Tiêu chảy kèm sốt ở trẻ em: Nguyên nhân, dấu hiệu nguy hiểm và cách xử trí

Tiêu chảy kèm sốt ở trẻ em có thể là biểu hiện của nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau. Do đó, cha mẹ cần tìm hiểu sớm và đầy đủ về tình trạng này để có hướng xử trí phù hợp, tránh ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin cần thiết về tình trạng này cho bố mẹ nhận biết và xử trí kịp thời cho trẻ.

Nguyên nhân tiêu chảy kèm sốt ở trẻ em

Dưới đây là các nguyên nhân có thể gây ra tình trạng tiêu chảy và sốt ở trẻ em:

Nhiễm virus đường ruột (Rotavirus, Norovirus)

Đây là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây tiêu chảy cấp kèm sốt ở trẻ nhỏ, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi. Virus dễ lây qua đường phân - miệng, đồ chơi hoặc các bề mặt nhiễm bẩn.

Triệu chứng thường gặp:

• Sốt từ nhẹ đến cao.
• Đi ngoài nhiều lần trong ngày.
• Nôn ói, đau bụng.
• Trẻ mệt, bú kém hoặc bỏ bú.

Tình trạng này có thể khiến trẻ mất nước nhanh nếu không được bù nước đúng cách. Hiện nay, vắc-xin phòng Rotavirus được khuyến cáo tiêm sớm để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Nhiễm vi khuẩn đường ruột (Salmonella, E. coli, Shigella)

Nguồn lây chủ yếu là thực phẩm hoặc nước uống không đảm bảo vệ sinh, thực phẩm chưa nấu chín hoặc tiếp xúc với nguồn bệnh.

Dấu hiệu nhận biết:

• Sốt cao liên tục (có thể 39 - 40°C).
• Tiêu chảy phân lỏng, có nhầy hoặc lẫn máu.
• Đau bụng nhiều, đầy hơi.
• Có thể kèm nôn.

Một số trường hợp nặng cần dùng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ.

Nhiễm ký sinh trùng hoặc bệnh lý liên quan

Ký sinh trùng như Giardia hoặc amip có thể gây tiêu chảy kéo dài kèm sốt nhẹ đến vừa. Ngoài ra, một số bệnh nhiễm trùng khác (viêm tai giữa, viêm phổi, viêm họng) cũng có thể gây sốt và ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.

Biểu hiện đi kèm:

• Ho, sổ mũi hoặc đau tai.
• Mệt mỏi, lừ đừ kéo dài.
• Tiêu chảy nhẹ nhưng dai dẳng.

Trong các trường hợp này, tiêu chảy thường không phải triệu chứng chính.

Dị ứng thực phẩm hoặc không dung nạp sữa

Hệ tiêu hóa của trẻ nhỏ còn non yếu nên dễ phản ứng với một số thực phẩm như đạm sữa bò, trứng hoặc đường lactose.

Dấu hiệu thường gặp:

• Tiêu chảy sau khi ăn.
• Đầy bụng, chướng hơi, quấy khóc.
• Có thể sốt nhẹ nếu ruột bị kích thích kéo dài.

Tình trạng này thường không quá nguy hiểm, nhưng cần điều chỉnh chế độ ăn và theo dõi phản ứng của trẻ để tránh tái diễn.

Cách chăm sóc trẻ bị tiêu chảy kèm sốt tại nhà

Tình trạng tiêu chảy kèm sốt có thể ảnh hưởng đáng kể đến quá trình tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng của trẻ, từ đó tác động đến sự phát triển toàn diện. Nếu không được xử trí kịp thời, trẻ có thể gặp những nguy cơ nghiêm trọng, thậm chí đe dọa đến sức khỏe và tính mạng.

Vì vậy, khi trẻ xuất hiện các triệu chứng này, cha mẹ cần chủ động áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp, cụ thể như sau:

Bù nước cho trẻ

Tiêu chảy và sốt dễ khiến trẻ bị mất nước, do đó việc bù nước là rất quan trọng. Cha mẹ nên:

• Tăng cường cho trẻ bú mẹ nhiều hơn và kéo dài thời gian mỗi lần bú.
• Nếu trẻ bú mẹ hoàn toàn, có thể bổ sung dung dịch Oresol sau mỗi lần bú theo hướng dẫn.
• Với trẻ không bú mẹ hoàn toàn, có thể cho uống thêm các loại dịch như Oresol, nước súp, nước cơm, nước cháo hoặc nước lọc để giúp bù nước và điện giải hiệu quả.
• Tiếp tục cho trẻ ăn để phòng suy dinh dưỡng
• Cha mẹ nên duy trì chế độ ăn hằng ngày cho trẻ và tăng dần lượng ăn khi trẻ đỡ bệnh.
• Ưu tiên các món mềm, dễ tiêu; tránh thực phẩm thô cứng như rau sống, củ quả nguyên miếng, hạt ngũ cốc… vì trẻ khó tiêu hóa.
• Hạn chế đồ ăn nhiều đường vì có thể làm tình trạng tiêu chảy trở nên nặng hơn.

