Bệnh nền là gì? Cần lưu ý điều gì khi mắc bệnh nền?

Từ đái tháo đường, tim mạch, tăng huyết áp đến các bệnh lý hô hấp mãn tính, bệnh nền chính là yếu tố làm tăng đáng kể nguy cơ diễn tiến nặng khi mắc các bệnh cấp tính khác. Tuy nhiên, nhiều người vẫn còn mơ hồ về bản chất của chúng và những rủi ro tiềm ẩn. Để bảo vệ sức khỏe và có một cuộc sống khỏe mạnh, bạn cần phải hiểu rõ bệnh nền là gì và nắm vững các lưu ý cần thiết khi mắc nhiều bệnh nền.

Bệnh nền là gì?

Hiểu một cách đơn giản, bệnh nền là các tình trạng sức khỏe hoặc bệnh lý đã tồn tại trong cơ thể người bệnh một cách dai dẳng, thường kéo dài trên một năm. Những căn bệnh này đòi hỏi sự chăm sóc y tế liên tục, dùng thuốc đều đặn và gây ra những trở ngại nhất định trong sinh hoạt cũng như các hoạt động thường ngày của người mắc.

Phần lớn các bệnh nền thuộc nhóm bệnh mãn tính không lây nhiễm. Mặc dù không lây lan từ người sang người, nhưng chúng lại là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng bệnh chuyển nặng hoặc tử vong. Những người có bệnh nền thường có hệ miễn dịch yếu hơn, do đó khi mắc thêm các bệnh nhiễm trùng khác, nguy cơ biến chứng sẽ cao hơn nhiều so với người khỏe mạnh.

Dưới đây là những nhóm bệnh nền thường gặp:

Nhóm bệnh chuyển hóa và tim mạch

Đây là nhóm bao gồm nhiều bệnh nền phổ biến nhất hiện nay, như:

• Tăng huyết áp.
• Đái tháo đường.
• Suy tim.
• Bệnh mạch vành.
• Tai biến mạch máu não.

Nhóm bệnh lý hô hấp và gan thận

Những người có phổi bị tổn thương kéo dài như bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, bệnh phổi mô kẽ đều được coi là có bệnh nền. Bên cạnh đó, nhóm này còn bao gồm các tình trạng suy giảm chức năng cơ quan nghiêm trọng khác như suy thận mãn tính hoặc các bệnh gan mãn tính (xơ gan, viêm gan).

Nhóm bệnh ung thư và suy giảm miễn dịch

Bệnh nền cũng bao gồm những bệnh nhân đang điều trị ung thư hoặc đã điều trị trong vòng 12 tháng qua. Đặc biệt, những người có hệ miễn dịch bị suy yếu do bẩm sinh, do nhiễm HIV, hoặc do tác động của y học, như người vừa ghép tạng, ghép tủy xương phải dùng thuốc chống thải ghép, đều thuộc nhóm đối tượng này.

Các bệnh lý thần kinh và huyết học

Một số rối loạn thần kinh ảnh hưởng đến chức năng não bộ như suy giảm trí nhớ hay di chứng sau đột quỵ cũng được xếp vào danh sách bệnh nền. Bên cạnh đó, các bệnh về máu di truyền như bệnh hồng cầu hình liềm cũng là một tình trạng sức khỏe mãn tính cần được lưu ý đặc biệt.

Những phương pháp giúp tầm soát bệnh nền

Để chủ động bảo vệ sức khỏe và phát hiện sớm các bệnh nền trong cơ thể, dưới đây là những phương pháp tầm soát phổ biến và hiệu quả hiện nay:

• Kiểm tra các chỉ số sinh hiệu cơ bản: Như đo huyết áp và nhịp tim để có cái nhìn tổng quát ban đầu về tình trạng sức khỏe tim mạch và tuần hoàn.
• Thực hiện xét nghiệm máu và nước tiểu: Tìm các chỉ số bất thường, từ đó cảnh báo sớm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường hoặc sự suy giảm chức năng của gan và thận.
• Sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm, chụp X quang, chụp cắt lớp vi tính CT hoặc chụp cộng hưởng từ MRI để quan sát chi tiết cấu trúc và phát hiện tổn thương sâu bên trong tim, phổi, gan.
• Nội soi khi cần thiết: Bác sĩ có thể quan sát trực tiếp bên trong đường tiêu hóa hoặc hệ hô hấp, giúp phát hiện chính xác các bệnh lý tại khu vực này.
• Tiến hành sinh thiết khi nghi ngờ bệnh lý ác tính: Bằng cách lấy một mẫu mô nhỏ đem đi phân tích dưới kính hiển vi, đây là bước then chốt để chẩn đoán xác định bệnh ung thư và các biến đổi tế bào phức tạp khác.

