Siêu âm có biết suy thận không? Những thông tin cần biết

Suy thận là bệnh lý tiến triển âm thầm, nhiều người chỉ phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Trong thực tế, rất nhiều người thắc mắc suy thận có thể được phát hiện qua siêu âm hay không và liệu chỉ cần siêu âm là đã đủ để yên tâm hay chưa? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu đúng vai trò của siêu âm trong phát hiện suy thận, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và biết cách bảo vệ thận hiệu quả ngay từ hôm nay.

Siêu âm thận là gì?

Siêu âm thận là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh của thận và hệ tiết niệu trên màn hình. Phương pháp này không gây đau, không sử dụng tia X và được đánh giá là an toàn cho hầu hết mọi đối tượng, bao gồm cả phụ nữ mang thai và trẻ em.

Mục đích của siêu âm thận

Siêu âm thận giúp bác sĩ quan sát và đánh giá toàn diện cấu trúc hệ tiết niệu, bao gồm:

• Kích thước, hình dạng và cấu trúc tổng thể của thận;
• Tình trạng thận teo nhỏ hoặc to bất thường;
• Ứ nước thận (hydronephrosis) do tắc nghẽn đường tiểu;
• Sỏi thận, sỏi niệu quản;
• U thận, nang thận (có thể là lành tính hoặc ác tính);
• Dị dạng bẩm sinh của thận hoặc hệ tiết niệu.

Nhờ những thông tin này, siêu âm thường là bước thăm khám đầu tiên giúp sàng lọc và phát hiện sớm các bệnh lý về thận - tiết niệu.

Ưu điểm của siêu âm thận

Siêu âm thận được sử dụng rộng rãi nhờ nhiều ưu điểm nổi bật:

• Không gây đau, không dùng tia X, an toàn cao;
• Thực hiện nhanh chóng, thường chỉ mất 10 - 20 phút;
• Chi phí hợp lý, phù hợp với nhiều đối tượng;
• Có thể lặp lại nhiều lần để theo dõi tiến triển bệnh mà không ảnh hưởng sức khỏe.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng siêu âm chỉ đánh giá hình thái và cấu trúc của thận, không phản ánh trực tiếp chức năng lọc máu. Đây cũng là lý do nhiều người thắc mắc liệu siêu âm có phát hiện được suy thận hay không.

Siêu âm có biết suy thận không?

Siêu âm không thể chẩn đoán trực tiếp suy thận nhưng có thể hỗ trợ nhận diện các dấu hiệu gợi ý suy thận và giúp tìm nguyên nhân tiềm ẩn. Nói cách khác, siêu âm không phải là xét nghiệm chẩn đoán suy thận mà chỉ là phương pháp hỗ trợ giúp bác sĩ quan sát những thay đổi về cấu trúc thận do bệnh gây ra.

Siêu âm cho thấy “hình dạng” của thận, chứ không đánh giá được chức năng lọc máu hay mức độ suy giảm cầu thận (eGFR). Vì vậy, kết quả siêu âm luôn cần được kết hợp với xét nghiệm máu và nước tiểu.

Khi nào siêu âm có thể phát hiện dấu hiệu suy thận?

Siêu âm có giá trị nhất khi suy thận đã kéo dài và tiến triển, đặc biệt trong suy thận mạn tính, lúc này thận đã xuất hiện tổn thương cấu trúc rõ rệt. Trên hình ảnh siêu âm, bác sĩ có thể ghi nhận các dấu hiệu sau:

• Thận teo nhỏ, kích thước giảm;
• Bờ thận không đều, gồ ghề;
• Nhu mô thận mỏng;
• Ranh giới giữa vỏ và tủy thận mờ nhạt.

Những biểu hiện này thường gặp ở suy thận mạn giai đoạn trung bình đến nặng, khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể trong thời gian dài.

Khi nào siêu âm không phát hiện được suy thận?

Trong nhiều trường hợp, siêu âm không phát hiện được suy thận, dù chức năng thận đã bị ảnh hưởng. Điều này thường xảy ra khi:

• Suy thận giai đoạn sớm (giai đoạn 1 - 2, eGFR vẫn còn tương đối cao).
• Suy thận cấp tính xảy ra đột ngột trong vài ngày đến vài tuần.

Ở những tình huống này, hình ảnh thận trên siêu âm vẫn có thể hoàn toàn bình thường, trong khi chức năng lọc máu đã suy giảm nghiêm trọng. Vì vậy, siêu âm bình thường không đồng nghĩa với thận khỏe mạnh. Đây là sai lầm phổ biến khiến nhiều người chủ quan và bỏ qua các xét nghiệm quan trọng như creatinin máu, eGFR hoặc xét nghiệm nước tiểu.

