Test mù màu như thế nào? Mù màu có chữa được không?

Không ít người chỉ phát hiện mình bị mù màu khi gặp khó khăn trong học tập hoặc khám sức khỏe định kỳ. Thực tế, test mù màu là phương pháp đơn giản nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá khả năng phân biệt màu sắc của mắt. Cùng tìm hiểu cách test mù màu, khi nào nên thực hiện để chủ động bảo vệ sức khỏe thị giác.

Cách test mù màu đơn giản

Test mù màu là các bài kiểm tra đánh giá khả năng phân biệt màu sắc của mắt, nhằm phát hiện rối loạn sắc giác (color vision deficiency). Các dạng rối loạn thường gặp nhất là mù màu đỏ - xanh lá (protan, deutan) và mù màu xanh dương - vàng (tritan). Tùy mục đích sàng lọc hay đánh giá chuyên sâu, test mù màu được chia thành kiểm tra định tính (sàng lọc) và kiểm tra định lượng (đánh giá mức độ).

Test mù màu định tính bằng bảng Ishihara

Bảng Ishihara là phương pháp sàng lọc mù màu phổ biến nhất hiện nay và được sử dụng rộng rãi trong nhãn khoa cũng như khám sức khỏe định kỳ. Bài kiểm tra gồm các bảng hình tròn được tạo thành từ nhiều chấm màu khác nhau về sắc độ và độ sáng, bên trong ẩn chứa con số hoặc hình dạng.

Người có thị giác màu bình thường sẽ nhận diện chính xác hình ảnh trên bảng, trong khi người bị rối loạn sắc giác có thể nhìn sai, nhìn nhầm hoặc không nhận diện được hình. Dựa trên các đáp án, bác sĩ có thể định hướng rối loạn sắc giác, đặc biệt là mù màu đỏ - xanh lá. Hiện nay, bảng Ishihara có các phiên bản dành cho trẻ em chưa biết chữ hoặc số, giúp sàng lọc sớm từ độ tuổi nhỏ.

Các bài kiểm tra hỗ trợ dựa trên nguyên lý Ishihara

Ngoài bảng Ishihara truyền thống, một số bài kiểm tra kỹ thuật số được xây dựng dựa trên nguyên lý tương tự có thể được sử dụng cho mục đích sàng lọc ban đầu. Tuy nhiên, các công cụ này không thay thế được các bài kiểm tra chẩn đoán chuẩn trong nhãn khoa và chỉ mang tính tham khảo, định hướng.

Test mù màu định lượng Farnsworth-Munsell 100 Hue

Trong những trường hợp cần đánh giá chính xác mức độ rối loạn sắc giác, bác sĩ có thể chỉ định bài kiểm tra Farnsworth-Munsell 100 Hue. Người được kiểm tra sẽ sắp xếp các thẻ hoặc đĩa màu theo trật tự chuyển màu liên tục dựa trên cảm nhận thị giác.

Phân tích các sai lệch trong quá trình sắp xếp cho phép bác sĩ xác định loại rối loạn sắc giác và mức độ nặng nhẹ. Đây là phương pháp định lượng, đòi hỏi thực hiện dưới điều kiện ánh sáng tiêu chuẩn và môi trường kiểm soát, thường áp dụng trong khám chuyên khoa hoặc đánh giá nghề nghiệp.

Test mù màu trực tuyến

Hiện nay, nhiều bài test mù màu trực tuyến được thiết kế dựa trên bảng Ishihara, giúp người dùng tự kiểm tra nhanh tại nhà. Tuy nhiên, kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi chất lượng màn hình, cài đặt màu sắc và ánh sáng môi trường, do đó chỉ mang tính tham khảo. Để có kết luận chính xác và đáng tin cậy, người nghi ngờ rối loạn sắc giác nên thực hiện test tại các cơ sở y tế hoặc phòng khám chuyên khoa mắt.

Khi nào nên thực hiện test mù màu?

