Tiêm vắc xin cúm cho người mắc COPD: Lợi ích và những lưu ý quan trọng

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh hô hấp kéo dài, khiến người bệnh thường xuyên gặp tình trạng khó thở, ho và tăng tiết đờm. Khi mắc thêm cúm mùa, các triệu chứng này có thể trở nên nghiêm trọng hơn, làm tăng nguy cơ đợt cấp và nhập viện. Vì vậy, tiêm vắc xin cúm cho người mắc bệnh COPD là một biện pháp phòng ngừa quan trọng, giúp giảm nguy cơ mắc cúm và những biến chứng liên quan.

Có nên tiêm vắc xin cúm cho người mắc COPD không?

Có. Người mắc COPD nên tiêm vắc xin cúm hằng năm theo khuyến cáo của nhân viên y tế, trừ trường hợp có chống chỉ định cụ thể. Đây là nhóm có nguy cơ gặp biến chứng nặng khi nhiễm virus cúm do chức năng phổi đã bị suy giảm và khả năng đáp ứng trước các tác nhân gây bệnh đường hô hấp có thể bị hạn chế.

Vắc xin cúm bất hoạt có thể giúp giảm số đợt cấp của bệnh. Mặc dù vậy, mức độ hiệu quả cụ thể còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình trạng sức khỏe, tuổi tác và sự phù hợp giữa chủng virus trong vắc xin với virus đang lưu hành.

Do đó, tiêm phòng cần được kết hợp với việc sử dụng thuốc điều trị COPD đúng hướng dẫn, tránh khói thuốc, giữ vệ sinh tay và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp.

Ảnh hưởng của bệnh cúm đến người mắc COPD

Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra. Ở người khỏe mạnh, bệnh thường có thể tự cải thiện sau một thời gian. Tuy nhiên, đối với người mắc COPD, nhiễm cúm có thể gây ra những ảnh hưởng đáng kể.

• Làm tăng nguy cơ đợt cấp COPD: Virus cúm có thể khiến đường thở viêm nhiều hơn, làm tăng ho, đờm và khó thở. Người bệnh có thể cần thay đổi phương pháp điều trị theo chỉ định của bác sĩ hoặc phải nhập viện nếu tình trạng trở nặng.
• Tăng nguy cơ viêm phổi và suy hô hấp: Phổi của người mắc COPD vốn đã bị tổn thương. Khi nhiễm cúm, người bệnh có thể gặp thêm các biến chứng như viêm phổi, khiến khả năng trao đổi oxy bị ảnh hưởng và làm tình trạng hô hấp trở nên nguy hiểm.
• Ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể: Sốt, mệt mỏi, chán ăn và mất ngủ khi mắc cúm có thể khiến người bệnh suy giảm thể lực, khó duy trì các hoạt động hằng ngày và phục hồi chậm hơn.
• Tăng nguy cơ nhập viện: Khi các triệu chứng COPD trở nên nghiêm trọng, người bệnh có thể cần được theo dõi và điều trị tại bệnh viện. Nguy cơ này đặc biệt đáng lưu ý ở người cao tuổi, người có COPD nặng hoặc mắc thêm bệnh tim mạch, đái tháo đường và các bệnh mạn tính khác.

Tiêm vắc xin cúm mang lại lợi ích gì cho người mắc COPD?

Tiêm vắc xin cúm không thay thế thuốc điều trị COPD nhưng có thể góp phần giảm gánh nặng bệnh tật do cúm gây ra. Những lợi ích chính bao gồm:

Hỗ trợ giảm nguy cơ đợt cấp COPD

Đợt cấp là tình trạng các triệu chứng như khó thở, ho hoặc tăng đờm trở nên nặng hơn bình thường. Vì nhiễm cúm có thể kích hoạt đợt cấp, phòng ngừa cúm bằng vắc xin có thể giúp hạn chế một trong những nguyên nhân gây bệnh trở nặng.

Tổng quan Cochrane năm 2018 ghi nhận vắc xin cúm bất hoạt làm giảm số đợt cấp ở người mắc COPD trong các thử nghiệm được phân tích. Tuy nhiên, bằng chứng về một số kết quả khác, chẳng hạn tỷ lệ tử vong, còn hạn chế.

Có thể giảm nhu cầu khám cấp cứu và nhập viện

Khi nguy cơ nhiễm cúm và biến chứng giảm, người bệnh có thể giảm khả năng phải sử dụng các dịch vụ chăm sóc y tế khẩn cấp do cúm gây ra. Mức độ lợi ích thực tế phụ thuộc vào tình trạng bệnh và các yếu tố nguy cơ của từng người.

Giảm nguy cơ mắc cúm và biến chứng liên quan

Vắc xin giúp hệ miễn dịch tạo kháng thể chống lại các chủng virus cúm được dự đoán sẽ lưu hành trong mùa cúm. Nhờ đó, người được tiêm có thể giảm nguy cơ mắc cúm và giảm nguy cơ diễn tiến nặng nếu vẫn nhiễm bệnh.

