Sẹo giác mạc là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Không ít trường hợp chỉ phát hiện sẹo giác mạc khi thị lực đã giảm đáng kể hoặc xuất hiện cảm giác khó chịu kéo dài ở mắt. Hiểu rõ dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân gây bệnh và các phương pháp điều trị hiện nay sẽ giúp người bệnh chủ động bảo vệ thị lực và giảm nguy cơ mất thị lực lâu dài.

Sẹo giác mạc là gì?

Giác mạc là lớp màng trong suốt nằm ở phía trước nhãn cầu, có chức năng bảo vệ mắt trước bụi bẩn, vi khuẩn và các tác nhân từ môi trường bên ngoài. Đồng thời, bộ phận này còn giúp điều chỉnh và hội tụ ánh sáng đi vào mắt để duy trì khả năng nhìn rõ.

Nhờ đặc tính đàn hồi và khả năng tự phục hồi, các vết trầy xước nhẹ trên giác mạc thường có thể tự lành sau một thời gian. Tuy nhiên, nếu tổn thương lan sâu đến các lớp bên dưới như màng Bowman hoặc mô đệm, quá trình hồi phục có thể để lại mô xơ và hình thành sẹo giác mạc, từ đó làm ảnh hưởng đến thị lực.

Mức độ ảnh hưởng của sẹo giác mạc phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Một số trường hợp chỉ gây khó chịu nhẹ, nhưng cũng có trường hợp làm giảm thị lực nghiêm trọng nếu sẹo nằm ở trung tâm giác mạc hoặc ăn sâu vào mô mắt.

Nguyên nhân nào gây ra sẹo giác mạc​?

Người bệnh cần biết những nguyên nhân thường gặp dẫn đến tình trạng này.

Viêm loét giác mạc

Đây là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây sẹo giác mạc. Vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh trùng có thể gây viêm và tạo ổ loét trên giác mạc. Sau khi lành, vùng tổn thương thường để lại mô sẹo trắng đục. Nguy cơ viêm loét giác mạc thường tăng cao ở những người:

• Đeo kính áp tròng sai cách;
• Vệ sinh kính áp tròng không đúng hướng dẫn;
• Dùng nước không đảm bảo vệ sinh để rửa kính;
• Tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt kéo dài;
• Thường xuyên dụi mắt bằng tay bẩn.

Ngoài ra, một số trường hợp viêm giác mạc do virus herpes tái phát nhiều lần cũng có thể để lại sẹo giác mạc. Nếu không điều trị sớm, tổn thương có thể lan sâu vào giác mạc và ảnh hưởng lâu dài đến thị lực.

Chấn thương mắt

Ngoài viêm nhiễm, các chấn thương cơ học hoặc hóa chất cũng có thể khiến giác mạc bị sẹo. Nhiều trường hợp tổn thương xảy ra trong lao động hoặc sinh hoạt hằng ngày nhưng không được xử trí đúng cách. Một số tình huống thường gặp gồm:

• Bụi, cát hoặc dị vật bay vào mắt;
• Xước giác mạc do móng tay hoặc vật cứng;
• Dụi mắt quá mạnh;
• Tia lửa hàn bắn vào mắt;
• Hóa chất tiếp xúc trực tiếp với mắt;
• Tai nạn khi chơi thể thao hoặc lao động.

Các tổn thương sâu thường mất nhiều thời gian hồi phục và nguy cơ để lại sẹo cao hơn.

Bệnh lý mắt kéo dài

Một số bệnh lý mạn tính ở mắt cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành sẹo giác mạc nếu không được kiểm soát tốt. Những yếu tố liên quan thường gặp gồm:

• Khô mắt kéo dài;
• Viêm giác mạc tái phát nhiều lần;
• Quặm mi khiến lông mi cọ xát giác mạc;
• Thiếu vitamin A nặng kéo dài;
• Biến chứng sau phẫu thuật mắt.

Ngoài ra, việc tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid trong thời gian dài cũng có thể làm tăng nguy cơ viêm loét giác mạc và để lại sẹo.

Có thể thấy, phần lớn nguyên nhân gây sẹo giác mạc đều liên quan đến tổn thương bề mặt mắt hoặc chăm sóc mắt không đúng cách. Phát hiện sớm tổn thương giác mạc và chăm sóc mắt đúng cách giúp giảm nguy cơ hình thành sẹo và hạn chế ảnh hưởng đến thị lực.

Dấu hiệu sẹo giác mạc thường gặp

Ở giai đoạn đầu, nhiều người dễ nhầm lẫn sẹo giác mạc với tình trạng kích ứng mắt thông thường. Tuy nhiên, khi vùng sẹo lan rộng hoặc nằm ở trung tâm giác mạc, các biểu hiện sẽ trở nên rõ rệt hơn và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp mà người bệnh không nên chủ quan.

Nhìn mờ hoặc giảm thị lực

Đây là biểu hiện phổ biến nhất của sẹo giác mạc. Khi giác mạc mất độ trong suốt, ánh sáng đi vào mắt bị phân tán khiến hình ảnh trở nên mờ hoặc méo. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như:

• Nhìn mờ ở mắt bị tổn thương;
• Hình ảnh thiếu sắc nét;
• Khó nhìn xa;
• Thị lực giảm dần theo thời gian;
• Nhìn thấy quầng sáng quanh đèn vào ban đêm.

Nếu sẹo nằm ở trung tâm giác mạc, nguy cơ suy giảm thị lực sẽ cao hơn đáng kể.