Test mù màu giúp đánh giá khả năng nhận biết và phân biệt màu sắc, từ đó phát hiện sớm các rối loạn sắc giác bẩm sinh hoặc mắc phải. Vậy khi nào nên thực hiện test mù màu? Dưới đây là những trường hợp nên kiểm tra chẩn đoán mù màu sớm:

• Khó phân biệt một số màu nhất định: Thường xuyên nhầm lẫn giữa các cặp màu như đỏ - xanh lá, xanh dương - vàng dù thị lực vẫn bình thường.
• Gặp vấn đề khi sử dụng màu sắc: Trẻ em hoặc người lớn thường dùng sai màu khi vẽ, tô màu, thiết kế hoặc làm việc liên quan đến nhận diện màu.
• Có triệu chứng khó chịu khi nhìn màu sắc: Xuất hiện đau mắt, mỏi mắt hoặc đau đầu khi quan sát các vật có màu sắc tương phản mạnh.
• Nghi ngờ rối loạn sắc giác mức độ nặng: Trường hợp hiếm gặp có thể chỉ nhìn thấy thế giới ở các sắc độ xám (achromatopsia), cần được kiểm tra chuyên sâu.

Đối tượng nào có nguy cơ mù màu?

Mù màu là rối loạn sắc giác thường gặp, ảnh hưởng đến khả năng phân biệt màu sắc, đặc biệt là đỏ - xanh lá. Một số đối tượng có nguy cơ cao cần được chú ý sàng lọc và kiểm tra định kỳ:

• Giới nam: Tỷ lệ mắc mù màu ở nam cao hơn nữ do yếu tố di truyền liên quan đến nhiễm sắc thể.
• Yếu tố di truyền: Người có bố mẹ hoặc ông bà mắc mù màu có nguy cơ cao mang gen bệnh và biểu hiện triệu chứng.
• Tác dụng của thuốc: Một số thuốc ảnh hưởng đến võng mạc hoặc dây thần kinh thị giác có thể làm tăng nguy cơ mắc mù màu.

Mù màu có chữa được không?

Hiện nay, mù màu là rối loạn sắc giác không thể chữa khỏi hoàn toàn, đặc biệt là mù màu bẩm sinh do cấu trúc hoặc chức năng tế bào nón trong võng mạc. Mục tiêu chính trong chăm sóc là giúp người bệnh thích nghi, giảm khó khăn trong học tập, sinh hoạt và công việc. Một số biện pháp hỗ trợ và lưu ý bao gồm:

• Kiểm soát nguyên nhân gây mù màu mắc phải: Trong trường hợp mù màu xuất hiện do tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý nền, tình trạng có thể cải thiện khi ngừng thuốc hoặc điều trị nguyên nhân.
• Sử dụng kính lọc màu: Kính giúp tăng độ tương phản giữa các màu khó phân biệt, hỗ trợ nhận diện màu trong sinh hoạt, học tập hoặc công việc; tuy nhiên, không chữa khỏi mù màu.
• Học cách thích nghi lâu dài: Ghi nhớ thứ tự đèn giao thông, sử dụng ứng dụng nhận diện màu trên điện thoại, đánh dấu màu sắc bằng ký hiệu bổ sung.
• Thông báo và hỗ trợ tại trường học: Trẻ em bị mù màu nên được giáo viên biết để hỗ trợ khi học tập hoặc tham gia các hoạt động cần phân biệt màu sắc.
• Theo dõi định kỳ sức khỏe mắt: Khám chuyên khoa để đảm bảo không có bệnh lý kèm theo và nhận hướng dẫn sử dụng các biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ về cách test mù màu, nhận biết dấu hiệu bất thường và biết khi nào nên thực hiện kiểm tra. Nắm vững thông tin này sẽ giúp bạn hoặc con em mình phát hiện sớm rối loạn sắc giác, áp dụng các biện pháp hỗ trợ phù hợp và nâng cao khả năng thích nghi trong sinh hoạt, học tập và công việc hàng ngày.