Hỗ trợ duy trì chất lượng cuộc sống

Phòng ngừa cúm giúp người bệnh hạn chế nguy cơ gián đoạn sinh hoạt, giảm khả năng phải nằm viện và có thêm điều kiện duy trì kế hoạch chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Dù vậy, người mắc COPD vẫn có thể nhiễm cúm sau tiêm. Vì thế, người bệnh cần tiếp tục tuân thủ phác đồ điều trị và đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Người bệnh COPD nên tiêm vắc xin cúm vào thời điểm nào?

Người mắc COPD nên tiêm vắc xin cúm mỗi năm một lần, theo khuyến cáo và lịch cung ứng vắc xin phù hợp. Thời điểm tiêm nên được lựa chọn để cơ thể có đủ thời gian tạo miễn dịch trước giai đoạn virus cúm lưu hành nhiều.

Tại Việt Nam, virus cúm có thể lưu hành vào nhiều thời điểm trong năm. Vì vậy, người bệnh nên hỏi cơ sở tiêm chủng về loại vắc xin đang có, mùa vắc xin phù hợp và thời điểm tiêm được khuyến nghị, thay vì chỉ dựa vào một mốc thời gian cố định.

Khi nào người bệnh COPD nên trì hoãn tiêm vắc xin cúm?

Mặc dù tiêm phòng cúm được khuyến nghị cho người mắc COPD, thời điểm tiêm vẫn cần được lựa chọn dựa trên tình trạng sức khỏe thực tế.

• Người đang trong đợt cấp COPD: Nếu khó thở tăng rõ rệt, ho và đờm nặng lên hoặc cần điều trị cấp cứu, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá trước. Việc tiêm chủng thường được cân nhắc sau khi tình trạng cấp tính đã ổn định.
• Người đang mắc bệnh cấp tính mức độ vừa hoặc nặng: Nếu đang sốt cao hoặc có biểu hiện bệnh cấp tính đáng kể, cơ sở tiêm chủng có thể đề nghị trì hoãn cho đến khi sức khỏe cải thiện. Ngược lại, một bệnh nhẹ không sốt cao thường không phải là lý do bắt buộc phải hoãn tiêm; quyết định cuối cùng tùy thuộc đánh giá của nhân viên y tế.
• Người từng có phản ứng dị ứng nghiêm trọng sau tiêm vắc xin cúm: Cần thông báo đầy đủ tiền sử cho bác sĩ để xác định liệu có chống chỉ định với loại vắc xin dự kiến sử dụng hay không.
• Người đang có tình trạng sức khỏe đặc biệt: Những trường hợp có tiền sử phản ứng bất lợi nghiêm trọng, bệnh nền chưa ổn định hoặc đang điều trị làm suy giảm miễn dịch cần được tư vấn trước khi tiêm.

Lưu ý, trì hoãn không đồng nghĩa với việc người bệnh COPD không thể tiêm vắc xin cúm. Sau khi tình trạng sức khỏe ổn định, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để sắp xếp lịch tiêm phù hợp, tránh bỏ lỡ cơ hội phòng ngừa cúm.

Cần lưu ý gì khi tiêm vắc xin cúm cho người mắc COPD?

Để việc tiêm chủng an toàn và đạt hiệu quả tốt, người mắc COPD và người thân cần lưu ý một số vấn đề sau:

• Trước khi tiêm: Thông báo cho nhân viên y tế về tình trạng COPD, mức độ ổn định của bệnh, tiền sử dị ứng, các phản ứng sau tiêm trước đây và những loại thuốc đang sử dụng. Nếu đang khó thở nhiều hơn thường ngày hoặc nghi ngờ mắc nhiễm trùng hô hấp cấp, người bệnh cần được đánh giá trước khi tiêm.
• Theo dõi sau tiêm: Người bệnh cần ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút hoặc theo hướng dẫn tại nơi tiêm để được phát hiện và xử trí kịp thời nếu có phản ứng bất thường.
• Nhận biết phản ứng thường gặp: Đau, đỏ hoặc sưng nhẹ tại vị trí tiêm, mệt mỏi, đau đầu hay sốt nhẹ có thể xuất hiện sau tiêm và thường tự cải thiện trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nếu xuất hiện khó thở đột ngột, sưng môi hoặc lưỡi, choáng váng hay các dấu hiệu phản ứng dị ứng nghiêm trọng, cần được cấp cứu ngay.
• Tiếp tục kiểm soát COPD: Sau tiêm, người bệnh cần duy trì thuốc theo đơn, tái khám đúng lịch và thực hiện các biện pháp phòng bệnh hô hấp. Nếu khó thở tăng, đờm thay đổi rõ rệt, sốt kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.

Tóm lại, tiêm vắc xin cúm cho người mắc COPD là biện pháp phòng ngừa quan trọng, góp phần giảm nguy cơ đợt cấp và các biến chứng liên quan đến cúm. Người bệnh nên tiêm nhắc lại hằng năm theo khuyến cáo, lựa chọn thời điểm khi tình trạng sức khỏe ổn định và trao đổi với bác sĩ nếu có yếu tố nguy cơ đặc biệt. Kết hợp tiêm chủng với điều trị đúng hướng dẫn và chăm sóc hô hấp hằng ngày sẽ giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe tốt hơn.