Sỏi mật có di truyền không? Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc sỏi mật

Nguy cơ mắc sỏi mật không giống nhau ở mỗi người mà chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tuổi tác, giới tính, cân nặng, chế độ ăn uống và tiền sử gia đình. Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ sẽ giúp chủ động phòng ngừa, phát hiện bệnh sớm và giảm nguy cơ gặp phải các biến chứng do sỏi mật. 

Sỏi mật có di truyền không?

Sỏi mật không phải là bệnh di truyền từ cha mẹ sang con. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy yếu tố di truyền có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt là sỏi cholesterol. Vì vậy, người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc sỏi mật có nguy cơ bị sỏi mật cao hơn so với người không có tiền sử gia đình.

Bên cạnh yếu tố di truyền, nguy cơ mắc sỏi mật còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác như tuổi tác, giới tính, thừa cân hoặc béo phì, chế độ ăn uống, ít vận động, mang thai nhiều lần và một số bệnh lý như đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu.

Do đó, có người thân mắc sỏi mật không đồng nghĩa bạn chắc chắn sẽ mắc bệnh. Ngược lại, nhiều người không có tiền sử gia đình vẫn có thể bị sỏi mật nếu có các yếu tố nguy cơ khác.

Có tiền sử gia đình thì có nên tầm soát sỏi mật không?

Người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc sỏi mật nên chú ý theo dõi sức khỏe và đi khám nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như:

• Đau vùng hạ sườn phải;
• Đầy bụng, khó tiêu;
• Buồn nôn;
• Đau sau bữa ăn nhiều dầu mỡ.

Hiện nay, chưa có khuyến cáo tầm soát sỏi mật định kỳ cho tất cả những người chỉ có tiền sử gia đình mắc bệnh. Tuy nhiên, nếu bạn có thêm các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, phụ nữ trên 40 tuổi, mang thai nhiều lần, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định siêu âm ổ bụng khi cần để kiểm tra túi mật.

Việc thăm khám sớm khi có triệu chứng hoặc nhiều yếu tố nguy cơ giúp phát hiện sỏi mật và các bệnh lý đường mật kịp thời, từ đó có hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc sỏi mật

Những yếu tố dưới đây có thể làm tăng nguy cơ mắc sỏi mật:

Tuổi tác và giới tính

Nguy cơ mắc sỏi mật tăng theo tuổi, đặc biệt ở người trên 40 tuổi. Phụ nữ cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nam giới do ảnh hưởng của nội tiết tố nữ.

Thay đổi nội tiết tố nữ

Sự thay đổi nội tiết trong thời kỳ mang thai hoặc việc sử dụng thuốc tránh thai, liệu pháp hormone chứa estrogen có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật. Đây là một trong những lý do khiến phụ nữ dễ mắc bệnh hơn nam giới.

Thừa cân, béo phì hoặc giảm cân quá nhanh

Thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật. Ngược lại, giảm cân quá nhanh, đặc biệt do ăn kiêng nghiêm ngặt hoặc sau phẫu thuật giảm cân, cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Chế độ ăn uống chưa hợp lý

Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, thực phẩm chế biến sẵn, đồ ngọt và ít chất xơ có thể làm tăng nguy cơ sỏi mật. Bên cạnh đó, việc thường xuyên nhịn ăn hoặc bỏ bữa cũng khiến mật dễ bị ứ đọng trong túi mật, tạo điều kiện thuận lợi cho sỏi hình thành.

Lối sống ít vận động

Ít vận động có thể làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa, từ đó làm tăng nguy cơ mắc sỏi mật.

Một số bệnh lý

Người mắc đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, xơ gan, bệnh Crohn hoặc các bệnh tan máu mạn tính có nguy cơ hình thành sỏi mật cao hơn người khỏe mạnh.

Một số bệnh lý đường mật

Một số trường hợp ứ mật hoặc nhiễm khuẩn đường mật kéo dài có thể làm tăng nguy cơ hình thành một số loại sỏi mật, đặc biệt là sỏi sắc tố.

Làm gì để giảm nguy cơ mắc sỏi mật?

Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn sỏi mật, việc duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi và bảo vệ sức khỏe đường mật.

Duy trì chế độ ăn cân bằng

Một chế độ ăn uống hợp lý góp phần giảm nguy cơ mắc sỏi mật. Bạn nên:

• Hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa như đồ chiên rán, thịt mỡ, nội tạng động vật và thức ăn nhanh.
• Tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt để bổ sung chất xơ.
• Ưu tiên chất béo lành mạnh từ dầu ô liu, dầu hạt cải, quả bơ, các loại hạt và cá giàu omega-3.
• Hạn chế đồ uống có đường, bánh kẹo và các thực phẩm chứa nhiều carbohydrate tinh chế.
• Ăn đúng bữa, không nhịn ăn hoặc bỏ bữa trong thời gian dài để giúp túi mật co bóp đều đặn và hạn chế tình trạng ứ đọng dịch mật.

Kiểm soát cân nặng hợp lý

Duy trì cân nặng phù hợp giúp giảm nguy cơ mắc sỏi mật. Nếu cần giảm cân, nên giảm từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, tránh giảm cân quá nhanh hoặc ăn kiêng quá mức.

Duy trì vận động thường xuyên

Nên dành ít nhất 150 phút mỗi tuần cho các hoạt động thể lực mức độ vừa như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội. Vận động đều đặn giúp kiểm soát cân nặng, cải thiện chuyển hóa và góp phần giảm nguy cơ mắc sỏi mật.

Khám sức khỏe khi có nguy cơ hoặc triệu chứng

Người có nhiều yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc tiền sử gia đình mắc sỏi mật nên chú ý theo dõi sức khỏe. Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau vùng hạ sườn phải, đầy bụng, khó tiêu hoặc buồn nôn kéo dài, nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm ổ bụng nhằm phát hiện sỏi mật và các bệnh lý đường mật.

Sỏi mật có di truyền không? Sỏi mật không phải bệnh lý di truyền, tuy nhiên yếu tố di truyền có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật. Duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát cân nặng, ăn uống cân đối và thăm khám khi có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và phát hiện sớm để điều trị kịp thời.  Việc duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát cân nặng, ăn uống cân đối và khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi mật cũng như phát hiện bệnh sớm để điều trị kịp thời.