời hướng dẫn các bước xử trí đúng cách tại nhà nhằm đảm bảo sự an toàn và phát triển tốt nhất cho trẻ.

Trẻ sơ sinh thở khò khè và hay vặn mình là do đâu?

Việc thấy trẻ sơ sinh thường xuyên vặn mình hay phát ra những tiếng thở khò khè khi ngủ là nỗi lo lắng chung của rất nhiều bậc cha mẹ lần đầu có con. Dưới đây là những nguyên nhân chính giải thích cho hiện tượng này để cha mẹ có thể yên tâm và biết cách chăm sóc bé tốt hơn:

Hệ thần kinh và hô hấp chưa trưởng thành

Nguyên nhân cơ bản nhất đến từ việc các cơ quan trong cơ thể bé chưa phát triển hoàn thiện. Đối với hiện tượng vặn mình, nó thường xuất hiện ở trẻ từ vài tuần tuổi đến 2 tháng tuổi. Lúc này, vỏ não và các tế bào thần kinh của bé chưa phát triển đủ để kiểm soát các hành vi vận động, dẫn đến việc tay chân bé hay múa may hoặc cơ thể vặn vẹo mỗi khi chuyển giấc ngủ.

Đối với hệ hô hấp, đường thở của trẻ sơ sinh rất nhỏ và mềm. Do đó, chỉ cần một chút dịch nhầy sinh lý cũng có thể gây cản trở luồng khí, tạo ra âm thanh khò khè hoặc tiếng rít nhẹ. Điều này đôi khi nghe giống như tiếng ngáy nhưng thực chất là do luồng khí đi qua khe hẹp trong mũi hoặc họng.

Đói hoặc giấc ngủ chưa sâu

Tiếng khò khè và hành động cựa quậy cũng là ngôn ngữ riêng của bé để báo hiệu cơn đói, đặc biệt là vào ban đêm. Nếu bé ngủ quên khi chưa bú no, dạ dày trống rỗng sẽ kích thích bé cử động nhiều hơn.

Ngoài ra, nhịp thở của trẻ sơ sinh cũng chưa ổn định, lúc nhanh lúc chậm tùy thuộc vào giấc ngủ sâu hay nông, dẫn đến những âm thanh thở không đều.

Tác động của bệnh lý hô hấp

Mặc dù phần lớn là sinh lý, nhưng cha mẹ cần cảnh giác nếu tiếng khò khè đi kèm các dấu hiệu bệnh lý:

• Tồn đọng dịch đờm: Bé chưa biết khạc nhổ như người lớn nên đờm nhớt ứ đọng trong cổ họng sẽ tạo ra tiếng kêu.
• Nghẹt mũi do cảm lạnh: Virus tấn công làm niêm mạc mũi sưng viêm, tiết nhiều dịch gây bít tắc đường thở khiến bé phải thở gắng sức.
• Sặc sữa lên mũi: Nếu mẹ xử lý không khéo khi bé sặc, sữa có thể đọng lại trong hốc mũi gây viêm nhiễm và cản trở hô hấp.
• Viêm phổi hoặc viêm phế quản: Trong một số trường hợp hiếm, tiếng khò khè kèm khó thở có thể liên quan đến viêm phổi, viêm tiểu phế quản hoặc các bệnh lý hô hấp khác, trẻ cần được thăm khám y tế để xác định nguyên nhân

Cha mẹ cần làm gì khi trẻ có biểu hiện khò khè, vặn mình?

Mặc dù đa phần đây là những biểu hiện sinh lý bình thường sẽ tự hết khi bé lớn, nhưng cha mẹ hoàn toàn có thể áp dụng những biện pháp chăm sóc khoa học dưới đây để giúp con dễ chịu, ngủ ngon và sâu giấc hơn.

Vệ sinh mũi họng thông thoáng

Tiếng khò khè thường xuất phát do đường thở của bé bị cản trở bởi dịch nhầy hoặc gỉ mũi.

• Dùng nước muối sinh lý: Mẹ nên nhỏ vài giọt nước muối sinh lý loại dành riêng cho trẻ sơ sinh vào mũi để làm mềm gỉ mũi, giúp bé dễ thở hơn.
• Làm sạch nhẹ nhàng: Có thể dùng khăn giấy mềm vê sâu kèn để kích thích nhẹ làm bé hắt hơi, đẩy gỉ mũi ra ngoài. Tuyệt đối không dùng tăm bông hay vật cứng chọc sâu vào mũi bé.
• Sử dụng máy tạo ẩm: Máy tạo độ ẩm phun sương mát trong phòng ngủ sẽ giúp niêm mạc mũi của bé không bị khô, giảm tình trạng nghẹt mũi vào ban đêm.