Cần lưu ý điều gì khi mắc bệnh nền?

Khi mắc các bệnh lý mãn tính, hệ miễn dịch của cơ thể thường hoạt động kém hiệu quả hơn, khiến sức đề kháng suy giảm. Do đó, để kiểm soát tốt tình trạng bệnh và ngăn ngừa biến chứng, người bệnh nên lưu ý những điều sau:

Theo dõi sức khỏe định kỳ

Đây là ưu tiên hàng đầu. Người bệnh cần nắm rõ chỉ số sức khỏe của mình và luôn mang theo các loại thuốc đặc trị bên người để phòng ngừa các tình huống khẩn cấp. Việc tự ý ngưng thuốc hay thay đổi liều lượng là điều tối kỵ.

Bên cạnh đó, đừng ngần ngại trao đổi về những thay đổi nhỏ nhất của cơ thể và liên hệ ngay với cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Sự can thiệp kịp thời là chìa khóa để ngăn chặn những rủi ro đáng tiếc.

Ngoài ra, người mắc bệnh nền nên thăm khám sức khỏe và xét nghiệm định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ để điều chỉnh phác đồ cũng như phát hiện sớm những thay đổi bất thường.

Thiết lập chế độ dinh dưỡng khoa học

Dinh dưỡng đóng vai trò như một liều thuốc tự nhiên hỗ trợ quá trình điều trị.

• Ưu tiên thực phẩm xanh: Tăng cường rau xanh và trái cây tươi trong khẩu phần ăn để nạp đầy vitamin và khoáng chất, giúp củng cố hệ tiêu hóa và hàng rào miễn dịch.
• Sử dụng ngũ cốc nguyên hạt: Thay thế tinh bột trắng bằng gạo lứt, yến mạch hoặc lúa mì nguyên cám để duy trì nguồn năng lượng bền vững và ổn định đường huyết.
• Hạn chế thực phẩm không lành mạnh: Không nên tiêu thụ chất béo bão hòa, đồ chiên rán, thức ăn nhanh và đường tinh luyện để bảo vệ tim mạch.
• Uống đủ nước: Đảm bảo cơ thể luôn đủ nước để hỗ trợ quá trình thải độc và cân bằng điện giải.

Duy trì thói quen vận động vừa sức

Một cơ thể ít vận động sẽ khiến bệnh nền tiến triển nhanh hơn. Bạn nên dành ít nhất 30 phút mỗi ngày cho các bài tập vừa sức như đi bộ, đạp xe hoặc bơi lội để cải thiện chức năng tim phổi. Kết hợp thêm các bài tập nhẹ nhàng như yoga hoặc pilates sẽ giúp cơ bắp dẻo dai và xương khớp chắc khỏe hơn.

Điều chỉnh lối sống

Để bảo vệ thành quả điều trị, người bệnh nên điều chỉnh các thói quen như:

• Hạn chế dùng chất kích thích: Ngưng hút thuốc lá và hạn chế tối đa rượu bia để giảm gánh nặng cho phổi và gan.
• Giữ gìn vệ sinh: Rửa tay thường xuyên và giữ môi trường sống thông thoáng để tránh các bệnh nhiễm trùng cơ hội.
• Tiêm chủng đầy đủ: Chủ động tiêm các loại vắc xin phòng cúm, viêm gan hay các bệnh hô hấp để tạo thêm lá chắn bảo vệ.
• Quản lý cảm xúc: Giữ tinh thần lạc quan, tránh lo âu thái quá thông qua thiền định hoặc các sở thích cá nhân, bởi sức khỏe tinh thần tốt sẽ hỗ trợ đắc lực cho sức khỏe thể chất.

Bệnh nền là những bệnh lý mãn tính, tồn tại lâu dài và là yếu tố rủi ro then chốt dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng hoặc làm bệnh cấp tính diễn biến nặng hơn. Việc hiểu rõ bệnh nền là gì không chỉ giúp mỗi cá nhân nhận thức đúng về tình trạng sức khỏe của mình, mà còn là bước đầu tiên để xây dựng một kế hoạch chăm sóc và điều trị hiệu quả. Người mắc bệnh nền nên tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, duy trì lối sống khoa học và đặc biệt là thực hiện việc thăm khám sức khỏe định kỳ.