Tiểu đường có ăn được bánh gai không? Những điều cần biết

Bánh gai là món bánh dân gian quen thuộc trong nhiều dịp lễ, Tết và cúng giỗ. Với lớp vỏ dẻo thơm từ lá gai, nhân đậu xanh ngọt béo và đôi khi có thêm dừa hoặc mỡ, bánh mang hương vị đặc trưng khó cưỡng. Tuy nhiên, đây cũng là thực phẩm giàu tinh bột và đường. Đối với người mắc rối loạn chuyển hóa đường huyết, việc lựa chọn món ăn cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

Tiểu đường có ăn được bánh gai không?

Người tiểu đường có thể ăn bánh gai, nhưng không nên ăn thường xuyên và chỉ nên ăn với lượng rất nhỏ, có kiểm soát. Bánh gai thường được làm từ các nguyên liệu chính:

• Bột nếp (gạo nếp);
• Lá gai xay nhuyễn;
• Đường (thường là đường tinh luyện hoặc mật);
• Đậu xanh (nhân bánh);
• Dừa nạo;
• Mỡ lợn hoặc dầu thực vật (trong một số công thức hiện đại).

Trong đó, bột nếp và đường là hai thành phần chính có thể làm tăng đường huyết nhanh chóng. Bột nếp là tinh bột hấp thu nhanh, còn đường (sucrose) làm tăng lượng glucose trong máu sau ăn chỉ trong thời gian ngắn.

Theo hướng dẫn dinh dưỡng cho người bệnh đái tháo đường từ Bộ Y tế Việt Nam, người bệnh cần hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường đơn và tinh bột tinh chế vì dễ gây tăng đường huyết sau ăn. Tương tự, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo giảm lượng đường tự do xuống dưới 10% tổng năng lượng hàng ngày.

Vì vậy, người bị tiểu đường có thể ăn bánh gai, nhưng chỉ thỉnh thoảng và với khẩu phần nhỏ. Nếu ăn quá nhiều hoặc thường xuyên, đường huyết có thể tăng cao, ảnh hưởng đến việc kiểm soát bệnh lâu dài.

Vì sao không nên ăn nhiều bánh gai khi bị tiểu đường?

Bánh gai chứa nhiều tinh bột và đường nên sau khi ăn, đường huyết có thể tăng khá nhanh, đặc biệt trong vài giờ đầu. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần, việc kiểm soát đường máu sẽ trở nên khó khăn hơn. Về lâu dài, đường huyết dao động thất thường có thể làm tăng nguy cơ biến chứng ở tim mạch, thận, mắt và hệ thần kinh.

Người bệnh không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn món này khỏi thực đơn nếu đáp ứng được các điều kiện sau:

• Chỉ số đường huyết đang được kiểm soát ổn định.
• Có kế hoạch phân bổ tinh bột hợp lý trong ngày.
• Chỉ ăn một lượng nhỏ và không dùng thường xuyên.

Giá trị dinh dưỡng của bánh gai

Để trả lời rõ hơn tiểu đường có ăn bánh gai được không, cần xem xét thành phần dinh dưỡng cụ thể.

Thành phần chính và năng lượng

Một chiếc bánh gai trung bình (khoảng 80 - 120g) cung cấp khoảng 200 - 300 calo. Trong 100g bánh gai thường chứa:

• Năng lượng: Khoảng 250 calo.
• Protein: 4 - 5g (chủ yếu từ đậu xanh).
• Chất béo: 2 - 3g (từ dừa nạo, mỡ hoặc dầu).
• Carbohydrate (chất đường bột): Khoảng 50 - 52g (từ bột nếp và đường).
• Chất xơ: Khoảng 0.35g (rất ít).
• Canxi: Khoảng 240mg tùy theo công thức bánh.
• Phốt pho: Khoảng 44mg.
• Kẽm: Khoảng 0.56mg.

Chỉ số đường huyết (GI) của bánh gai

Bột nếp là tinh bột tinh chế có khả năng làm tăng đường huyết nhanh sau ăn. Khi thêm đường trong quá trình chế biến, tổng lượng carbohydrate hấp thu nhanh của bánh gai càng cao. Hiện chưa có dữ liệu chỉ số đường huyết (GI) chuẩn hóa riêng cho bánh gai, nhưng do thành phần chính là bột nếp và đường, món này có thể gây tăng đường huyết đáng kể.

Đậu xanh có GI thấp hơn và chứa một ít chất xơ, tuy nhiên tỷ lệ trong bánh không đủ để trung hòa tác động từ bột nếp và đường. Vì vậy, bánh gai không phù hợp nếu ăn nhiều ở người đái tháo đường.