Điều chỉnh thói quen ăn uống

Nếu bé hay vặn mình kèm theo ọc sữa hoặc trào ngược:

• Chia nhỏ cữ bú: Không nên cho bé ăn quá no ngay trước giờ đi ngủ. Sau khi bú, hãy bế đứng và vỗ ợ hơi kỹ trước khi đặt bé nằm xuống.
• Đảm bảo bé không đói: Trẻ sơ sinh cần nạp năng lượng liên tục (khoảng 2 - 4 tiếng/lần). Đói bụng vào ban đêm sẽ khiến bé cựa quậy, ngủ không yên.
• Đối với trẻ bú mẹ, cần duy trì bú mẹ đầy đủ và đúng cữ: Sữa mẹ cung cấp đủ nước và giúp làm loãng dịch tiết đường hô hấp, không cho trẻ uống thêm nước lọc.

Tạo môi trường ngủ phù hợp

Không gian ngủ tác động trực tiếp đến việc bé có hay vặn mình hay không.

• Không khí sạch sẽ: Giữ phòng ốc thông thoáng, sạch bụi bẩn để tránh các tác nhân gây dị ứng đường hô hấp. Nhiệt độ phòng cần duy trì ở mức mát mẻ, dễ chịu.
• Giường nệm an toàn: Cho bé nằm trên nệm phẳng và cứng cáp. Không chèn quá nhiều gối hay thú bông xung quanh để tránh nguy cơ đột tử. Phòng ngủ nên tối và yên tĩnh, có thể dùng tiếng ồn trắng để bé dễ vào giấc.

Điều chỉnh tư thế ngủ phù hợp

Tư thế nằm cũng giúp cải thiện tình trạng khò khè.

• Nằm ngửa: Đây là tư thế an toàn nhất được các chuyên gia khuyến nghị.
• Nằm nghiêng có kiểm soát: Nếu bé khò khè nhiều, mẹ có thể cho bé nằm nghiêng một lúc để đường thở thông thoáng hơn, nhưng cần quan sát kỹ bé.
• Không kê gối quá cao: Điều này có thể làm gập đường thở của bé và lưu ý tuyệt đối không cho bé nằm sấp khi ngủ.

Trường hợp nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế?

Dù phần lớn hiện tượng khò khè hay vặn mình ở trẻ nhỏ là sinh lý bình thường, nhưng cha mẹ tuyệt đối không được chủ quan. Ranh giới giữa bình thường và nguy hiểm đôi khi rất mong manh, vì vậy bạn cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế nếu quan sát thấy những dấu hiệu gắng sức hô hấp sau đây:

• Nhịp thở nhanh: Trẻ thở nhanh và dồn dập bất thường so với hàng ngày, kèm theo tình trạng khó thở ngày càng tăng.
• Dấu hiệu rút lõm lồng ngực: Tức là phần da thịt giữa các xương sườn hoặc vùng hõm dưới cổ bị hút sâu vào trong mỗi khi bé cố gắng hít hơi vào.
• Phập phồng cánh mũi: Hai cánh mũi phập phồng liên tục, lỗ mũi giãn rộng ra theo từng nhịp thở để cố gắng lấy thêm không khí.
• Phát ra tiếng rên rỉ hoặc gừ nhẹ đều đặn ở mỗi nhịp thở ra: Cho thấy phổi đang gặp khó khăn.
• Đầu của bé gật gù, lắc lư lên xuống theo nhịp thở: Do cơ thể phải gắng sức quá mức.
• Dấu hiệu hô hấp đảo ngược: Quan sát thấy ngực và bụng chuyển động ngược chiều nhau, như ngực phồng lên thì bụng xẹp xuống và ngược lại.
• Phát ra âm thanh lạ: Tiếng thở phát ra những âm thanh như tiếng rít, tiếng huýt sáo, đặc biệt nghe rõ khi trẻ hít vào.
• Bất cứ khi nào cha mẹ cảm thấy lo lắng về cách thở của con, thấy trẻ tím tái quanh môi hoặc li bì mệt mỏi, hãy tin vào trực giác của mình và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế ngay lập tức.

Việc trẻ sơ sinh thở khò khè và hay vặn mình đa phần là phản xạ sinh lý tự nhiên cho thấy bé đang phát triển và làm quen với môi trường bên ngoài. Tuy nhiên, ranh giới giữa bình thường và bất thường đôi khi chỉ cách nhau ở những dấu hiệu đi kèm nhỏ. Điều quan trọng nhất là bình tĩnh quan sát và giữ vệ sinh tai mũi họng đúng cách cho con. Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn nắm vững bí quyết xử trí để bé yêu luôn khỏe mạnh, ngủ ngon và phát triển toàn diện.