Đau mắt và cảm giác cộm xốn

Giác mạc chứa rất nhiều đầu dây thần kinh nên khi bị tổn thương, mắt thường trở nên nhạy cảm hơn bình thường. Người bệnh có thể cảm thấy:

• Cộm như có dị vật trong mắt;
• Đau rát hoặc nhức mắt;
• Chảy nước mắt liên tục;
• Đau mắt đỏ kéo dài;
• Khó chịu khi chớp mắt.

Nhạy cảm với ánh sáng và xuất hiện đốm trắng

Một số trường hợp có thể xuất hiện tình trạng sợ ánh sáng hoặc nhìn thấy vùng trắng đục trên giác mạc. Biểu hiện thường gồm:

• Chói mắt khi ra ngoài trời;
• Phải nheo mắt thường xuyên;
• Khó mở mắt dưới ánh sáng mạnh;
• Mỏi mắt nhanh;
• Xuất hiện đốm trắng ở lòng đen mắt.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng nhìn thấy sẹo bằng mắt thường. Nhiều người chỉ được phát hiện khi khám chuyên khoa bằng đèn soi giác mạc.

Sẹo giác mạc có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào kích thước, độ sâu và vị trí của vùng sẹo. Những trường hợp nhẹ có thể chỉ gây khó chịu thoáng qua. Ngược lại, sẹo lớn hoặc nằm ở trung tâm giác mạc có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực. Biến chứng có thể gặp gồm:

• Giảm thị lực kéo dài;
• Loạn thị do sẹo giác mạc;
• Viêm giác mạc tái phát;
• Giảm khả năng nhìn ban đêm.

Có thể gây suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu sẹo rộng, nằm ở trung tâm giác mạc hoặc không được điều trị kịp thời. Nguy cơ biến chứng thường tăng cao khi người bệnh chậm điều trị hoặc tự ý dùng thuốc tại nhà.
Nhìn chung, các dấu hiệu của sẹo giác mạc thường tiến triển âm thầm nên nhiều người dễ bỏ qua. Việc đi khám sớm khi mắt đau, đỏ hoặc nhìn mờ kéo dài sẽ giúp phát hiện tổn thương kịp thời và hạn chế ảnh hưởng đến thị lực.

Điều trị sẹo giác mạc như thế nào?

Việc điều trị sẹo giác mạc phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương và khả năng ảnh hưởng đến thị lực. Mục tiêu điều trị là cải thiện khả năng nhìn, giảm khó chịu ở mắt và hạn chế nguy cơ biến chứng kéo dài. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định điều trị nội khoa hoặc can thiệp chuyên sâu hơn.

Điều trị bằng thuốc

Trong những trường hợp nhẹ hoặc vẫn còn tình trạng viêm hoạt động, thuốc có thể giúp kiểm soát tổn thương và hỗ trợ phục hồi bề mặt giác mạc. Các loại thuốc thường được chỉ định gồm:

• Thuốc nhỏ mắt kháng sinh;
• Thuốc chống viêm;
• Nước mắt nhân tạo;
• Thuốc hỗ trợ phục hồi bề mặt giác mạc;
• Thuốc giảm đau nếu cần thiết.

Người bệnh không nên tự ý mua thuốc nhỏ mắt vì một số loại có thể làm tổn thương giác mạc trở nên nghiêm trọng hơn nếu sử dụng không đúng cách. Việc dùng thuốc nên có sự hướng dẫn và tham khảo ý kiến từ bác sĩ chuyên khoa mắt.

Can thiệp ngoại khoa

Nếu sẹo giác mạc ảnh hưởng nhiều đến thị lực, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị chuyên sâu nhằm cải thiện độ trong suốt của giác mạc. Một số phương pháp thường được áp dụng gồm:

• Laser giúp làm mịn và cải thiện độ trong suốt bề mặt giác mạc ở một số trường hợp sẹo nông;
• Can thiệp loại bỏ phần mô giác mạc bị tổn thương trong một số trường hợp phù hợp;
• Ghép giác mạc bán phần;
• Ghép giác mạc toàn phần.

Sau điều trị, người bệnh cần tái khám đúng lịch để theo dõi khả năng hồi phục và hạn chế nguy cơ tái phát.

Cách phòng ngừa sẹo giác mạc

Phần lớn trường hợp sẹo giác mạc có thể giảm nguy cơ nếu chăm sóc mắt đúng cách và xử lý sớm các tổn thương tại mắt. Một số biện pháp nên duy trì gồm:

• Đeo kính bảo hộ khi lao động;
• Vệ sinh kính áp tròng đúng hướng dẫn;
• Không dùng chung thuốc nhỏ mắt;
• Hạn chế dụi mắt bằng tay bẩn;
• Điều trị sớm các bệnh viêm nhiễm ở mắt;
• Khám mắt định kỳ nếu thường xuyên đeo kính áp tròng;
• Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ cho mắt.

Ngoài ra, khi mắt xuất hiện dấu hiệu đau, đỏ hoặc nhìn mờ kéo dài, người bệnh nên đi khám sớm thay vì tự điều trị tại nhà.

Sẹo giác mạc tuy không phải lúc nào cũng gây nguy hiểm ngay lập tức nhưng có thể ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng thị lực nếu xử trí muộn. Chủ động bảo vệ mắt, phát hiện sớm tổn thương và điều trị đúng cách là giải pháp quan trọng giúp duy trì thị lực ổn định và hạn chế biến chứng về sau. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường ở mắt, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.