Điểm tích cực trong bánh gai

Đậu xanh cung cấp protein thực vật và một ít chất xơ, giúp no lâu hơn. Lá gai có thể mang lại chất chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, lợi ích này không đủ bù đắp nếu ăn quá mức do carbohydrate cao.

Vì sao người tiểu đường cần kiểm soát thực phẩm ngọt và tinh bột?

Ở người tiểu đường, khả năng điều hòa đường huyết bị suy giảm do cơ thể thiếu insulin hoặc insulin hoạt động không hiệu quả. Vì vậy, việc lựa chọn thực phẩm, đặc biệt là nhóm giàu tinh bột và đường cần được chú ý kỹ hơn so với người bình thường.

Khi ăn các thực phẩm chứa nhiều tinh bột hoặc đường, cơ thể sẽ trải qua quá trình sau:

• Tinh bột và đường được tiêu hóa, chuyển hóa thành glucose.
• Glucose hấp thu vào máu làm đường huyết tăng lên.
• Nếu insulin không đủ hoặc hoạt động kém hiệu quả, lượng đường trong máu sẽ không được đưa vào tế bào kịp thời.

Khi tình trạng tăng đường huyết xảy ra lặp đi lặp lại, cơ thể có thể phải đối mặt với nhiều hệ lụy lâu dài như:

• Gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch;
• Ảnh hưởng chức năng thận;
• Gây tổn thương võng mạc, làm suy giảm thị lực;
• Tác động đến hệ thần kinh ngoại biên, gây tê bì hoặc đau nhức.

Chính vì vậy, các món ăn ngọt và nhiều tinh bột, trong đó có bánh gai chỉ nên được xem là món thưởng thức thỉnh thoảng. Việc ăn với tần suất hợp lý và kiểm soát khẩu phần sẽ giúp người bệnh duy trì đường huyết ổn định và hạn chế biến chứng về sau.

Lưu ý khi ăn bánh gai cho người tiểu đường

Vì bánh gai chứa nhiều bột nếp và đường, nên nếu vẫn muốn ăn, bạn cần áp dụng các nguyên tắc dưới đây để hạn chế ảnh hưởng đến đường huyết.

Cách ăn bánh gai an toàn

Để giảm nguy cơ tăng đường huyết sau ăn, bạn nên ghi nhớ những điểm sau:

• Chỉ ăn nửa chiếc bánh nhỏ (khoảng 50 - 60g) mỗi lần.
• Không ăn khi đói, nên ăn sau bữa chính có rau và đạm (thịt nạc, cá, đậu phụ).
• Không dùng kèm nước ngọt, sữa có đường hoặc các món tráng miệng ngọt khác.
• Ăn sau bữa chính giúp làm chậm hấp thu đường, hạn chế tăng đường huyết đột ngột.

Tần suất ăn hợp lý

Bên cạnh cách ăn, tần suất ăn cũng rất quan trọng để tránh làm đường huyết dao động mạnh.

• Tần suất nên hạn chế và phụ thuộc vào mức kiểm soát đường huyết cá nhân.
• Nếu đường huyết chưa ổn định, nên tránh hoàn toàn.
• Theo dõi đường huyết sau ăn 1 - 2 giờ để đánh giá phản ứng của cơ thể.

Điều chỉnh khẩu phần trong ngày

Nếu đã ăn bánh gai, bạn cần cân đối lại tổng lượng tinh bột trong ngày để tránh vượt mức cho phép.

• Giảm cơm, bún, mì trong bữa đó;
• Tăng rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ (rau luộc, salad);
• Uống đủ nước.

Ai nên tránh hoàn toàn?

Một số trường hợp không nên ăn bánh gai để đảm bảo an toàn sức khỏe.

• Người có đường huyết cao kéo dài.
• Người mới phát hiện bệnh, đường huyết chưa ổn định.
• Người có biến chứng tim mạch hoặc bệnh thận nặng.

Trong các trường hợp này, bạn nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn chế độ ăn phù hợp và cá nhân hóa theo tình trạng sức khỏe.

Vậy tiểu đường có ăn được bánh gai không? Câu trả lời là có, nhưng chỉ nên ăn với lượng nhỏ, không ăn thường xuyên và cần tính vào tổng lượng tinh bột trong ngày. Người bệnh nên ưu tiên ăn sau bữa chính, theo dõi đường huyết sau ăn và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu có biến chứng. Kiểm soát khẩu phần hợp lý sẽ giúp người bệnh vừa đảm bảo sức khỏe vừa không phải kiêng khem quá mức.