Phân biệt cúm A và cúm thường như thế nào?

Mỗi khi thời tiết thay đổi, các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như cúm A và cảm lạnh thông thường có thể gia tăng. Do có nhiều triệu chứng tương đồng như ho, đau họng, sổ mũi và mệt mỏi, không ít người nhầm lẫn hai bệnh này. Tuy nhiên, cúm A thường khởi phát đột ngột và có thể gây biến chứng nghiêm trọng, trong khi cảm lạnh thông thường thường nhẹ hơn. Vậy làm thế nào để phân biệt cúm A và cúm thường, khi nào cần xét nghiệm và điều trị ra sao? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Thông tin tổng quan cúm A và cúm thường

Cúm A

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm A gây ra. Virus này được phân thành các phân nhóm dựa trên protein bề mặt, trong đó A(H1N1) và A(H3N2) là những phân nhóm đang lưu hành ở người. Bệnh có khả năng lây truyền qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện; nguy cơ lây nhiễm cũng có thể tăng khi tiếp xúc gần trong không gian kín.

Cúm A thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt, ớn lạnh, ho, đau họng, đau đầu, đau nhức cơ thể và mệt mỏi. Một số người có thể bị sổ mũi hoặc nghẹt mũi. Phần lớn trường hợp hồi phục sau khoảng một tuần, nhưng ho và cảm giác mệt mỏi có thể kéo dài hơn.

Ở một số trường hợp, cúm A có thể gây biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm trầm trọng thêm bệnh lý nền. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch là những nhóm cần đặc biệt lưu ý.

Cúm thường (cảm lạnh)

Trong bài viết này, “cúm thường” được hiểu là cảm lạnh thông thường, không phải cúm mùa nói chung. Cảm lạnh là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên do nhiều loại virus gây ra, phổ biến là rhinovirus. Bệnh thường ảnh hưởng đến mũi và họng, với các triệu chứng như hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, đau họng và ho.

So với cúm A, cảm lạnh thường khởi phát từ từ, các triệu chứng nhẹ hơn và ít gây đau nhức cơ thể hoặc mệt mỏi nghiêm trọng. Người mắc cảm lạnh thường không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ, mặc dù biểu hiện có thể khác nhau tùy độ tuổi và tác nhân gây bệnh.

Phần lớn trường hợp cảm lạnh tự khỏi sau khoảng 7 - 10 ngày. Bệnh hiếm khi gây biến chứng nghiêm trọng ở người khỏe mạnh, nhưng vẫn có thể dẫn đến biến chứng hoặc làm nặng bệnh lý nền ở một số đối tượng.

Phân biệt cúm A và cúm thường

Cúm A và cảm lạnh thông thường có thể gây ra những biểu hiện tương tự nhau, nhưng khác biệt về tác nhân gây bệnh, cách khởi phát và mức độ triệu chứng. Bảng dưới đây giúp bạn nhận biết những đặc điểm thường gặp của hai bệnh.

Lưu ý: Đây là những đặc điểm thường gặp, không phải tiêu chí đủ để tự chẩn đoán. Cúm A có thể không gây sốt, còn cảm lạnh đôi khi có thể gây sốt hoặc mệt mỏi. Chỉ dựa vào triệu chứng thì không thể phân biệt chính xác trong mọi trường hợp.

Xét nghiệm giúp phân biệt cúm A và cúm thường

Do cúm A và cảm lạnh có nhiều triệu chứng tương đồng, bác sĩ có thể dựa vào biểu hiện lâm sàng, tình hình dịch tễ và thăm khám để đánh giá ban đầu. Khi cần xác định có nhiễm virus cúm hay không, đặc biệt ở người có nguy cơ biến chứng hoặc bệnh diễn tiến nặng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Một số phương pháp xét nghiệm virus cúm gồm:

• Xét nghiệm nhanh kháng nguyên: Phát hiện protein của virus cúm trong mẫu bệnh phẩm đường hô hấp và thường cho kết quả nhanh. Tuy nhiên, phương pháp này có độ nhạy thấp hơn xét nghiệm sinh học phân tử; kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn cúm A.
• Xét nghiệm sinh học phân tử, chẳng hạn RT-PCR: Phát hiện vật liệu di truyền của virus cúm, thường có độ nhạy cao hơn xét nghiệm nhanh kháng nguyên và có thể hỗ trợ xác định loại virus cúm đang gây bệnh.

Cần lưu ý, không có một xét nghiệm thông thường duy nhất được sử dụng cho mọi trường hợp cảm lạnh. Nếu xét nghiệm cúm âm tính, người bệnh vẫn có thể mắc cảm lạnh hoặc một bệnh nhiễm trùng hô hấp khác. Tùy triệu chứng và tình hình dịch tễ, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm thêm để phân biệt với COVID-19 hoặc các tác nhân khác.

Không phải ai có triệu chứng hô hấp cũng cần xét nghiệm. Việc chỉ định phụ thuộc vào mức độ bệnh, nhóm nguy cơ và khả năng kết quả ảnh hưởng đến quyết định điều trị. Người bệnh nên đi khám sớm nếu có bệnh nền, thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường như khó thở, đau ngực, lú lẫn hay tình trạng bệnh xấu đi rõ rệt.

