Sốt bại liệt là gì? Triệu chứng và cách phòng ngừa

Bại liệt là bệnh truyền nhiễm do virus bại liệt gây ra, chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ nhỏ. Sốt có thể xuất hiện ở giai đoạn đầu nhưng không phải cứ trẻ sốt là mắc bại liệt. Vậy “sốt bại liệt” thực chất là gì và khi nào cần lưu ý?

Sốt bại liệt là gì? Sốt bại liệt có phải là bệnh bại liệt không?

“Sốt bại liệt” không phải tên gọi chính thức của một bệnh riêng. Cụm từ này thường được dùng để mô tả tình trạng sốt có thể xuất hiện khi một người nhiễm virus bại liệt. Trong khi đó, bại liệt là bệnh truyền nhiễm do poliovirus gây ra, có khả năng xâm nhập hệ thần kinh và gây yếu cơ hoặc liệt.

Virus bại liệt lây chủ yếu qua đường phân miệng, thường liên quan đến tiếp xúc với người nhiễm hoặc thực phẩm, nước bị nhiễm virus. Người nhiễm có thể không có triệu chứng nhưng vẫn có khả năng phát tán virus, khiến bệnh dễ lây lan trong cộng đồng.

Phần lớn người nhiễm virus bại liệt không có biểu hiện rõ ràng hoặc chỉ có triệu chứng nhẹ. Khi có triệu chứng, người bệnh có thể sốt, mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn, nôn, cứng cổ hoặc đau ở các chi.

Vì vậy, sốt đơn thuần không thể dùng để xác định một người có mắc bại liệt hay không. Nếu sốt đi kèm yếu cơ, giảm khả năng vận động, cứng cổ hoặc các biểu hiện thần kinh bất thường, cần được đánh giá y tế.

Triệu chứng sốt bại liệt qua từng giai đoạn

Biểu hiện của nhiễm virus bại liệt rất đa dạng. Không phải người bệnh nào cũng trải qua đầy đủ các giai đoạn hoặc tiến triển đến liệt. Có thể hình dung triệu chứng theo diễn tiến từ nhẹ đến nặng như sau.

Giai đoạn đầu: Sốt và triệu chứng giống cúm

Ở những người có triệu chứng, giai đoạn đầu có thể biểu hiện khá giống một số bệnh nhiễm virus thông thường. Các dấu hiệu có thể gồm:

• Sốt.
• Mệt mỏi.
• Đau đầu.
• Đau họng.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Đau bụng.
• Đau cơ hoặc đau các chi.

Các triệu chứng ban đầu thường kéo dài trong vài ngày và có thể tự cải thiện ở nhiều trường hợp. Vì biểu hiện không đặc hiệu, chỉ dựa vào sốt và mệt mỏi sẽ không thể phân biệt bại liệt với nhiều bệnh nhiễm trùng khác.

Giai đoạn có biểu hiện thần kinh

Ở một tỷ lệ nhỏ người nhiễm, virus có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Người bệnh có thể xuất hiện cứng cổ, đau lưng, đau các chi, yếu cơ hoặc giảm khả năng vận động.

Đây là giai đoạn cần đặc biệt lưu ý vì yếu cơ hoặc liệt xuất hiện đột ngột có thể là biểu hiện của nhiều bệnh lý thần kinh khác nhau, không chỉ bại liệt. Trẻ có dấu hiệu yếu hoặc mất khả năng vận động cần được đưa đi khám sớm để xác định nguyên nhân.

Trường hợp bại liệt thể liệt

Một tỷ lệ nhỏ người nhiễm virus bại liệt có thể phát triển thể liệt. Tình trạng này thường biểu hiện bằng yếu hoặc liệt mềm ở các chi và có thể tiến triển nhanh.

Trong trường hợp nghiêm trọng, virus có thể ảnh hưởng đến các cơ tham gia hô hấp. Đây là biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng nếu không được hỗ trợ hô hấp kịp thời.

