Trẻ bị bong gân: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí

Trẻ bị bong gân thường do hiếu động, chạy nhảy, chơi thể thao hoặc tham gia hoạt động ngoài trời. Nếu không xử trí đúng, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động, gây đau kéo dài hoặc làm khớp mất vững. Hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết dấu hiệu và áp dụng cách xử trí khoa học sẽ giúp trẻ hồi phục nhanh, hạn chế biến chứng lâu dài.

Nguyên nhân khiến trẻ bị bong gân

Trẻ em có cơ thể đang phát triển, dây chằng còn mềm và chưa ổn định, dễ bị chấn thương khi vận động mạnh hoặc sai tư thế. Nguyên nhân phổ biến gồm:

Té ngã khi chạy nhảy, chơi thể thao

Trẻ thường hiếu động, tham gia các môn như đá bóng, cầu lông, bóng rổ. Khi tiếp đất sai tư thế, khớp gối, cổ chân hoặc cổ tay dễ bị gập quá mức, làm dây chằng giãn hoặc rách.

Ví dụ: Trẻ đá bóng trượt chân, xoay cổ chân đột ngột khiến dây chằng bị kéo căng vượt mức chịu lực.

Vận động sai tư thế, xoắn khớp đột ngột

Các động tác đổi hướng nhanh, xoay người hoặc nhảy cao rồi tiếp đất sai kỹ thuật khiến khớp chịu lực xoắn mạnh, dễ gây rách dây chằng, đặc biệt ở cổ chân, cổ tay và đầu gối.

Tai nạn sinh hoạt

Trẻ có thể trượt ngã trên sàn trơn, cầu thang hoặc va vào vật cứng. Đây là nguyên nhân phổ biến ở trẻ dưới 7 tuổi nhưng thường bị bỏ qua. Chấn thương nhẹ có thể chỉ sưng, song nếu không chăm sóc đúng, bong gân sẽ nặng hơn.

Đi giày dép không phù hợp

Giày quá chật hoặc quá rộng làm giảm độ ổn định khớp, tăng nguy cơ bong gân. Trẻ lớn đôi khi đi giày cao gót hoặc giày thể thao không vừa chân, dễ trượt hoặc xoắn khớp. Giày dép hỗ trợ kém cũng khiến cơ và dây chằng quanh khớp không được bảo vệ tốt, dễ chấn thương.

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị bong gân

Có thể nhận biết trẻ bị bong gân qua các dấu hiệu sau: 

• Đau nhói tại khớp bị chấn thương: Trẻ thường khóc hoặc kêu đau ngay sau khi chấn thương, đặc biệt khi vận động hoặc tiếp xúc vùng tổn thương. Cơn đau có thể lan ra xung quanh khớp.
• Sưng và bầm tím: Khu vực khớp bị bong gân thường sưng nhanh chóng, có thể xuất hiện bầm tím do mạch máu nhỏ dưới da bị tổn thương.
• Hạn chế vận động: Trẻ khó đi lại, không dám đặt toàn bộ trọng lượng lên chi bị thương hoặc hạn chế cử động khớp. Trẻ thường giữ khớp ở tư thế cố định để giảm đau.
• Trường hợp nặng: Khớp biến dạng, mất vững, trẻ không thể vận động bình thường. Đây là dấu hiệu nguy hiểm, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để loại trừ gãy xương hoặc tổn thương nặng dây chằng.

Cách xử trí khi trẻ bị bong gân

Khi trẻ bị bong gân, cần xử trí đúng cách theo các bước sau để giúp hồi phục nhanh và tránh biến chứng:

Áp dụng nguyên tắc RICE

Trong xử trí bong gân ở trẻ, nguyên tắc RICE là bước cơ bản cần được áp dụng đúng cách:

• Rest (nghỉ ngơi): Hạn chế đi lại, tránh đặt toàn bộ trọng lượng lên chi bị thương. Nghỉ ngơi giúp dây chằng không bị tổn thương thêm, đồng thời giảm sưng và đau. Khi cần, có thể dùng nạng hoặc trợ giúp để trẻ di chuyển an toàn.
• Ice (chườm lạnh): Chườm đá 15 - 20 phút/lần, 2 - 3 lần/ngày trong 48 giờ đầu sau chấn thương. Nhiệt độ lạnh giúp co mạch, giảm sưng và giảm đau tức thời. Luôn bọc đá trong khăn mềm để tránh bỏng lạnh cho trẻ.
• Compression (băng ép): Băng thun hoặc băng chuyên dụng quấn quanh khớp bị thương để giảm phù nề, cố định nhẹ. Không quấn quá chặt vì trẻ có thể bị tê bì, cản trở lưu thông máu.
• Elevation (kê cao chi): Khi nghỉ ngơi, kê chi bị thương cao hơn tim để giảm sưng. Có thể kê gối dưới chân hoặc tay khi trẻ ngồi hoặc nằm.

Đưa trẻ đi khám y tế

Trong những trường hợp bong gân nặng, cần đưa trẻ đi khám y tế để được chẩn đoán và xử trí kịp thời:

• Nếu sưng nhiều, đau dữ dội, xuất hiện biến dạng khớp, không thể đi lại bình thường hoặc nghi ngờ gãy xương, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
• Bác sĩ có thể chụp X-quang hoặc MRI để xác định mức độ tổn thương dây chằng và xương.

Dùng thuốc giảm đau theo chỉ định bác sĩ

Trong quá trình điều trị bong gân, việc dùng thuốc giảm đau cần tuân theo chỉ định của bác sĩ:

• Chỉ sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm theo hướng dẫn y tế, không tự ý cho trẻ dùng thuốc.
• Các thuốc thường được kê gồm paracetamol hoặc ibuprofen liều phù hợp theo cân nặng.
• Tránh dùng thuốc kéo dài, liều cao để không gây tác dụng phụ lên gan, thận hoặc dạ dày của trẻ.

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Sau giai đoạn cấp tính, vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng giúp trẻ lấy lại vận động khớp:

• Khi trẻ giảm đau và sưng, có thể bắt đầu các bài tập vận động nhẹ để phục hồi chức năng khớp.
• Bài tập thường bao gồm: Co - duỗi khớp, tăng cường sức mạnh cơ quanh khớp, tập thăng bằng và độ linh hoạt.
• Việc tập nên được giám sát bởi chuyên viên vật lý trị liệu để tránh tái chấn thương.

Phòng ngừa bong gân ở trẻ

Để hạn chế nguy cơ chấn thương, cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa bong gân cho trẻ:

• Khởi động kỹ trước khi chơi thể thao: Giúp cơ và dây chằng linh hoạt, giảm nguy cơ bong gân khi chạy, nhảy hoặc đổi hướng đột ngột.
• Chọn giày dép phù hợp: Giày vừa chân, có đế chống trơn, ôm cổ chân và bàn chân để tăng độ ổn định khớp.
• Tạo môi trường vui chơi an toàn: Tránh địa hình gồ ghề, trơn trượt hoặc có vật sắc nhọn, giúp hạn chế té ngã và chấn thương sinh hoạt.
• Hướng dẫn vận động đúng tư thế, tránh quá sức: Dạy trẻ kỹ thuật chạy, nhảy, leo trèo đúng cách; hạn chế xoắn khớp đột ngột hoặc tiếp đất sai. Khuyến khích trẻ lắng nghe cơ thể, dừng lại khi thấy đau hoặc mệt mỏi.

Trẻ bị bong gân nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng sẽ hồi phục nhanh, hạn chế biến chứng lâu dài, giúp trẻ duy trì vận động bình thường. Áp dụng nguyên tắc RICE, dùng thuốc theo chỉ định, kết hợp vật lý trị liệu sẽ hỗ trợ khớp chắc khỏe, linh hoạt hơn. Cha mẹ cũng nên tạo môi trường vui chơi an toàn, hướng dẫn trẻ vận động đúng tư thế và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường. Nếu đau, sưng hoặc mất vững khớp kéo dài, cần đưa trẻ đi khám kịp thời để bảo vệ tối đa sức khỏe vận động.