Cách điều trị cúm A và cúm thường

Cách điều trị phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, mức độ triệu chứng và nguy cơ biến chứng. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể được chăm sóc tại nhà, nhưng người bệnh cần theo dõi diễn tiến và tìm kiếm sự chăm sóc y tế khi cần thiết.

Điều trị cúm A

Với trường hợp cúm A nhẹ, người bệnh thường được khuyến nghị nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn uống phù hợp và sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt khi cần theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Bên cạnh chăm sóc hỗ trợ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus cho người mắc cúm A, đặc biệt khi bệnh diễn tiến nặng, cần nhập viện hoặc người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao gặp biến chứng. Oseltamivir là một trong những thuốc kháng virus có thể được sử dụng theo chỉ định.

Thuốc kháng virus thường mang lại lợi ích tốt nhất khi được bắt đầu sớm, lý tưởng trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, người bệnh nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao vẫn có thể được cân nhắc điều trị sau khoảng thời gian này. Không nên tự mua hoặc tự sử dụng thuốc kháng virus khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Ngoài ra, người bệnh không nên tự ý dùng kháng sinh để điều trị cúm A vì kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus. Thuốc chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ có nhiễm khuẩn cần điều trị.

Điều trị cúm thường

Cảm lạnh thông thường chủ yếu được điều trị bằng các biện pháp chăm sóc hỗ trợ vì hiện không có thuốc kháng virus đặc hiệu được sử dụng thường quy cho mọi trường hợp cảm lạnh.

Người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp sau:

• Nghỉ ngơi đầy đủ và uống đủ nước.
• Sử dụng dung dịch nước muối sinh lý để vệ sinh mũi khi cần.
• Sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt hoặc các thuốc giảm triệu chứng phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người khác khi đang có triệu chứng để giảm nguy cơ lây nhiễm.

Không tự ý sử dụng nhiều loại thuốc cảm cùng lúc vì một số sản phẩm có thể chứa trùng hoạt chất, làm tăng nguy cơ dùng quá liều. Đặc biệt, không tự dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định.

Nếu triệu chứng kéo dài không cải thiện, sốt cao hoặc tái xuất hiện sau khi đã thuyên giảm, khó thở hay đau ngực, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân và loại trừ biến chứng.

Cách phòng ngừa cúm A và cúm thường

Cúm A và cảm lạnh đều có thể lây truyền qua đường hô hấp. Vì vậy, kết hợp tiêm vắc xin phòng cúm với các biện pháp vệ sinh và hạn chế lây nhiễm là cách giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.

Một số biện pháp phòng ngừa nên duy trì gồm:

• Tiêm vắc xin cúm hằng năm: Vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc cúm mùa và nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, đặc biệt ở nhóm có nguy cơ biến chứng. Vắc xin cúm không phòng ngừa cảm lạnh thông thường và không bảo vệ tuyệt đối trước mọi chủng virus cúm.
• Rửa tay thường xuyên: Sử dụng xà phòng và nước sạch, nhất là sau khi ho, hắt hơi, xì mũi hoặc tiếp xúc với người đang mắc bệnh.
• Thực hiện vệ sinh hô hấp: Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy hay khuỷu tay; bỏ khăn giấy đã sử dụng đúng nơi quy định.
• Giữ không gian sống thông thoáng: Tăng cường lưu thông không khí và hạn chế tiếp xúc gần trong không gian kín, đông người khi nguy cơ lây nhiễm tăng.
• Hạn chế lây bệnh khi có triệu chứng: Nghỉ ngơi tại nhà nếu có thể, tránh tiếp xúc gần với người thuộc nhóm nguy cơ cao và đeo khẩu trang khi cần tiếp xúc với người khác.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Ăn uống cân đối, ngủ đủ giấc và vận động phù hợp để hỗ trợ sức khỏe tổng thể. Những thói quen này không thay thế việc tiêm vắc xin hoặc các biện pháp phòng lây nhiễm.

Để chủ động phòng ngừa cúm A và các chủng virus cúm mùa khác, bạn có thể đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn về vắc xin phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và lịch sử tiêm chủng. Hiện nay, tại Trung tâm Tiêm chủng Long Châu có các vắc xin phòng cúm như Influvac và Vaxigrip. Bạn có thể liên hệ Tiêm chủng Long Châu hoặc hotline 1800 6928 để được tư vấn về các loại vắc xin cúm phù hợp và lịch tiêm theo khuyến nghị.

Tiêm vắc xin cúm hằng năm kết hợp với vệ sinh cá nhân và chủ động hạn chế lây nhiễm giúp giảm nguy cơ mắc cúm và các biến chứng liên quan, góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Xem thêm:

Người lớn bị cúm A bao lâu thì khỏi? Cách phòng ngừa lây nhiễm cúm A hiệu quả

Các triệu chứng cúm A và dấu hiệu nguy hiểm có thể gặp phải