Trẻ bị sốc nhiệt trời nắng nóng: Dấu hiệu nhận biết, cách xử trí và phòng ngừa

Trẻ em dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết nắng nóng do khả năng điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện. Vì vậy, cha mẹ cần trang bị kiến thức để nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và có biện pháp xử trí phù hợp ngay từ những phút đầu.

Trẻ bị sốc nhiệt trời nắng nóng là gì?

Sốc nhiệt là tình trạng tăng thân nhiệt nghiêm trọng kèm rối loạn chức năng thần kinh trung ương, chẳng hạn lú lẫn, hành vi bất thường, co giật hoặc mất ý thức. Đây là cấp cứu y tế có thể gây tổn thương não, tim, gan, thận và nhiều cơ quan khác nếu việc làm mát và điều trị bị trì hoãn.

Thông thường, cơ thể duy trì nhiệt độ ổn định nhờ cơ chế tiết mồ hôi và tăng lưu lượng máu đến da để tỏa nhiệt. Tuy nhiên, khi trẻ tiếp xúc với môi trường có nhiệt độ cao trong thời gian dài hoặc vận động quá sức dưới trời nắng, cơ chế này có thể bị quá tải. Khi đó, thân nhiệt có thể tăng lên trên 40°C, làm ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan trong cơ thể.

Trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, dễ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng vì khả năng thích nghi và tự điều chỉnh hành vi còn hạn chế. Trẻ cũng có thể không tự nhận biết được tình trạng khát, quá nóng hoặc cần ngừng vận động. Bên cạnh đó, trẻ thường hiếu động, dễ quên uống nước và khó nhận biết các dấu hiệu mất nước hoặc quá nóng để chủ động nghỉ ngơi.

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, sốc nhiệt có thể tiến triển nhanh, gây co giật, rối loạn ý thức, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng.

Phân biệt sốc nhiệt, say nóng và kiệt sức do nhiệt

Các tình trạng do nắng nóng có biểu hiện khá giống nhau nên nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn. Việc phân biệt giúp lựa chọn cách xử trí phù hợp và đưa trẻ đến cơ sở y tế đúng thời điểm.

Các biểu hiện thường được gọi là say nóng hoặc say nắng có thể thuộc nhiều mức độ bệnh do nóng. Trong đó, sốc nhiệt là tình trạng nghiêm trọng nhất và cần được xử trí cấp cứu.

Dấu hiệu trẻ bị sốc nhiệt trời nắng nóng

Sốc nhiệt có thể tiến triển nhanh chỉ trong thời gian ngắn. Vì vậy, cha mẹ cần theo dõi sát nếu trẻ vừa hoạt động ngoài trời hoặc ở trong môi trường có nhiệt độ cao.

Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Thân nhiệt tăng cao, thường từ 40°C trở lên.
• Da nóng, có thể đỏ, khô hoặc vẫn đổ nhiều mồ hôi.
• Mạch nhanh, tim đập mạnh.
• Thở nhanh hoặc thở gấp.
• Khát nước nhiều.
• Đau đầu dữ dội.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Chóng mặt, mất thăng bằng.
• Trẻ mệt lả, lừ đừ hoặc khó đánh thức.
• Co giật.
• Rối loạn ý thức hoặc mất ý thức.

Ở trẻ nhỏ, các dấu hiệu đôi khi không điển hình. Trẻ có thể quấy khóc liên tục, bỏ bú, ngủ li bì hoặc phản ứng chậm với các kích thích xung quanh. Khi nhận thấy những biểu hiện này, phụ huynh không nên chờ triệu chứng tự cải thiện mà cần xử trí ngay.

Cách xử trí khi trẻ bị sốc nhiệt

Ngay khi nghi ngờ trẻ bị sốc nhiệt, mục tiêu quan trọng nhất là giảm thân nhiệt càng sớm càng tốt trong khi chờ được chăm sóc y tế.

Cha mẹ nên thực hiện các bước sau:

• Đưa trẻ đến nơi râm mát hoặc phòng có thông gió tốt.
• Cởi bớt quần áo dày hoặc quần áo bó sát để cơ thể tản nhiệt.
• Dùng khăn mát lau toàn thân, đặc biệt ở vùng cổ, nách và bẹn.
• Làm ướt da bằng nước mát và dùng quạt để tăng bay hơi, giúp cơ thể thải nhiệt nhanh hơn.
• Nếu trẻ tỉnh táo và có thể nuốt bình thường, cho trẻ uống từng ngụm nước mát hoặc dung dịch bù nước theo hướng dẫn.
• Gọi cấp cứu hoặc nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất.
• Theo dõi nhịp thở, mức độ tỉnh táo và thân nhiệt của trẻ trong suốt quá trình di chuyển.

Những việc không nên làm

Việc xử trí sai cách có thể khiến tình trạng của trẻ trở nên nghiêm trọng hơn. Cha mẹ cần tránh:

• Không ngâm trẻ vào nước đá hoặc dùng nước quá lạnh để làm mát vì có thể gây co mạch, cản trở quá trình tỏa nhiệt.
• Không ép trẻ uống nước nếu trẻ đang lơ mơ, co giật hoặc mất ý thức vì có nguy cơ sặc.
• Không tự ý sử dụng thuốc hạ sốt. Thuốc hạ sốt thường không có tác dụng trong trường hợp sốc nhiệt vì nguyên nhân không phải do nhiễm trùng.
• Không trì hoãn việc đưa trẻ đến bệnh viện chỉ vì thấy thân nhiệt đã giảm sau khi sơ cứu.

Cách phòng ngừa sốc nhiệt ở trẻ trong mùa nắng nóng

Phòng ngừa luôn là biện pháp hiệu quả để giảm nguy cơ sốc nhiệt ở trẻ.

Để bảo vệ trẻ trong những ngày nắng nóng, phụ huynh nên:

• Cho trẻ uống đủ nước trong ngày, ngay cả khi chưa cảm thấy khát.
• Tăng cường rau xanh, trái cây giàu nước trong khẩu phần ăn.
• Hạn chế cho trẻ vui chơi hoặc vận động ngoài trời trong khoảng từ 10 giờ đến 16 giờ.
• Cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, sáng màu và thấm hút mồ hôi tốt.
• Đội mũ rộng vành, sử dụng ô hoặc các biện pháp che nắng khi ra ngoài.
• Cho trẻ nghỉ ngơi thường xuyên nếu phải tham gia hoạt động ngoài trời.
• Không để trẻ trong ô tô đóng kín, kể cả trong thời gian ngắn, vì nhiệt độ trong xe có thể tăng rất nhanh.
• Giữ không gian sống thông thoáng, tránh để trẻ ở nơi quá nóng hoặc bí bách.
• Theo dõi sát trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi trong những ngày nắng nóng kéo dài.

Nếu trẻ tham gia các hoạt động thể thao hoặc dã ngoại, cha mẹ nên chuẩn bị đủ nước uống, quần áo phù hợp và nhắc trẻ nghỉ ngơi định kỳ.

Trẻ bị sốc nhiệt trời nắng nóng là tình trạng cấp cứu cần được nhận biết và xử trí càng sớm càng tốt. Việc chủ động phòng ngừa bằng cách cho trẻ uống đủ nước, hạn chế tiếp xúc với nắng gắt, mặc trang phục phù hợp và theo dõi sát khi trẻ hoạt động ngoài trời sẽ góp phần giảm nguy cơ xảy ra sốc nhiệt. Nếu trẻ có dấu hiệu tăng thân nhiệt kèm rối loạn ý thức hoặc co giật, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được điều trị kịp thời.