Sốt bại liệt có nguy hiểm không?

Sốt đơn thuần thường không phải yếu tố quyết định mức độ nguy hiểm. Phần lớn người nhiễm virus bại liệt không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ. Tuy nhiên, một số trường hợp virus có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh và gây liệt.

Theo WHO, khoảng 1 trong 200 trường hợp nhiễm virus bại liệt có thể dẫn đến liệt không hồi phục. Trong số người bị liệt, khoảng 5 - 10% có thể tử vong khi các cơ hô hấp bị ảnh hưởng.

Bại liệt cũng có thể để lại yếu cơ, hạn chế vận động lâu dài hoặc hội chứng sau bại liệt. Vì vậy, nếu trẻ sốt kèm yếu cơ, khó vận động, cứng cổ hoặc khó thở, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm để được đánh giá và xử trí phù hợp.

Ai có nguy cơ mắc bệnh bại liệt cao?

Bại liệt có thể xảy ra ở người chưa có miễn dịch, nhưng trẻ nhỏ là nhóm chịu ảnh hưởng đáng kể. WHO ghi nhận bệnh chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ dưới 5 tuổi. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

• Chưa được tiêm chủng hoặc tiêm chưa đủ: Người chưa có miễn dịch đầy đủ dễ mắc bệnh khi tiếp xúc với virus.
• Trẻ nhỏ: Đặc biệt trẻ chưa hoàn thành các liều vắc xin theo lịch.
• Sống hoặc đi đến khu vực còn lưu hành virus: Nguy cơ phụ thuộc vào tình hình dịch tễ tại từng địa phương và quốc gia.
• Tiếp xúc với người nhiễm virus: Virus có thể lây từ người có triệu chứng hoặc không có triệu chứng.
• Điều kiện vệ sinh kém: Virus có thể lây qua đường phân miệng, trong đó thực phẩm hoặc nước nhiễm virus là một nguồn lây tiềm ẩn.

Trong thực tế, không thể xác định nguy cơ chỉ dựa vào việc trẻ có sốt hay không. Tiền sử tiêm chủng và khả năng tiếp xúc với nguồn lây là những thông tin quan trọng khi đánh giá nguy cơ.

Sốt bại liệt điều trị như thế nào? Có thuốc đặc trị không?

Hiện chưa có thuốc đặc trị giúp loại bỏ virus bại liệt. Điều trị chủ yếu tập trung vào chăm sóc hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng, duy trì chức năng và hạn chế biến chứng.

Tùy biểu hiện, người bệnh có thể được hướng dẫn các biện pháp chăm sóc và phục hồi chức năng phù hợp. Trường hợp có yếu hoặc liệt cơ có thể cần vật lý trị liệu để duy trì khả năng vận động và hỗ trợ phục hồi chức năng.

Nếu bệnh ảnh hưởng đến cơ hô hấp, người bệnh có thể cần được hỗ trợ hô hấp tại cơ sở y tế. Đây là lý do các trường hợp nghi ngờ bại liệt kèm yếu cơ hoặc khó thở cần được đánh giá sớm.

Điều quan trọng là hạ sốt không đồng nghĩa với điều trị bại liệt. Thuốc hạ sốt, nếu được sử dụng, chỉ nhằm giảm triệu chứng và cần phù hợp với tuổi, cân nặng cũng như tình trạng của trẻ. Cha mẹ không nên tự dùng thuốc để điều trị khi chưa xác định nguyên nhân gây sốt.

Sốt bại liệt không phải tên của một bệnh riêng, mà sốt có thể là một trong những triệu chứng ban đầu của nhiễm virus bại liệt. Phần lớn người nhiễm không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ, nhưng một số trường hợp có thể tổn thương hệ thần kinh và gây liệt. Khi trẻ sốt kèm yếu cơ, khó vận động, cứng cổ hoặc khó thở, cần được đánh giá y tế sớm. Tiêm chủng đầy đủ là biện pháp quan trọng nhất để phòng bệnh bại liệt.