Bổ sung kẽm

Cho trẻ bổ sung kẽm mỗi ngày (10-20 mg) trong khoảng 10-14 ngày theo hướng dẫn.

Kẽm giúp rút ngắn thời gian tiêu chảy và giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Hạ sốt cho trẻ

Khi trẻ sốt trên 38,5°C, có thể sử dụng thuốc hạ sốt phù hợp, thường là paracetamol dạng siro hoặc bột hòa tan.

Nếu trẻ sốt cao trên 40°C, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Thuốc hỗ trợ điều trị tiêu chảy

Cha mẹ có thể tham khảo sử dụng thuốc chứa Racecadotril cho trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ. Thuốc giúp giảm lượng dịch tiết trong ruột, từ đó hạn chế số lần đi ngoài và giảm nguy cơ mất nước. Ưu điểm là không làm ảnh hưởng đến nhu động ruột, không gây táo bón thứ phát và không tác động đến hệ thần kinh trung ương của trẻ.

Loại thuốc này hiện được sử dụng khá phổ biến tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở châu Âu, và được các tổ chức y tế khuyến nghị trong một số trường hợp.

Bổ sung lợi khuẩn

Ngoài các biện pháp xử trí đã nêu, việc bổ sung lợi khuẩn đóng vai trò quan trọng đối với trẻ đang bị rối loạn tiêu hóa.

Lợi khuẩn Bifidobacterium là nhóm vi sinh chiếm tỷ lệ lớn trong đại tràng và rất cần thiết đối với hệ tiêu hóa của trẻ. Cụ thể, chúng mang lại nhiều lợi ích như:

• Giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ cải thiện tình trạng tiêu chảy kèm sốt.
• Tăng khả năng bám dính vào niêm mạc ruột, cạnh tranh với vi khuẩn có hại.
• Ức chế và góp phần loại bỏ các tác nhân gây bệnh trong đường tiêu hóa.
• Hỗ trợ bảo vệ niêm mạc ruột, giảm nguy cơ tổn thương.
• Góp phần phục hồi và tăng cường chức năng tiêu hóa.

Việc bổ sung lợi khuẩn giúp hệ tiêu hóa của trẻ khỏe mạnh hơn, từ đó tăng khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn hay ký sinh trùng, đồng thời hỗ trợ rút ngắn thời gian hồi phục.

Biện pháp phòng ngừa sốt tiêu chảy ở trẻ em

Để giảm nguy cơ trẻ bị sốt kèm tiêu chảy, cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa sau:

• Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, cho trẻ ăn chín uống sôi.
• Rửa tay sạch cho trẻ và người chăm sóc trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Giữ môi trường sống của trẻ luôn sạch sẽ, hạn chế nguồn lây nhiễm.
• Bên cạnh đó, cha mẹ nên xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý, giúp tăng cường sức khỏe hệ tiêu hóa. Một đường ruột khỏe mạnh không chỉ hỗ trợ hấp thu dinh dưỡng tốt hơn mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ trẻ trước các tác nhân gây bệnh, từ đó giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa và ốm vặt.
• Tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo, đặc biệt là các vắc xin phòng bệnh đường tiêu hóa.

Tiêm chủng là biện pháp hiệu quả và bền vững giúp giảm nguy cơ trẻ mắc tiêu chảy nặng kèm sốt, đặc biệt là các trường hợp do virus đường ruột. Cha mẹ nên cho trẻ uống vắc xin phòng Rotavirus đúng thời điểm (thường trong những tháng đầu đời) để bảo vệ hệ tiêu hóa ngay từ sớm, hạn chế nguy cơ mất nước và nhập viện.

Bên cạnh đó, vắc xin phòng tả cũng giúp phòng ngừa một trong những nguyên nhân gây tiêu chảy nguy hiểm. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng vắc-xin tả chỉ được khuyến cáo cho trẻ từ 2 tuổi trở lên, vì vậy cha mẹ nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi cho trẻ sử dụng.

Để đảm bảo trẻ được tiêm chủng đúng lịch, đúng loại vắc xin và theo dõi an toàn sau tiêm, phụ huynh có thể đưa trẻ đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu. Tại đây, trẻ sẽ được đội ngũ chuyên môn tư vấn lịch tiêm cá nhân hóa theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe, đồng thời được tiếp cận nguồn vắc-xin chất lượng, quy trình tiêm chủng an toàn và dịch vụ chăm sóc tận tâm.

Tóm lại, tiêu chảy kèm sốt ở trẻ em có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, với mức độ nghiêm trọng không giống nhau ở từng trường hợp. Vì vậy, cha mẹ cần chủ động trang bị kiến thức chăm sóc tại nhà đúng cách, đồng thời nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm để kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám và điều trị.