Các xét nghiệm cần kết hợp với siêu âm

Để chẩn đoán chính xác suy thận, siêu âm cần được thực hiện song song với các xét nghiệm đánh giá chức năng thận. Những xét nghiệm thường được chỉ định gồm:

• Xét nghiệm máu: Đo creatinin, ure và điện giải để đánh giá khả năng lọc và cân bằng của thận.
• Tính mức lọc cầu thận ước tính (eGFR): Là chỉ số quan trọng nhất giúp xác định mức độ suy giảm chức năng thận.
• Xét nghiệm nước tiểu: Phát hiện đạm niệu, hồng cầu niệu hoặc bạch cầu niệu, dấu hiệu tổn thương thận sớm.
• Các thăm dò chuyên sâu khác (khi cần): Sinh thiết thận, chụp CT/MRI hoặc chụp mạch thận để làm rõ nguyên nhân và mức độ tổn thương.

Siêu âm chỉ phản ánh hình thái cấu trúc của thận, trong khi các xét nghiệm trên giúp đánh giá chức năng hoạt động. Sự kết hợp đầy đủ giữa hình ảnh và xét nghiệm là chìa khóa để chẩn đoán và theo dõi bệnh thận chính xác.

Dấu hiệu nhận biết suy thận

Suy thận thường tiến triển âm thầm và được chia thành hai dạng chính là suy thận cấp và suy thận mạn, mỗi loại có biểu hiện khác nhau.

Dấu hiệu suy thận cấp (xảy ra đột ngột)

Suy thận cấp thường khởi phát nhanh trong thời gian ngắn, các triệu chứng xuất hiện rõ rệt và dễ nhận biết.

• Lượng nước tiểu giảm rõ rệt hoặc không đi tiểu;
• Phù mặt, tay chân xuất hiện nhanh;
• Mệt mỏi nhiều, buồn nôn, nôn ói liên tục;
• Khó thở do ứ dịch trong cơ thể;
• Rối loạn ý thức ở các trường hợp nặng;

Lưu ý: Ở giai đoạn suy thận cấp, siêu âm thận thường chưa ghi nhận thay đổi rõ ràng về kích thước hay cấu trúc.

Dấu hiệu suy thận mạn (tiến triển chậm)

Suy thận mạn phát triển từ từ trong thời gian dài, triệu chứng ban đầu dễ bị bỏ qua.

• Mệt mỏi kéo dài, xanh xao do thiếu máu;
• Chán ăn, buồn nôn, hơi thở có mùi amoniac;
• Phù chân, phù mặt, rõ hơn vào buổi sáng;
• Da khô, ngứa kéo dài;
• Đi tiểu đêm nhiều lần;
• Huyết áp cao, khó kiểm soát;

Ở giai đoạn này, siêu âm thận thường cho thấy thận teo nhỏ và có dấu hiệu tổn thương rõ rệt.

Cách phòng ngừa suy thận và bảo vệ thận khỏe mạnh

Chăm sóc thận đúng cách ngay từ sớm giúp giảm nguy cơ suy thận, đồng thời làm chậm tiến triển bệnh nếu đã có tổn thương thận tiềm ẩn.

Tầm soát thận định kỳ

Kiểm tra chức năng thận giúp phát hiện sớm tổn thương và can thiệp kịp thời trước khi tiến triển nặng.

• Nên tầm soát nếu có bệnh nền như tiểu đường, tăng huyết áp, gout.
• Người trên 40 tuổi hoặc có người thân mắc bệnh thận.
• Xuất hiện bất thường khi tiểu tiện như tiểu đục, tiểu máu, tiểu nhiều về đêm.
• Kết hợp xét nghiệm máu, nước tiểu và siêu âm thận để đánh giá toàn diện (siêu âm chỉ là một phần, không thay thế các xét nghiệm khác).

Những nguyên tắc quan trọng để bảo vệ thận

Áp dụng lối sống lành mạnh và thói quen sinh hoạt hợp lý giúp thận hoạt động hiệu quả và bền bỉ hơn theo thời gian.

• Uống đủ nước mỗi ngày (khoảng 1,5 - 2 lít, điều chỉnh theo cân nặng và mức độ vận động).
• Không lạm dụng thuốc giảm đau, đặc biệt là thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs).
• Kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết, nhất là ở người có tiểu đường.
• Hạn chế muối, thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhanh.
• Không nhịn tiểu trong thời gian dài.
• Tránh hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục đều đặn.

Siêu âm có biết suy thận không? Câu trả lời là có thể gợi ý nhưng không đủ để chẩn đoán chính xác. Siêu âm giúp phát hiện những thay đổi cấu trúc của thận và hỗ trợ tìm nguyên nhân, nhưng để đánh giá đúng chức năng thận, cần kết hợp siêu âm với các xét nghiệm máu, nước tiểu và tính eGFR. Việc tầm soát sớm, hiểu đúng vai trò của siêu âm và chủ động bảo vệ thận sẽ giúp bạn giảm nguy cơ suy thận, phát hiện bệnh kịp thời và nâng cao chất lượng cuộc sống.